કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ, અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે બજેટ વેબિનાર શ્રેણીના બીજા ભાગને સંબોધિત કર્યો હતો, જેનું વિષયવસ્તુ "આર્થિક વૃદ્ધિ જાળવી રાખવી અને મજબૂત કરવી: ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, લોજિસ્ટિક્સ અને ફ્રેટ" હતું.

વેબિનાર દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ આ ક્ષેત્ર માટે ત્રણ મુખ્ય ફોકસ ક્ષેત્રો પર ભાર મૂક્યો હતો: સિંક્રનાઇઝ્ડ રીતે ક્ષમતામાં વધારો કરવો, ગુણવત્તા અને યોગ્યતાના ધોરણોને મજબૂત કરવા, અને વિવાદો ઘટાડવા અને પ્રોજેક્ટ્સની સમયસર ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે દસ્તાવેજીકરણ અને કોન્ટ્રાક્ટલ માળખામાં સુધારો કરવો.

રેલવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સિંક્રનાઇઝ્ડ વિસ્તરણ

શ્રી વૈષ્ણવે છેલ્લા દાયકા દરમિયાન ભારતના રેલવે નેટવર્કની અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિને રેખાંકિત કરી હતી. લગભગ 35,000 કિમીના નવા ટ્રેક ઉમેરવામાં આવ્યા છે, જે જર્મનીના કુલ રેલવે નેટવર્ક કરતા વધારે છે. વધુમાં, 55,000 કિમીને આવરી લેતા લગભગ 99% નેટવર્કનું વીજળીકરણ કરવામાં આવ્યું છે, જે જર્મની, બેલ્જિયમ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ અને ડેનમાર્કના સંયુક્ત રેલવે નેટવર્ક કરતા પણ વધુ છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આટલા ઝડપી વિસ્તરણ સામે એક મોટો પડકાર છે: સરકારી વિસ્તરણની સાથે ઉદ્યોગની ક્ષમતા અને સંસાધનોમાં સુમેળ વધારવો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે રેલવે વિકાસ મૂળભૂત રીતે ઉદ્યોગ અને સરકાર વચ્ચેની ભાગીદારી છે. પ્રોજેક્ટના સ્કેલમાં અચાનક વધારો કે ઘટાડો ઉદ્યોગની સજ્જતાને પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે. તેથી, કૌશલ્ય, દેખરેખ, ગુણવત્તાના ધોરણો અને ટેકનોલોજી અપનાવવી એ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણ સાથે સુમેળમાં વધવા જોઈએ. ઉદ્યોગના હિતધારકોના ઇનપુટ્સ ભવિષ્યના સુધારાઓને આકાર આપવામાં મદદ કરશે.

હાઈ-સ્પીડ રેલ વિઝન અને પરિવર્તનકારી પ્રોજેક્ટ્સ

હાઈ-સ્પીડ રેલ વિકાસ પર બોલતા, શ્રી વૈષ્ણવે મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરને એક 'સ્ટીપ લર્નિંગ કર્વ' (શીખવાની સઘન પ્રક્રિયા) તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે પ્રતિ કલાક 160 કિમીથી વધુની ટ્રેન કામગીરી ડિઝાઇન અને ઓપરેશનલ જટિલતામાં ભારે વધારો કરે છે.

IIT, ઉદ્યોગ ભાગીદારો અને રેલવે એન્જિનિયરો સાથેના સહયોગ દ્વારા, ભારતે આ પડકારોને સફળતાપૂર્વક પાર કર્યા છે. જ્યારે જાપાનીઝ ભાગીદારોએ શરૂઆતમાં દર મહિને બે કિમી બાંધકામનો અંદાજ મૂક્યો હતો, ત્યારે ભારતે દર મહિને 15 કિમીની સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે, જેનાથી જાપાન પણ ભવિષ્યના કોરિડોર માટે રસ દાખવી રહ્યું છે.

આ સફળતાના આધારે, કેન્દ્રીય મંત્રીએ જાહેરાત કરી હતી કે માનનીય પ્રધાનમંત્રીએ ₹16 લાખ કરોડના અંદાજિત રોકાણ સાથે 4,000 કિમીમાં ફેલાયેલા 7 નવા હાઈ-સ્પીડ પેસેન્જર કોરિડોરને મંજૂરી આપી છે, જે આગામી 10 વર્ષમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

આ માટે વાર્ષિક આશરે 500 કિમીનું કમિશનિંગ જરૂરી છે, જે દર વર્ષે મુંબઈ-અમદાવાદ કોરિડોરના સ્કેલ જેટલું છે. બીજા 3,000 કિમી મંજૂર કરવાની યોજનાઓ ચાલી રહી છે, જેનો લક્ષ્યાંક 2039-40 સુધીમાં 7,000 કિમીનું નેટવર્ક અને લાંબા ગાળા માટે 15,000-21,000 કિમી હાઈ-સ્પીડ રેલનું વિઝન છે.

