પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ, કેન્દ્ર સરકાર ખેડૂતોની આવક વધારવા અને બાગાયતને મજબૂત કરવા માટે સતત કામ કરી રહી છે. કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણની મંજૂરી બાદ, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગે 2024-25 ના અંતિમ બાગાયતી અંદાજો અને 2025-26 માટેના પ્રથમ આગોતરા અંદાજો બહાર પાડ્યા છે, જે દેશભરમાં ફળો, શાકભાજી, મસાલા, ફૂલો અને ઔષધીય છોડના વિસ્તાર અને ઉત્પાદનમાં મોટા વધારાનો સંકેત આપે છે.

બાગાયતી પાકોનો રેકોર્ડ વિસ્તાર અને ઉત્પાદન

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહની મંજૂરી પછી સોમવારે જાહેર કરાયેલા આંકડા દર્શાવે છે કે કુલ બાગાયતી પાકનો વિસ્તાર 2023-24 (અંતિમ) માં 290.86 લાખ હેક્ટર હતો જે વધીને 2024-25 (અંતિમ અંદાજ) માં 301.36 લાખ હેક્ટર થયો છે - જે 10.50 લાખ હેક્ટર (3.61%) નો નોંધપાત્ર વધારો છે. કુલ ઉત્પાદન 3547.44 લાખ ટનથી વધીને 3707.38 લાખ ટન થયું છે, જે 159.94 લાખ ટન (4.51%) વધારે છે. 2025-26 માટેના પ્રથમ આગોતરા અંદાજોમાં 301.31 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર અને 3708.46 લાખ ટન ઉત્પાદનનો અંદાજ છે, જે 2024-25 કરતા 1.09 લાખ ટન વધારે છે અને સતત પ્રગતિ સૂચવે છે.

ફળો અને શાકભાજી ખેતી અને પોષણને મજબૂત બનાવે છે

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, 2024-25 માં ફળ ઉત્પાદન 2023-24 ના 1129.78 લાખ ટનથી 4.13% (46.71 લાખ ટન) વધીને 1176.49 લાખ ટન થયું છે, જે કેળા, કેરી, સંતરા (Mandarin), પપૈયા, જામફળ, તરબૂચ અને ફણસ (Jackfruit) માં થયેલા વધારાને કારણે છે. શાકભાજીનું ઉત્પાદન 5.11% (105.89 લાખ ટન) વધીને 2072.08 લાખ ટનથી 2177.97 લાખ ટન થવાનો અંદાજ છે, જેમાં ડુંગળી, બટાકા, લીલા મરચાં, ફ્લાવર, કોબીજ, રીંગણ, ભીંડા, વટાણા, કોળું, દૂધી, કારેલા, કાકડી, ટેપીઓકા, શક્કરિયા, મૂળા અને કેપ્સિકમમાં વધારો થયો છે. 2025-26 માટે, ફળો 1186.80 લાખ ટન (0.88% અથવા 10.31 લાખ ટનનો વધારો) અને શાકભાજી 2161.60 લાખ ટન રહેવાની ધારણા છે, જે ટામેટા, વટાણા, ટેપીઓકા, લીલા મરચાં અને કોળામાં ઉપર તરફનો ટ્રેન્ડ દર્શાવે છે.

ડુંગળી, બટાકા, ટામેટા દ્વારા રોજિંદા બાસ્કેટને વેગ મળ્યો

અંદાજો સૂચવે છે કે ડુંગળીનો વિસ્તાર 2023-24 ના 15.41 લાખ હેક્ટરથી વધીને 2024-25 માં 19.68 લાખ હેક્ટર થયો છે (4.27 લાખ હેક્ટર અથવા 27.74% નો વધારો), જેમાં ઉત્પાદન 307.67 લાખ ટન છે (242.67 લાખ ટનથી 65 લાખ ટન અથવા 26.79% નો વધારો). બટાકાનું ઉત્પાદન 2024-25 માં 585.71 લાખ ટન થવાનો અંદાજ છે (570.53 લાખ ટનથી 15.18 લાખ ટન અથવા 2.66% નો વધારો), જે 2025-26 માં 584.47 લાખ ટન થવાની સંભાવના છે. ટામેટાનું ઉત્પાદન 2024-25 માં 205.99 લાખ ટન છે (2023-24 માં 213.23 લાખ ટન હતું), પરંતુ 2025-26 માં તે વધીને 227.02 લાખ ટન થવાનો અંદાજ છે, જેનાથી ખેડૂતોની કમાણી અને ગ્રાહક પુરવઠાને ફાયદો થશે.

