ભારત સરકારે નેચરલ ગેસ (સપ્લાય રેગ્યુલેશન) ઓર્ડર, 2026 બહાર પાડ્યો છે, જેમાં ખાતર ક્ષેત્રને સત્તાવાર રીતે તેની અગ્રતા યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. સ્થાનિક ખાતર ઉત્પાદન પ્રભાવિત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ખાતરના પ્લાન્ટ્સને નેચરલ ગેસના પુરવઠા માટે 'પ્રાયોરિટી સેક્ટર-2' હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.

આ નવા આદેશ હેઠળ:

• ખાતર પ્લાન્ટ્સને છેલ્લા છ મહિનાના તેમના સરેરાશ નેચરલ ગેસ વપરાશના ઓછામાં ઓછા 70% પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવશે.
• આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય ખાતર ઉત્પાદનને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના વિક્ષેપોથી ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે સર્જાયેલી LNG પુરવઠાની સમસ્યાઓ સામે બચાવવાનો છે.
• અગ્રતા દરજ્જો એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ખેડૂતોને સમયસર ખાતર મળે, જેનાથી વૈશ્વિક ગેસ કટોકટી હોવા છતાં કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ સુચારુ રીતે ચાલુ રહી શકે.

ખાતર ઉત્પાદન માટે નેચરલ ગેસને પ્રાથમિકતા આપીને, ભારત સરકારે પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે ખેડૂતોની જરૂરિયાતો પૂરી કરવી એ તેની સર્વોચ્ચ અગ્રતાઓમાંની એક છે. પશ્ચિમ એશિયામાં રાજકીય અસ્થિરતા ભારતમાં આગામી ખરીફ વાવણીની સીઝનને પ્રતિકૂળ અસર ન કરે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સક્રિય તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં આવી છે.

ખાતર વિભાગમાં ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકે ઉદ્યોગના નેતાઓ અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયને એકત્રિત કર્યા

આ બાબતે મંગળવારે ખાતર વિભાગમાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. તમામ ખાતર કંપનીઓના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ બેઠકમાં ભાગ લીધો હતો અને વિભાગને તેમની તૈયારીઓ અને પડકારોનો વિગતવાર હિસાબ રજૂ કર્યો હતો. વિભાગ વતી, તમામ કંપનીઓને સૂચના આપવામાં આવી હતી કે ખાતરના પ્લાન્ટ્સ સતત ચાલુ રાખવા માટે દરેક શક્ય પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પણ આ બેઠકમાં હાજરી આપી હતી.

મજબૂત ખાતર અનામત અને બફર સ્ટોક

ખાતર વિભાગે ખેડૂતોને ખાતરી આપી છે કે દરિયાઈ પરિવહન અને કાર્ગો જહાજોની હિલચાલમાં વિક્ષેપો હોવા છતાં, ભારત પાસે ખાતરનો પૂરતો ઇન્વેન્ટરી છે. કોઈપણ મૂંઝવણ દૂર કરવા માટે, વિભાગે વર્તમાન અનામતની નીચે મુજબની ડેટા-આધારિત સ્થિતિ જાહેર કરી છે:

• ઓછા વપરાશના તબક્કાઓ દરમિયાન એડવાન્સ સ્ટોકિંગની આક્રમક વ્યૂહરચનાને પરિણામે વિશાળ બફર સ્ટોક થયો છે.
• ખરીફ સીઝન પહેલા, ભારતનો કુલ ખાતર રિઝર્વ 180.12 લાખ મેટ્રિક ટન (LMT) સુધી પહોંચી ગયો છે.
• આ ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા (10 માર્ચ, 2025) દરમિયાન નોંધાયેલા 131.79 LMT ની સરખામણીમાં 36.6% નો વધારો દર્શાવે છે.
• આ ઉછાળો મુખ્યત્વે જમીનના આવશ્યક પોષક તત્વો, ખાસ કરીને DAP (25.17 LMT) અને NPKS (56.30 LMT) માં અભૂતપૂર્વ વધારાને કારણે છે.

તુલનાત્મક સ્ટોક સ્થિતિ (10 માર્ચ, 2026 સુધી, LMT માં):

સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી

દેશમાં સૌથી વધુ વપરાતા ખાતર યુરિયાની ઉપલબ્ધતા વધીને 61.51 LMT થઈ ગઈ છે. આ ડેટા-આધારિત, મજબૂત ઇન્વેન્ટરી સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત આગામી ખરીફ વાવણી માટે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન આંચકાઓથી સુરક્ષિત છે. આ વ્યૂહાત્મક અનામત એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય લોજિસ્ટિક્સની અડચણોને કારણે ખેડૂતો માટે સ્થાનિક અછત ન સર્જાય.

સબસિડીવાળા ખાતરોની તમામ શ્રેણીઓનો સતત પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે, ખાતર વિભાગે પહેલેથી જ આવશ્યક શિપમેન્ટનું સંચાલન કર્યું છે. ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં, ભારત સરકારે 98 LMT યુરિયાની આયાત કરી છે, જેમાં આગામી ત્રણ મહિના માટે પાઇપલાઇનમાં વધારાના 17 LMT નિર્ધારિત છે. આ સક્રિય અભિગમ વૈશ્વિક અશાંતિ વચ્ચે ખેડૂત સમુદાયના હિતોના રક્ષણ માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રમાણપત્ર છે.

SM/IJ/JD