કેન્દ્ર સરકારે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન છત્તીસગઢ, ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, તેલંગાણા અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યોમાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ (PRIs)/ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ (RLBs) માટે પંદરમા નાણાંપંચ (XV-FC)ની અનટાઇડ ગ્રાન્ટ્સ જાહેર કરી છે. આ પ્રકાશન વિવિધ નાણાંxકીય વર્ષોને લગતી ફાળવણીઓને આવરી લે છે અને તેનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ સ્થાનિક શાસનને વધુ મજબૂત કરવાનો છે.

છત્તીસગઢમાં, તમામ પાત્ર 33 જિલ્લા પંચાયતો (DPs), 146 બ્લોક પંચાયતો (BPs) અને 11,693 ગ્રામ પંચાયતો (GPs) માટે ₹232.60 કરોડની અનટાઇડ ગ્રાન્ટનો બીજો હપ્તો જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. વધુમાં, પ્રથમ હપ્તાના રોકી રાખવામાં આવેલા હિસ્સાના ₹8.0238 કરોડ 1 જિલ્લા પંચાયત, 8 બ્લોક પંચાયતો અને 350 ગ્રામ પંચાયતોને જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. તેવી જ રીતે, ગુજરાતે 33 જિલ્લા પંચાયતો, 247 બ્લોક પંચાયતો અને 14,563 ગ્રામ પંચાયતોને આવરી લેતા બીજા હપ્તા તરીકે ₹509.2177 કરોડ પ્રાપ્ત કર્યા છે, તેની સાથે વધારાની 2 ગ્રામ પંચાયતોને જાહેર કરાયેલ રોકી રાખેલા હિસ્સાના ₹14.64 લાખ પણ સામેલ છે.

મધ્યપ્રદેશ માટે, 51 જિલ્લા પંચાયતો, 296 બ્લોક પંચાયતો અને 22,914 ગ્રામ પંચાયતો માટે અનટાઇડ ગ્રાન્ટના પ્રથમ હપ્તા તરીકે ₹630.6454 કરોડ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, તેની સાથે નાણાંકીય વર્ષ 2023-24 માટેના પ્રથમ અને બીજા હપ્તાના રોકી રાખેલા હિસ્સાના ₹104.6556 કરોડ વધારાને પાત્ર 21 જિલ્લા પંચાયતો, 106 બ્લોક પંચાયતો અને 834 ગ્રામ પંચાયતોને આપવામાં આવ્યા છે. તેલંગાણામાં, 12,702 ગ્રામ પંચાયતોને આવરી લેતા બીજા હપ્તા તરીકે (નાણાંકીય વર્ષ 2024-25 માટે) ₹256.2101 કરોડ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જ્યારે મહારાષ્ટ્રને નાણાંકીય વર્ષ 2022-23 માટે પ્રથમ અને બીજા હપ્તાના રોકી રાખેલા હિસ્સા તરીકે ₹151.1856 કરોડ પ્રાપ્ત થયા છે, જેનાથી 12 જિલ્લા પંચાયતો, 125 બ્લોક પંચાયતો અને 324 ગ્રામ પંચાયતોને લાભ મળશે.

ભારત સરકાર પંચાયતી રાજ મંત્રાલય અને જલ શક્તિ મંત્રાલય (પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ) દ્વારા રાજ્યોને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ/ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે XV-FC ગ્રાન્ટ જાહેર કરવાની ભલામણ કરે છે, જે ત્યારબાદ નાણા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવે છે. ફાળવેલ ગ્રાન્ટ એક નાણાંકીય વર્ષમાં 2 હપ્તામાં ભલામણ અને જાહેર કરવામાં આવે છે. અનટાઇડ ગ્રાન્ટનો ઉપયોગ ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા બંધારણની અગિયારમી અનુસૂચિમાં સમાવિષ્ટ ઓગણત્રીસ વિષયો હેઠળ, પગાર અને અન્ય સ્થાપના ખર્ચ સિવાય, સ્થાનિક સ્તરે જરૂરી જરૂરિયાતો માટે કરવામાં આવશે. ટાઇડ ગ્રાન્ટ્સ (Tied Grants) નો ઉપયોગ (a) સ્વચ્છતા અને ODF સ્ટેટસની જાળવણી માટેની મૂળભૂત સેવાઓ માટે થઈ શકે છે, અને તેમાં ઘરગથ્થુ કચરાનું સંચાલન અને શુદ્ધિકરણ, અને માનવ મળમૂત્ર અને ફેકલ સ્લજ મેનેજમેન્ટનો વિશેષ સમાવેશ થવો જોઈએ અને (b) પીવાના પાણી પુરવઠા, વરસાદી પાણીના સંગ્રહ અને પાણીના રિસાયક્લિંગ માટે થઈ શકે છે.

SM/DK/JD