ભારત ઇલેક્ટ્રિસિટી સમિટ 2026 ના બીજા દિવસે (20.3.2026), કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રી શ્રી મનોહર લાલની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રી સ્તરની બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી.

આ બેઠકની સહ-અધ્યક્ષતા ઊર્જા અને નવી અને નવીનકરણીય ઊર્જા રાજ્ય મંત્રી શ્રી શ્રીપદ નાઈક દ્વારા કરવામાં આવી હતી, અને તેમાં ચંદીગઢ અને પંજાબના વહીવટકર્તા શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયા, પાવર સેક્રેટરી શ્રી પંકજ અગ્રવાલ, સેક્રેટરી (MNRE) શ્રી સંતોષ કુમાર સારંગી અને વિવિધ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ઊર્જા મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

સભાને સંબોધતા શ્રી મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે BES 2026 વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનને હાંસલ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. પાવર (વીજળી) આર્થિક વૃદ્ધિ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે મૂળભૂત છે તે બાબત પર ભાર મૂકતા, તેમણે ભારતની 520 GW થી વધુ સ્થાપિત ક્ષમતા, DISCOM ના સુધારેલા પ્રદર્શન, મોટા પાયે સ્માર્ટ મીટરની તૈનાત અને વીજળીની અછતમાં થયેલા ઘટાડા જેવી સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

તેમણે સસ્તું અને કાર્યક્ષમ વીજ ઉત્પાદન, ટ્રાન્સમિશન અને વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સંકલિત પ્રયાસો કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે માથાદીઠ ઊર્જા વપરાશ વધારવાની અને નવીનકરણીય ઊર્જા તરફના સંક્રમણને વેગ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પરમાણુ ઊર્જાને સ્વચ્છ ઊર્જા સ્ત્રોત તરીકે પણ નોંધ્યું હતું અને SHANTI Act ને એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું હતું.

શ્રી મનોહર લાલે રાજ્યોને કાયદાકીય અને વહીવટી પગલાં સહિત જરૂરી સુધારાઓ લાગુ કરવામાં કેન્દ્ર તરફથી પૂર્ણ સહયોગની ખાતરી આપી હતી.

શ્રી શ્રીપદ નાઈકે પાવર સેક્ટરમાં પરિવર્તન લાવવા માટે ટેકનોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં સ્માર્ટ મીટરિંગને મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ટાંક્યું હતું. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભારતની સ્થાપિત ક્ષમતાનો અડધો ભાગ બિન-અશ્મિભૂત ઈંધણ સ્ત્રોતોમાંથી છે અને નવા ડ્રાફ્ટ નેશનલ ઇલેક્ટ્રિસિટી પોલિસીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો જે વિકસિત ભારત @ 2047 ના વિઝનને હાંસલ કરવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ દર્શાવે છે.

આ બેઠક ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને ખાસ કરીને બિન-અશ્મિભૂત ઊર્જા સ્ત્રોતો દ્વારા વીજ ઉત્પાદન વધારવા પર કેન્દ્રિત હતી. પાવર અને MNRE ના સચિવોએ પણ દેશની વધતી ઊર્જા માંગને પહોંચી વળવા માટે સામૂહિક અને સંકલિત કાર્યવાહીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

મુખ્ય અહેવાલો બહાર પાડવામાં આવ્યા

આ બેઠક દરમિયાન ઊર્જા મંત્રાલય દ્વારા નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે બે અહેવાલો બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા - Consumer Service Ratings of DISCOMS (CSRD) અને Distributing Utilities Ranking (DUR) રિપોર્ટ.

1. કન્ઝ્યુમર સર્વિસ રેટિંગ્સ ઓફ DISCOMS (CSRD) રિપોર્ટ CSRD ગ્રાહક સેવામાં DISCOMs ના પ્રદર્શનનું મૂલ્યાંકન કરે છે, જેમાં પ્રોમ્પ્ટ અને સચોટ મીટરિંગ અને બિલિંગ, સમયસર અને અસરકારક ફરિયાદ નિવારણ અને ન્યાયી, પારદર્શક ટેરિફ નિર્ધારણ સહિતના બેઝલાઇન ધોરણો અને અપેક્ષાઓ નક્કી કરવામાં આવે છે. CSRD અહેવાલનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહક સંતોષ વધારવા અને ક્રોસ-ડિસિપ્લિનરી લર્નિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક વ્યાપક વ્યૂહરચના તૈયાર કરવાનો છે. તે ગ્રાહક કેન્દ્રીત સેવાઓની શ્રેણીની તપાસ કરે છે અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં DISCOMs ના મૂલ્યાંકન માટે વીજળી નિયમોના સેવા ધોરણોનો ઉપયોગ કરે છે.

સબમિટ કરેલા ડેટા અને સ્કોર્સના આધારે, DISCOMs ને સાત ગ્રેડમાંથી એક આપવામાં આવે છે: A+, A, B+, B, C+, C, અથવા D. આ ટાયર્ડ ગ્રેડિંગનો હેતુ તંદુરસ્ત સ્પર્ધાને ઉત્તેજીત કરવાનો અને સેવાની ગુણવત્તામાં સતત સુધારાને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. મૂલ્યાંકન કરાયેલ 66 DISCOMs માંથી – 6 DISCOMs ને A+, 21 ને A અને 27 ને B+ રેટિંગ આપવામાં આવ્યું હતું.

DISCOMs નું પ્રદર્શન મજબૂત થયું છે, જે ઉચ્ચ ગ્રેડ મેળવનારાઓના વધતા પ્રમાણ અને સુધારેલી સેવાઓથી લાભ મેળવતા વધુ ગ્રાહકો દ્વારા પ્રતિબિંબિત થાય છે, જે રાષ્ટ્રીય સ્તરે હકારાત્મક દિશાનો સંકેત આપે છે.

2. ડિસ્ટ્રિબ્યુટિંગ યુટિલિટીઝ રેન્કિંગ (DUR) રિપોર્ટ DUR દેશભરની વીજ વિતરણ ઉપયોગિતાઓના પ્રદર્શનનું વ્યાપક અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન આપે છે. આ અહેવાલ પરંપરાગત સૂચકાંકોથી આગળ વધીને સંસ્થાકીય ક્ષમતા, નાણાકીય સ્થિરતા, ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા અને સેવા વિતરણના પરિણામોને આવરી લેતા બહુ-પરિમાણીય મૂલ્યાંકન માળખાને અપનાવે છે. DUR પહેલનો ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય રીતે ટકાઉ, કાર્યક્ષમ અને ગ્રાહક-કેન્દ્રિત વીજ વિતરણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવામાં યોગદાન આપવાનો છે. આ વર્ષે કુલ 66 ઉપયોગિતાઓએ DUR મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં ભાગ લીધો છે.

DUR REPORT

CSRD REPORT

SM/BS/JD