આયુષ મંત્રાલયે અખિલ ભારતીય આયુર્વેદિક કોંગ્રેસના સહયોગથી, મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લાના શેગાંવમાં 25-28 ફેબ્રુઆરી, 2026 દરમિયાન ચાર દિવસીય રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મેળો 2026નું આયોજન કર્યું હતું. આ મેળો ગઈકાલે સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયો, જેમાં ભારતની સર્વાંગી આરોગ્ય સંભાળ અને તેની પરંપરાગત દવા પ્રણાલીઓ દ્વારા ગામડાઓને મજબૂત બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી.

ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ સંત ગજાનન મહારાજ સંસ્થાનના પવિત્ર વિશ્વ મેદાનમાં મેળાનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. તે આરોગ્ય સંભાળ આઉટરીચ, વૈજ્ઞાનિક સંવાદ, ખેડૂત જોડાણ અને જનભાગીદારીનો જીવંત સંગમ હતો. ચાર દિવસીય કાર્યક્રમમાં બુલઢાણા અને સમગ્ર વિદર્ભ ક્ષેત્રના લોકો, જેમાં પ્રેક્ટિશનરો, સંશોધકો, ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને હજારો ખેડૂતોનો સમાવેશ થાય છે, ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો.

રાષ્ટ્રપતિએ પોતાના ઉદ્ઘાટન ભાષણમાં સ્વાસ્થ્યને સૌથી મોટી ખુશી ગણાવી અને ભાર મૂક્યો કે આયુષ પ્રણાલીઓ શરીર અને મન વચ્ચેના સુમેળ પર આધારિત સર્વાંગી જીવનશૈલી માળખું પૂરું પાડે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે રોગના ભારણને ઘટાડવા અને રાષ્ટ્રને મજબૂત બનાવવા માટે નિવારણ અને સર્વાંગી આરોગ્ય સંભાળ આવશ્યક છે. આ પ્રસંગે, તેમણે પરંપરાગત દવા અને જાહેર આરોગ્યને આગળ વધારવામાં દાયકાઓની સેવાને માન્યતા આપતા, આયુર્વેદમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ પ્રખ્યાત ડોકટરોને લાઇફટાઇમ આયુર્વેદિક ગૌરવ પુરસ્કારો પ્રદાન કર્યા.

મહારાષ્ટ્રના રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતે આયુર્વેદને ભારતની પ્રાચીન જ્ઞાન પ્રણાલીમાં મૂળ ધરાવતી શાશ્વત વૈજ્ઞાનિક પરંપરા ગણાવી અને વ્યવહાર અને દવાઓમાં પ્રામાણિકતા અને ગુણવત્તાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો.

કેન્દ્રીય આયુષ રાજ્યમંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે, જેમણે લગભગ ચાર દિવસ મેળામાં વ્યક્તિગત રીતે હાજરી આપી હતી, તેમણે રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મેળાને "ભારતીય પરંપરાગત દવા પ્રણાલીઓનો મહાકુંભ" ગણાવ્યો. પ્રેક્ટિશનરો, ખેડૂતો, ઉદ્યોગસાહસિકો અને સામાન્ય લોકો સાથે વ્યાપક વાતચીત કરતા, તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે આયુષ માત્ર સારવાર પ્રણાલી નથી, પરંતુ નિવારક આરોગ્યસંભાળ, ગ્રામીણ સમૃદ્ધિ અને વૈશ્વિક સુખાકારી નેતૃત્વ માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી ચળવળ છે.

શ્રી જાધવે સમજાવ્યું કે પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળ, મંત્રાલય આયુષ પ્રણાલીમાં પુરાવા-આધારિત સંશોધન, ગુણવત્તા ખાતરી અને વૈશ્વિક પહોંચને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. તેમણે આયુષ પ્રવાસનની અપાર સંભાવના પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે ભારત આયુર્વેદ, યોગ અને કુદરતી ઉપચાર દ્વારા સર્વાંગી સુખાકારીમાં "વિશ્વનો મુગટ" તરીકે ઉભરી શકે છે, જે રોજગાર ઉત્પન્ન કરશે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને વેગ આપશે.

મેળાનું એક મુખ્ય આકર્ષણ એ હતું કે મોટા પાયે મફત આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવી હતી. ચાર દિવસમાં આયુર્વેદ, યોગ અને નેચરોપેથી, યુનાની, સિદ્ધ, સોવા-રિગ્પા અને હોમિયોપેથી પ્રણાલીઓ માટે સમર્પિત ઓપીડી કાઉન્ટરો પર નોંધપાત્ર સંખ્યામાં લોકો આવ્યા હતા. હજારો લોકોએ મફત તબીબી સલાહ, આરોગ્ય તપાસ અને વાસ્તવિક આયુષ દવાઓનો લાભ લીધો હતો. મુલાકાતીઓએ એક જ છત નીચે જીવનશૈલીના વિકારો, ક્રોનિક રોગો અને નિવારક સંભાળ પર નિષ્ણાત સલાહ મેળવવાની તકની પ્રશંસા કરી હતી.