હાઈ-વેલ્યુ પાકોમાં ઉછાળો: મસાલા, ફૂલો, સુગંધિત-ઔષધીય છોડ

સુગંધિત અને ઔષધીય છોડનો વિસ્તાર 2023-24 ના 9.26 લાખ હેક્ટરથી 6.13% (0.57 લાખ હેક્ટર) વધીને 2024-25 માં 9.83 લાખ હેક્ટર થયો છે, ઉત્પાદન 7.26 લાખ ટનથી વધીને 9.01 લાખ ટન થયું છે, જે 2025-26 માં 9.03 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે. ફૂલોનો વિસ્તાર 25.24% (0.80 લાખ હેક્ટર) વધીને 3.17 લાખ હેક્ટરથી 3.97 લાખ હેક્ટર થયો છે, ઉત્પાદન 20.65% વધીને 35.35 લાખ ટનથી 42.65 લાખ ટન થયું છે, જે 2025-26 માં 41.65 લાખ ટન રહેવાની શક્યતા છે. મસાલાનો વિસ્તાર 50.93 લાખ હેક્ટર (1.38% અથવા 0.69 લાખ હેક્ટરનો વધારો) પર પહોંચ્યો છે, ઉત્પાદન 129.93 લાખ ટન છે (124.84 લાખ ટનથી 4.08% નો વધારો), જે 2025-26 માં 128.18 લાખ ટન રહેવાની અપેક્ષા છે; જીરું, આદુ, લસણ અને હળદરમાં વિસ્તાર અને ઉત્પાદન બંનેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેમાં 2025-26 માં લસણ, હળદર અને એલચીના ઉત્પાદનમાં વધારો થવાની ધારણા છે.

પ્લાન્ટેશન પાક અને ભવિષ્યની દિશા: ટેકનોલોજી, સિંચાઈ અને વેલ્યુ ચેઈન પર ભાર

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહે માહિતી આપી હતી કે પ્લાન્ટેશન પાકનું ઉત્પાદન 2023-24 ના 176.66 લાખ ટનથી ઘટીને 2024-25 માં 169.81 લાખ ટન થવાનો અંદાજ છે. 2025-26 માટે, વિસ્તાર અને ઉત્પાદન 2024-25 ની સરખામણીમાં અનુક્રમે 1.61% અને 5.82% વધવાની અપેક્ષા છે, જે 46.59 લાખ હેક્ટર અને 179.68 લાખ ટન રહેશે. 2025-26 માં કુલ બાગાયતી ઉત્પાદન 3708.46 લાખ ટન એ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ટેકનોલોજી, સિંચાઈ, વેલ્યુ ચેઈન, પ્રોસેસિંગ, સ્ટોરેજ, કોલ્ડ ચેઈન અને માર્કેટમાં કરાયેલા રોકાણના જમીન સ્તરના પરિણામો દર્શાવે છે, જે ખેડૂતોની આવક અને નફાકારક તથા ટકાઉ કૃષિને આગળ વધારે છે.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે બાગાયત હવે ખેડૂતોની આવક વધારવા, પોષણ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને કૃષિ નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મજબૂત પાયો છે, જેમાં ધ્યેય એ છે કે દરેક જગ્યાએ ખેડૂતોને ફળો, શાકભાજી, મસાલા, ફૂલો અને ઔષધીય પાકોમાંથી વધુ સારી અને ટકાઉ કમાણી મળે.

SM/JY/JD