રેલ મંત્રાલય ટિકિટના ભાડાને “ટ્રેડ સિક્રેટ” ગણતું નથી. પેસેન્જર સેવાઓની તમામ શ્રેણીઓ માટે ભાડા સંબંધિત માહિતી જાહેર ડોમેનમાં ઉપલબ્ધ વ્યાપકપણે પ્રકાશિત માહિતી છે.

ભારતીય રેલવેએ 2024-25માં પેસેન્જર ટિકિટો પર ₹60,239 કરોડની સબસિડી આપી હતી. આ રેલવેમાં મુસાફરી કરતા દરેક વ્યક્તિને સરેરાશ 43% ની રાહત સમાન છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જો સેવા પૂરી પાડવાનો ખર્ચ ₹100 હોય, તો ટિકિટની કિંમત માત્ર ₹57 છે. આ સબસિડી તમામ મુસાફરો માટે ચાલુ છે. વધુમાં, દિવ્યાંગજનોની 4 શ્રેણીઓ, દર્દીઓની 11 શ્રેણીઓ અને વિદ્યાર્થીઓની 8 શ્રેણીઓ જેવી ઘણી શ્રેણીઓ માટે આ સબસિડી રકમ ઉપરાંત રાહતો ચાલુ છે.

મહત્તમ પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, પેસેન્જર ભાડાના વિવિધ ઘટકો (બેઝ ફેર, રિઝર્વેશન ચાર્જ, સુપરફાસ્ટ ચાર્જ, GST, વગેરે) ની વિગતો પેસેન્જર ટિકિટો પર દર્શાવવામાં આવે છે, જે ભૌતિક અને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં ભાડાના કોષ્ટકો તરીકે પ્રકાશિત થાય છે, કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ ટિકિટિંગ સિસ્ટમ્સ (પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ, અનરિઝર્વ્ડ ટિકિટિંગ સિસ્ટમ), મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ (RailOne) વગેરે પર ઉપલબ્ધ / પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.

વધુમાં, સમયાંતરે કરવામાં આવતા પેસેન્જર ભાડાના તર્કસંગતીકરણ, સુધારા વગેરેમાં કોઈપણ ફેરફાર સંબંધિત માહિતી પણ વ્યાપકપણે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. જાહેર માલિકીના સાહસ તરીકે ભારતીય રેલવે નાણાકીય રીતે ટકાઉ સેવાઓના વિતરણ માટે લોકો અને સંસદને સંપૂર્ણપણે જવાબદાર છે. મુસાફરોના ભાડા સેવાના ખર્ચ, પરિવહનના અન્ય માધ્યમોથી સ્પર્ધા, પોષણક્ષમતા વગેરેને ધ્યાનમાં લઈને નક્કી કરવામાં આવે છે.

ભારતીય રેલવે વરિષ્ઠ નાગરિકો અને દિવ્યાંગજનો સહિત મુસાફરોની સુવિધા માટે વિવિધ સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ છે. વરિષ્ઠ નાગરિકો અને દિવ્યાંગજનોને આપવામાં આવતી કેટલીક સુવિધાઓ નીચે મુજબ છે:

i. દિવ્યાંગજનો (PwDs), વરિષ્ઠ નાગરિકો, 45 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરની મહિલા મુસાફરોને લોઅર બર્થની ફાળવણી આપમેળે કરવામાં આવે છે, ભલે કોઈ પસંદગી આપવામાં ન આવી હોય, તે ઉપલબ્ધતાને આધીન છે.

ii. સ્લીપર ક્લાસમાં પ્રતિ કોચ છ થી સાત લોઅર બર્થ, એર કન્ડિશન્ડ 3 ટાયર (3AC) માં પ્રતિ કોચ ચાર થી પાંચ લોઅર બર્થ અને એર કન્ડિશન્ડ 2 ટાયર (2AC) ક્લાસમાં પ્રતિ કોચ ત્રણ થી ચાર લોઅર બર્થ (ટ્રેનમાં તે ક્લાસના કોચની સંખ્યા પર આધારિત) વરિષ્ઠ નાગરિકો, 45 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરની મહિલા મુસાફરો અને સગર્ભા મહિલાઓ માટે સંયુક્ત ક્વોટાની ફાળવણી.

iii. રાજધાની/શતાબ્દી પ્રકારની ટ્રેનો સહિત મેઈલ/એક્સપ્રેસ ટ્રેનોમાં દિવ્યાંગજનો અને તેમના એટેન્ડન્ટ્સ માટે નીચે મુજબ અનામત ક્વોટાની ફાળવણી: સ્લીપર ક્લાસમાં ચાર બર્થ (બે લોઅર અને બે મિડલ બર્થ સહિત) 3AC/3E માં ચાર બર્થ (બે લોઅર અને બે મિડલ બર્થ સહિત) રિઝર્વ્ડ સેકન્ડ સીટિંગ (2S)/એર કન્ડિશન્ડ ચેર કાર (CC) માં ચાર સીટ, જેમાં ટ્રેનમાં ઉપલબ્ધ તે ક્લાસના બે કરતા વધુ કોચ હોય.

