ભવિષ્ય માટે તૈયાર, ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતું રેલ નેટવર્ક બનાવવાના તેના પરિવર્તનશીલ પુશને ચાલુ રાખતા, ભારતીય રેલવેએ ઉત્તર, દક્ષિણ અને પૂર્વ રેલવે ઝોનમાં વ્યૂહાત્મક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની શ્રેણી મંજૂર કરી છે. આ પ્રોજેક્ટ્સનો હેતુ કોચિંગ મેન્ટેનન્સ ઇકોસિસ્ટમને આધુનિક બનાવવાનો, ઉચ્ચ ઘનતા ધરાવતા કોરિડોરને ડીકન્જેસ્ટ કરવાનો (ભીડ ઘટાડવાનો), ઓપરેશનલ અવરોધો દૂર કરવાનો અને પેસેન્જર અને નૂર (માલસામાન) બંને ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાનો છે.

શ્રી ગંગાનગર સ્ટેશન ખાતે કોચ મેન્ટેનન્સ સુવિધાઓનો વિકાસ (ફેઝ-I), ઉત્તર પશ્ચિમ રેલવે: ₹174.2644 કરોડ ભારતીય રેલવેએ રાજસ્થાનના શ્રી ગંગાનગર સ્ટેશન ખાતે ફેઝ-I હેઠળ ₹174.2644 કરોડના ખર્ચે કોચ મેન્ટેનન્સ સુવિધાઓના વિકાસને મંજૂરી આપી છે. આ પ્રોજેક્ટ LHB અને વંદે ભારત ટ્રેનો સહિત આધુનિક રોલિંગ સ્ટોક માટે મેન્ટેનન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અપગ્રેડ કરવા અને વિકસાવવાની વ્યાપક પહેલનો એક ભાગ છે.

હાલમાં, અસ્તિત્વમાં રહેલી સુવિધાઓ વર્તમાન ઓપરેશનલ જરૂરિયાતોને પૂરી કરે છે, પરંતુ આધુનિક રેક્સ અને નવી સેવાઓના વધતા પરિચય સાથે, ઉન્નત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આવશ્યક બન્યું છે. મંજૂર કરાયેલા કામોમાં બે 600 મીટર લાંબી વોશિંગ લાઇન, ત્રણ 650 મીટરની સ્ટેબલિંગ લાઇન, બે પિટ લાઇન, એક વ્હીલ લેથ લાઇન અને 650 મીટરની એન્જિન એસ્કેપ લાઇનના નિર્માણનો સમાવેશ થાય છે. 120 મીટર બાય 24 મીટરની માપણી ધરાવતો સિક લાઇન શેડ પણ વિકસાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, વોશિંગ લાઇન પર પરંપરાગત ઓવર હેડ ઇક્વિપમેન્ટ (OHE) પૂરા પાડવામાં આવશે અને તેની સાથે આધુનિક મશીનરી અને પ્લાન્ટ્સ જેવા કે સિંક્રનાઇઝ્ડ જેક્સ, ફોર્કલિફ્ટ્સ, ઇલેક્ટ્રિક ઓવરહેડ ટ્રાવેલિંગ (EOT) ક્રેન્સ અને ઓટોમેટિક કોચ વોશિંગ પ્લાન્ટ પૂરા પાડવામાં આવશે.

કાર્યરત થયા પછી, આ પ્રોજેક્ટથી સરેરાશ મેન્ટેનન્સ ક્ષમતામાં પ્રતિ દિવસ વધારાના છ રેક્સનો વધારો થવાની અપેક્ષા છે, જેનાથી ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થશે, સીમલેસ રેક મૂવમેન્ટને ટેકો મળશે અને પ્રદેશમાં વધારાની ટ્રેન સેવાઓ શરૂ કરવામાં સક્ષમ બનશે.

લાલગઢ ખાતે કોચિંગ મેન્ટેનન્સ સુવિધાઓનું વિસ્તરણ (ફેઝ-II), ઉત્તર પશ્ચિમ રેલવે: ₹139.6820 કરોડ બીકાનેર ક્ષેત્રમાં વંદે ભારત અને LHB સેવાઓના વિસ્તરણથી ઉદભવતી વધતી જતી મેન્ટેનન્સ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે, ભારતીય રેલવેએ રાજસ્થાનના લાલગઢ ખાતે ફેઝ-II હેઠળ ₹139.6820 કરોડના ખર્ચે કોચિંગ મેન્ટેનન્સ સુવિધાઓના વિસ્તરણને મંજૂરી આપી છે.

બીકાનેર ખાતે વધુ વિસ્તરણની મર્યાદિત અવકાશને ધ્યાનમાં રાખીને, લાલગઢને અદ્યતન ટ્રેનસેટ્સ હેન્ડલ કરવા સક્ષમ આધુનિક, સંપૂર્ણ સુસજ્જ કોચિંગ મેન્ટેનન્સ ડેપો તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. મંજૂર કરાયેલા કામોમાં 600 મીટરની વોશિંગ લાઇનનું નિર્માણ, ચાર વોશિંગ લાઇન પર કવર્ડ શેડની જોગવાઈ, સિક લાઇનનું 120 મીટર બાય 16 મીટર સુધી વિસ્તરણ અને 1000 ચોરસ મીટરની સર્વિસ બિલ્ડિંગનું નિર્માણ સામેલ છે. આ પ્રોજેક્ટમાં વોશિંગ લાઇન નંબર ચાર પર રિટ્રેક્ટેબલ OHE, બે સિંક્રનાઇઝ્ડ કોચ લિફ્ટિંગ સિસ્ટમ્સ, બે ઓટોમેટિક કોચ વોશિંગ પ્લાન્ટ્સ અને બે 25-ટન EOT ક્રેન્સના ઇન્સ્ટોલેશનનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આ વિસ્તરણ વધારાના વંદે ભારત ટ્રેનસેટ્સ અને અન્ય રોલિંગ સ્ટોક માટે મેન્ટેનન્સ સજ્જતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે, જે પ્રદેશમાં સુધારેલી વિશ્વસનીયતા, ઝડપી ટર્નઅરાઉન્ડ સમય અને બહેતર પેસેન્જર સેવાના પરિણામો સુનિશ્ચિત કરશે.

