NITI આયોગે તેના સ્ટેટ સપોર્ટ મિશન (SSM) હેઠળ પ્રાકૃતિક ખેતી પર બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય વર્કશોપનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં દેશભરના ખેડૂતો, નીતિ ઘડવૈયાઓ, વૈજ્ઞાનિકો, સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને નાગરિક સમાજ સંગઠનોને એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

વર્કશોપનું મુખ્ય આકર્ષણ પ્રાકૃતિક ખેતી પરના તાલીમ માર્ગદર્શિકા (ટ્રેનિંગ મેન્યુઅલ) નું લોન્ચિંગ હતું, જે હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં વિકસાવવામાં આવ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતો, વિસ્તરણ અધિકારીઓ અને ક્ષેત્ર-સ્તરના કાર્યકર્તાઓને પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓ પર પ્રદેશ-સંગત અને વ્યવહારુ જ્ઞાન સાથે સશક્ત બનાવવાનો છે.

વર્કશોપમાં ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રના માનનીય રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજીએ વર્ચ્યુઅલ સંબોધન કર્યું હતું, જેમણે ટકાઉ, ખેડૂત-કેન્દ્રી કૃષિ પ્રણાલીના મહત્વ અને જમીનનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં, ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડવામાં અને ખેડૂતોની આવક વધારવામાં પ્રાકૃતિક ખેતીની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી, ડૉ. વાય.એસ. પરમાર યુનિવર્સિટી ઓફ હોર્ટિકલ્ચર એન્ડ ફોરેસ્ટ્રી અને ગુજરાત નેચરલ ફાર્મિંગ સાયન્સ યુનિવર્સિટી સહિતની અગ્રણી શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓની સક્રિય ભાગીદારી જોવા મળી હતી.

પંજાબ, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, આંધ્ર પ્રદેશ, કેરળ અને ઓડિશાના ખેડૂતો, કૃષિ અધિકારીઓ અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) ના વૈજ્ઞાનિકોએ વિચાર-વિમર્શમાં ભાગ લીધો હતો, જે પ્રાકૃતિક ખેતીના પરિવર્તનમાં અખિલ ભારતીય રસને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

APEDA, NABARD, સહકાર મંત્રાલય, પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ (DAHD), પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય અને ATARIs સહિતની મુખ્ય કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ અને મંત્રાલયોના અધિકારીઓએ પણ વર્કશોપમાં હાજરી આપી હતી અને સંપાત (convergence), પ્રમાણપત્ર, બજાર જોડાણો અને સંસ્થાકીય સહાય પર આંતરદૃષ્ટિ શેર કરી હતી.

વર્કશોપમાં એગ્રી-સ્ટાર્ટઅપ્સ, નાગરિક સમાજ સંગઠનો, અગ્રણી ખેડૂતો અને ખેડૂત ઉત્પાદક જૂથોની ભાગીદારી પણ જોવા મળી હતી, જે ભારતમાં પ્રાકૃતિક ખેતીને ટેકો આપતી વધતી જતી ઇકોસિસ્ટમ પર પ્રકાશ પાડે છે.

વર્કશોપના પ્રથમ દિવસે કુલ 770 સહભાગીઓએ હાજરી આપી હતી. એક ઓપન હાઉસ ચર્ચા હાથ ધરવામાં આવી હતી, જે ખેડૂતો અને પ્રેક્ટિશનરોને તેમની ચિંતાઓ, ક્ષેત્ર-સ્તરના પડકારો અને દત્તક લેવા (adoption), પ્રમાણપત્ર, બજારો અને પ્રાકૃતિક ખેતી માટે સંસ્થાકીય સહાય સંબંધિત શંકાઓ પર ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવા માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. પ્રથમ દિવસ મજબૂત ફિલ્ડ પ્રદર્શન, પુરાવા-આધારિત માન્યતા અને ખેડૂત-પ્રેરિત મોડેલોની જરૂરિયાત પર સર્વસંમતિ સાથે પૂર્ણ થયો હતો.

બીજા દિવસે વર્કશોપમાં ફિલ્ડ વિઝિટ અને જીવંત પ્રદર્શન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે સહભાગીઓને જમીન પર પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓનું અવલોકન કરવા અને પ્રેક્ટિશનરો સાથે સીધો સંવાદ કરવા સક્ષમ બનાવે છે. ફિલ્ડ વિઝિટમાં વિવિધ વિદેશી પાકો માટે પ્રાકૃતિક ખેતીના પેકેજ ઓફ પ્રેક્ટિસ તેમજ ખેતર પર અને ઓટોમેશન સેટઅપ દ્વારા બાયો ઇનપુટ્સની તૈયારીઓનું નિદર્શન સામેલ હતું.

તાલીમ માર્ગદર્શિકા અહીંથી મેળવો:

ખેડૂત સશક્તિકરણ: પ્રાકૃતિક ખેતી તાલીમ ટૂલકિટ અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ માર્ગદર્શિકા:

https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-03/Training-Manual-English.pdf

किसान सशक्तिकरण: प्राकृतिक खेती प्रशिक्षण एवम सर्वोत्तम अभ्यास मार्गदर्शिका:

https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-03/Training-manual-Hindi.pdf

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com