iv. ટ્રેનમાં ખાલી પડેલી લોઅર બર્થ વરિષ્ઠ નાગરિકો, દિવ્યાંગજનો અથવા સગર્ભા મહિલાઓને (જેમને મિડલ/અપર બર્થ ફાળવવામાં આવી છે) પ્રાધાન્યતાના ધોરણે ફાળવવી.

પ્રથમ વંદે ભારત સ્લીપર સેવા એટલે કે 27575/27576 હાવડા-કામાખ્યા વંદે ભારત સ્લીપર એક્સપ્રેસ 22.01.2026 થી શરૂ કરવામાં આવી છે. વંદે ભારત સ્લીપર સેવાઓ સહિત નવી ટ્રેન સેવાઓનો ફેલાવો એ એક ચાલુ પ્રક્રિયા છે, જે વિવિધ પરિબળો પર આધાર રાખે છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• તે વિભાગની ક્ષમતા
• પાથની ઉપલબ્ધતા
• જરૂરી રોલિંગ સ્ટોકની ઉપલબ્ધતા
• રોલિંગ સ્ટોક માટે અનુરૂપ માળખાકીય સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા
• રેલવે ટ્રેક અને અન્ય અસ્કયામતોની જાળવણીની જરૂરિયાત
• વિભાગની ઓક્યુપન્સી અને ટ્રાફિકની જરૂરિયાત

મુસાફરોના મુસાફરીના અનુભવને સુધારવા માટે, વંદે ભારત સ્લીપરમાં આધુનિક સુવિધાઓ ધરાવતા કોચ આપવામાં આવ્યા છે જેમાં અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ અને પેસેન્જર સુવિધાઓ જેવી કે ઝટકામુક્ત સેમી-પરમેનન્ટ કપ્લર્સ, કવચ (KAVACH), ઉચ્ચ પ્રવેગક (acceleration), સુધારેલ અગ્નિ સુરક્ષા ધોરણો, સીલબંધ ગેંગવે, તમામ કોચમાં CCTV, ઇમરજન્સી ટોક-બેક યુનિટ સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ કોચ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ વગેરે છે.

વંદે ભારત સ્લીપર ટ્રેનનું ભાડું માળખું પ્રતિ પેસેન્જર-પ્રતિ કિલોમીટર દર પર આધારિત છે, એટલે કે 3જી એર-કન્ડિશન્ડ ક્લાસ (3AC) માટે તે GST સિવાય ₹2.40 છે. GST સિવાય 1000 કિમીના અંતર માટે સૂચક ભાડું 3 AC માટે ₹2400 છે.

વંદે ભારત સ્લીપર ટ્રેન એ સર્વસમાવેશક ભાડા સાથે પેસેન્જર સેવાની એક અલગ શ્રેણી છે અને આ ટ્રેનમાં RAC ટિકિટની કોઈ જોગવાઈ નથી. જ્યારે કન્ફર્મ મુસાફરો ટિકિટ રદ કરે છે ત્યારે વેઈટિંગ લિસ્ટમાં રહેલા મુસાફરોને કન્ફર્મેશન મળે છે. તેથી સેવાઓ મુસાફરો માટે સુલભ છે.

રેલવે હંમેશા સમાજના તમામ સ્તરોને પરવડે તેવી સેવાઓ પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. તદનુસાર, તે સમાજની વિવિધ શ્રેણીઓની મુસાફરીની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે ટ્રેન સેવાઓની વિવિધ શ્રેણીઓ ચલાવે છે જેમાં સમાજના વંચિત વર્ગને લાભ આપવા માટે ઓછા ભાડાવાળી ટ્રેનો અને ઉન્નત સુવિધાઓવાળી ટ્રેનોનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતીય રેલવેનું ભાડું વિશ્વના અન્ય દેશોની સરખામણીમાં સૌથી ઓછું છે. વંદે ભારત સ્લીપરનું ભાડું ₹2.40 થી ₹3.80 પ્રતિ PKM ની વચ્ચે છે જે ચીન, જાપાન અને ફ્રાન્સ જેવા દેશોમાં સમાન સેગમેન્ટની સેવાઓના ભાડા કરતા ઘણું ઓછું છે, જ્યાં તે ₹7.00 થી ₹20.00 પ્રતિ PKM ની વચ્ચે હોય છે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/IJ/JD