તમામ ઉંમરના લોકોએ લાઇવ યોગ ડેમો અને યોગ ઉપચાર સત્રોમાં ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓએ મેળા દરમિયાન યોજાયેલી યોગ સ્પર્ધામાં ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો, જે નિવારક અને પ્રોત્સાહન આપતી આરોગ્યસંભાળ સાધન તરીકે યોગની વધતી જતી જાગૃતિ અને સ્વીકૃતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આયુષ આહાર વિભાગ, જે આયુષ સિદ્ધાંતો પર આધારિત પ્રાદેશિક-વિશિષ્ટ, સંતુલિત આહાર પેટર્નને પ્રોત્સાહન આપે છે, તેને પણ મુલાકાતીઓ તરફથી સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

મંત્રાલયના પેવેલિયનમાં સંશોધન પરિષદો, રાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને રાષ્ટ્રીય ઔષધીય વનસ્પતિ બોર્ડ (NMPB) ના કાર્યનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પરિણામો, જાહેર આરોગ્ય પહેલ, શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો અને ડિજિટલ આઉટરીચ પ્રયાસો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. ઔષધીય વનસ્પતિઓ, હર્બલ ઉત્પાદનો અને સરળ ઘરગથ્થુ ઉપચારો પરના ઇન્ટરેક્ટિવ પ્રદર્શનોએ ખાસ કરીને ગામના મુલાકાતીઓ અને સ્વ-સહાય જૂથોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું હતું.

રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મેળો 2026ની એક મુખ્ય વિશેષતા ખેડૂતો સાથે તેનો મજબૂત જોડાણ હતો. "આયુર્વેદિક ખેતી: ઉત્પાદન, મૂલ્યવર્ધન અને માર્કેટિંગ" વિષય પર એક ખાસ સત્રમાં ઔષધીય વનસ્પતિની ખેતી, લણણી પછીનું સંચાલન અને મજબૂત બજાર જોડાણો પર ટેકનિકલ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. કૃષિ સંસ્થાઓ અને નિષ્ણાતોના સહયોગથી આયોજિત આ અનોખા વર્કશોપમાં આશરે 2,000 ખેડૂતોએ ભાગ લીધો હતો. હળદર માટે મોટી બાય-બેક વ્યવસ્થા સહિત અનેક લેટર ઓફ ઇન્ટેન્ટ પર હસ્તાક્ષર, સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવવા અને ખેડૂતો માટે સારું વળતર સુનિશ્ચિત કરવા તરફ એક નક્કર પગલું હતું.

વિદર્ભ પ્રદેશના ખેડૂતો અને સહભાગીઓએ આ પહેલની પ્રશંસા કરી, નોંધ્યું કે ખેતીમાં ઔષધીય વનસ્પતિઓનો વૈવિધ્યસભર ઉપયોગ પરંપરાગત ખેતીની સાથે ટકાઉ અને નફાકારક માર્ગ પ્રદાન કરે છે. ઘણા લોકોએ મેળાને સમયસરના પગલા તરીકે વખાણ્યું જે આરોગ્યસંભાળમાં સુધારો કરવાને આવક નિર્માણ અને પર્યાવરણીય ટકાઉપણું સાથે જોડે છે.

ચાર દિવસ દરમિયાન, મેળો જ્ઞાન આદાનપ્રદાન, જનજાગૃતિ અને સીધી સેવા વિતરણ માટે ગતિશીલ પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપી હતી. નિષ્ણાતોના પ્રવચનો, ઉપચાર પ્રદર્શનો, ઉદ્યોગ પ્રદર્શનો અને નીતિ નિર્માતાઓ અને પાયાના હિસ્સેદારો વચ્ચેની વાતચીતોએ આરોગ્ય અને આજીવિકા માટે સંકલિત અભિગમને મજબૂત બનાવ્યો હતો.

શેગાંવમાં રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મેળો 2026ના સફળ સમાપનથી આયુષ મંત્રાલય દ્વારા પરંપરાગત દવા પ્રણાલીઓને લોકોની નજીક લાવવાના સતત પ્રયાસો પ્રતિબિંબિત થાય છે, જ્યારે આયુષ મૂલ્ય શૃંખલામાં સંશોધન, ગુણવત્તા ધોરણો અને ખેડૂતોની ભાગીદારીને પણ મજબૂત બનાવવામાં આવે છે.

મફત આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ, વૈજ્ઞાનિક જોડાણ, યોગ સ્પર્ધાઓ દ્વારા યુવાનોની ભાગીદારી અને ઔષધીય વનસ્પતિ ખેતી માટે માળખાગત સમર્થનને જોડીને, મેળાએ ​​દર્શાવ્યું કે કેવી રીતે આયુષ પ્રણાલીઓ સામૂહિક રીતે જાહેર આરોગ્ય, ગ્રામીણ વિકાસ અને ભારતના સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરવામાં ફાળો આપી શકે છે.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com