શ્રી વૈષ્ણવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે રેલવે, ઉદ્યોગ, સપ્લાય ચેઈન, સાધન ઉત્પાદકો, સેવા પ્રદાતાઓ, ઓપરેશન્સ અને મેન્ટેનન્સ ટીમો, સિગ્નલિંગ નિષ્ણાતો, રોલિંગ સ્ટોક ઉત્પાદકો અને વિશિષ્ટ ઇલેક્ટ્રિકલ કંડક્ટરના ઉત્પાદકો વચ્ચે સંકલિત પ્રયાસોની જરૂર પડશે. તેમણે અગ્રણી બાંધકામ અને ડિઝાઇનિંગ કંપનીઓને આ પડકારો પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે કેન્દ્રિત વર્કશોપમાં આમંત્રિત કર્યા છે.

ગુણવત્તા, યોગ્યતા અને ટેન્ડરના નિયમોનું સશક્તિકરણ

શ્રી વૈષ્ણવે યોગ્યતાના માપદંડોને કડક બનાવવાની અને અતિશય સબકોન્ટ્રાક્ટિંગ ઘટાડવાની તાતી જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે વ્યાપક ટેન્ડર નિયમોને કારણે ઘણીવાર 20-30 બિડર્સ ભાગ લે છે, જેના પરિણામે રૂઢિચુસ્ત ખર્ચ અંદાજ કરતા 20-30% ઓછી બિડ આવે છે. આવી પદ્ધતિઓ ઘણીવાર કોસ્ટ-કટિંગ, વિવાદો અને આર્બિટ્રેશનનું કારણ બને છે.

શ્રી વૈષ્ણવે ભાર મૂક્યો હતો કે સબકોન્ટ્રાક્ટિંગ 40% થી વધુ ન હોવું જોઈએ, તેમણે નોંધ્યું કે ખાનગી ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટ્સમાં, જટિલ કામો માટે તે સામાન્ય રીતે 20-30% સુધી મર્યાદિત હોય છે. સરકારી ભંડોળનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ થાય અને વિવાદો ન્યૂનતમ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જાહેર પ્રોજેક્ટ્સમાં પણ ગુણવત્તા અને જવાબદારીના વધુ કડક ધોરણોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.

બહુ-પરિમાણીય જટિલતા અને ડોમેન નિપુણતાની જરૂરિયાત

રેલવે પ્રોજેક્ટ્સની જટિલતાને હાઈલાઈટ કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ સમજાવ્યું કે હાઈવેથી વિપરીત, રેલવે પ્રોજેક્ટ્સમાં 6 જટિલ ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:

• ટ્રેક સ્ટ્રક્ચર
• ઓવરહેડ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન સિસ્ટમ્સ (પાવર ગ્રીડની સમકક્ષ)
• સિગ્નલિંગ અને ઓપ્ટિકલ ફાઈબર નેટવર્ક (ટેલિકોમ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવું જ)
• સ્ટેશન વિકાસ (મોટા રિયલ એસ્ટેટ ઇકોસિસ્ટમ સમાન)
• રોલિંગ સ્ટોક કામગીરી
• સંકલિત કામગીરી અને જાળવણી

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોન્ટ્રાક્ટ આપતી વખતે ડોમેન નિપુણતા અને ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ અનુભવ અનિવાર્ય છે. નાગરિક ઉડ્ડયન અને જળમાર્ગોમાં પણ સમાન અભિગમની જરૂર છે, કારણ કે સંબંધિત નિપુણતા વિનાની એજન્સીઓ ઘણીવાર વિલંબ, ખર્ચમાં વધારો અને લિટિગેશનનો સામનો કરે છે.

ઉદ્યોગ સહયોગ અને હિતધારકોનું જોડાણ

શ્રી વૈષ્ણવે બજેટ પછીના વેબિનાર દરમિયાન આંતરદૃષ્ટિ આપનારા ઉદ્યોગ વ્યાવસાયિકો, વિવિધ મંત્રાલયોના સહભાગીઓ, અમલીકરણ એજન્સીઓ અને હિતધારકોનો આભાર માન્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ સૂચનો સમગ્ર ક્ષેત્રમાં સુધારાઓ માટે પાયા તરીકે કામ કરશે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ કેન્દ્રીય મંત્રીઓ શ્રી મનોહર લાલ ખટ્ટર, શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલ અને શ્રી કે. રામ મોહન નાયુ, તેમજ બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો; ઊર્જા; અને નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના સચિવો પ્રત્યે પણ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે આ વેબિનારને મુખ્ય મુદ્દાઓ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા અને કેન્દ્રીય બજેટની જાહેરાતોને અનુરૂપ નવીન ઉકેલો વિકસાવવા માટે એક અસરકારક પ્લેટફોર્મ ગણાવ્યું હતું.

SM/JD