રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન હેઠળ નિર્ધારિત લક્ષ્યો અને પ્રાપ્ત સિદ્ધિઓ પરિશિષ્ટ-1માં વિગતવાર છે. આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ દ્વારા મંજૂર કરાયેલ રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશનના 14 ઘટકોમાંથી 11 ઘટકો માટેના લક્ષ્યો પ્રાપ્ત થયા છે. ગર્ભ દ્વારા બળદનું ઉત્પાદન, બળદની આયાત અને IVF ટેકનોલોજીનો અમલ એ ૩ ઘટકો હેઠળની સિદ્ધિઓ ઓછી છે કારણ કે નવી રજૂ કરાયેલી ટેકનોલોજીની સ્વીકાર્યતા ખેડૂતોમાં તેની ઊંચી કિંમતને કારણે ઓછી હતી. ભારત સરકારે તાજેતરમાં IVF ટેકનોલોજીનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે સ્વદેશી રીતે વિકસિત IVF મીડિયા શરૂ કર્યું છે. આ બધા પડકારો છતાં, છેલ્લા 11 વર્ષમાં દૂધ ઉત્પાદનમાં 69.41%નો વધારો થયો છે; 2014-15માં 146.3 મિલિયન મેટ્રિક ટનથી 2024-25માં 247.87 મિલિયન મેટ્રિક ટન થયું છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, માથાદીઠ દૂધની ઉપલબ્ધતામાં 52.03%નો વધારો થયો છે - જે 2014-15માં 319 ગ્રામ પ્રતિ દિવસ હતો, જે 2024-25માં 485 ગ્રામ પ્રતિ દિવસ થયો છે. 2014-15 અને 2024-25 વચ્ચે ગાય અને ભેંસની કુલ ઉત્પાદકતામાં 36.63% થી વધુનો વધારો થયો છે, જે વિશ્વમાં ઉત્પાદકતા વૃદ્ધિનો સૌથી વધુ દર છે.

યોજનાના અમલીકરણમાં કોઈ ઢીલ જોવા મળી નથી. ડિસેમ્બર 2014 માં તેની શરૂઆતથી જ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો યોજનાના અમલીકરણમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. યોજના હેઠળ લાભ મેળવનારા ખેડૂતોની વિગતો પરિશિષ્ટ-II માં આપવામાં આવી છે.

(d) છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન દેશમાં પશુ ઉત્પાદકતા વધારવા માટે 'રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન' હેઠળ લેવામાં આવેલી પહેલની વિગતો નીચે મુજબ છે:

(i) કૃત્રિમ ગર્ભાધાન (AI) કવરેજને વિસ્તૃત કરવા અને સ્વદેશી જાતિઓ સહિત પ્રાણીઓના દૂધ ઉત્પાદન અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કવરેજનો અમલ: છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન, દેશભરમાં 5.44 કરોડ પ્રાણીઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા, 9.72 કરોડ કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કરવામાં આવ્યા હતા, અને 2.97 કરોડ ખેડૂતોને લાભ મળ્યો હતો.

(ii) ખેડૂતોના ઘરઆંગણે કૃત્રિમ ગર્ભાધાન સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે 'મૈત્રી' (ગ્રામીણ ભારતમાં બહુહેતુક કૃત્રિમ ગર્ભાધાન ટેકનિશિયન) ની નિમણૂક: છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન, 42,096 મૈત્રીની નિમણૂક કરવામાં આવી છે.

(iii) ઉચ્ચ-આનુવંશિક ગુણવત્તાવાળા બળદ, જેમાં સ્વદેશી જાતિના બળદનો સમાવેશ થાય છે, ઉત્પન્ન કરવા માટે વંશાવલિ પરીક્ષણ અને વંશાવલિ પસંદગીનો અમલ. આજ સુધીમાં, 4,620 ઉચ્ચ-આનુવંશિક ગુણવત્તાવાળા બળદનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું છે અને વીર્ય ઉત્પાદન માટે વીર્ય મથકોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.

(iv) ઉચ્ચ-આનુવંશિક ગુણવત્તાવાળા બળદ (સ્વદેશી જાતિઓ સહિત) માંથી લિંગ-સૉર્ટેડ વીર્યનો ઉપયોગ કરીને ઝડપી જાતિ સુધારણા કાર્યક્રમ.

(v) સ્વદેશી જાતિઓમાંથી શ્રેષ્ઠ પ્રાણીઓનું સંવર્ધન કરવા માટે ઇન-વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન (IVF) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ઝડપી જાતિ સુધારણા કાર્યક્રમ. આ કાર્યક્રમ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં કુલ 7,957 ભ્રૂણ સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા છે અને 1,149 વાછરડાઓનો જન્મ થયો છે.

(vi) દેશભરમાં સ્વદેશી જાતિઓ માટે જાતિ ગુણાકાર ફાર્મની સ્થાપના. આ ઘટક હેઠળ, 132 જાતિ ગુણાકાર ફાર્મને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

vii) સ્વદેશી જાતિઓના વીર્ય સહિત, ગુણાત્મક અને માત્રાત્મક રીતે વીર્ય ઉત્પાદનમાં સુધારો કરવા માટે વીર્ય મથકોને મજબૂત બનાવવું; અત્યાર સુધીમાં, 48 વીર્ય મથકોને મજબૂત બનાવવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

(viii) આ યોજના હેઠળ સંવર્ધન શિબિરો, દૂધ ઉત્પાદન સ્પર્ધાઓ, વાછરડા રેલીઓ, ખેડૂત તાલીમ કાર્યક્રમો, સેમિનાર અને વર્કશોપ અને પરિષદોનું આયોજન ખેડૂતોમાં સ્વદેશી પશુ જાતિઓના મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે કરવામાં આવ્યું છે.

પરિશિષ્ટ- I

RGM હેઠળ પ્રાપ્ત લક્ષ્યો અને સિદ્ધિઓ

 

પરિશિષ્ટ- II

રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન હેઠળ રાષ્ટ્રવ્યાપી કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કાર્યક્રમમાં લાભ મેળવનારા ખેડૂતોની રાજ્યવાર સંખ્યા

 

આ માહિતી મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલ્લન સિંહે લોકસભામાં પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં આપી હતી.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2241622) મુલાકાતી સંખ્યા : 20