તુરાવુર-મારારીકુલમ ડબલિંગ (21.10 કિમી), દક્ષિણ રેલવે: ₹450.59 કરોડ કેરળમાં ક્ષમતા વધારવાની એક મોટી પહેલમાં, ભારતીય રેલવેએ દક્ષિણ રેલવેના 21.10 કિલોમીટરના તુરાવુર-મારારીકુલમ સેક્શનના બેવડીકરણને ₹450.59 કરોડના ખર્ચે મંજૂરી આપી છે. આ સેક્શન વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા એર્નાકુલમ-આલપ્પુઝા-કયાનકુલમ કોરિડોર પર સ્થિત છે, જે પોર્ટ-લિંક્ડ કાર્ગો સહિત નોંધપાત્ર પેસેન્જર તેમજ નૂર ટ્રાફિકનું સંચાલન કરે છે.

બેવડીકરણ પ્રોજેક્ટ દરેક દિશામાં દરરોજ નવ વધારાની પેસેન્જર ટ્રેનોના સંચાલનને સક્ષમ બનાવશે અને વાર્ષિક અંદાજે 2.88 મિલિયન ટન નૂર હેરફેર વધારવામાં મદદ કરશે. તેના પરિણામે નૂર ટ્રેનોના ડિટેન્શનમાં 17 થી 19 મિનિટ સુધીનો અને પેસેન્જર ટ્રેનોમાં લગભગ 12 થી 15 મિનિટનો ઘટાડો કરીને સમયની નોંધપાત્ર બચત થશે. આ સેક્શન હાલમાં ક્ષમતા ઉપયોગના ઉચ્ચ સ્તરે કાર્યરત છે, અને બેવડીકરણથી ભીડ ઓછી થશે, સમયપાલન (punctuality) વધશે અને સમગ્ર કોરિડોરની કાર્યક્ષમતા મજબૂત થશે.

આ પ્રોજેક્ટ કોચીન પોર્ટ સાથે જોડાયેલ નૂર કનેક્ટિવિટીને પણ ટેકો આપશે, જે સરળ લોજિસ્ટિક્સ કામગીરી અને પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસમાં ફાળો આપશે.

કાલીપહારી બાયપાસ લાઇન (4.75 કિમી), પૂર્વ રેલવે: ₹107.10 કરોડ ભારતીય રેલવેએ આસનસોલ વિસ્તારમાં ઓપરેશનલ અવરોધોને દૂર કરવા માટે પશ્ચિમ બંગાળમાં પૂર્વ રેલવે હેઠળ 4.75 કિમીની કાલીપહારી બાયપાસ લાઇનના નિર્માણને ₹107.10 કરોડના ખર્ચે મંજૂરી આપી છે.

હાલમાં, દક્ષિણ પૂર્વ રેલવે અને પૂર્વ રેલવે વચ્ચે દોડતી ટ્રેનોએ એન્જિન રિવર્સલ માટે આસનસોલ યાર્ડમાં પ્રવેશ કરવો પડે છે, જે ભીડ, ટાળી શકાય તેવા વિલંબ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના સબઓપ્ટિમલ ઉપયોગ તરફ દોરી જાય છે. સૂચિત બાયપાસ લાઇન બંને ઝોન વચ્ચે સીધી કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડશે, જેનાથી યાર્ડમાં એન્જિન રિવર્સલની જરૂરિયાત દૂર થશે.

આ પ્રોજેક્ટથી દરરોજ લગભગ નવ નૂર ટ્રેનો માટે અંદાજે 90 મિનિટના ડિટેન્શનની અને આઠ કોચિંગ ટ્રેનો માટે લગભગ 30 મિનિટની બચત થવાની અપેક્ષા છે. યાર્ડની ભીડ ઘટાડીને અને ઓપરેશનલ ફ્લુઈડિટીમાં સુધારો કરીને, બાયપાસ લાઇન ક્ષમતામાં વધારો કરશે, ટર્નઅરાઉન્ડ સમય ઘટાડશે અને પૂર્વ ભારતના સૌથી વ્યસ્ત રેલવે પ્રદેશોમાંના એકમાં કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરશે.

આ પ્રોજેક્ટ્સની મંજૂરી સાથે, ભારતીય રેલવે આધુનિક, કાર્યક્ષમ અને ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતા રેલ નેટવર્કના તેના વિઝનને આગળ વધારી રહી છે. મેન્ટેનન્સ આધુનિકીકરણ, કોરિડોર બેવડીકરણ અને ઓપરેશનલ ડીકન્જેશન (ભીડ ઘટાડવા) માં લક્ષિત રોકાણો દ્વારા, રાષ્ટ્રીય પરિવહનકર્તા મુસાફરો અને ઉદ્યોગો માટે સમાન રીતે ઝડપી, સુરક્ષિત અને વધુ વિશ્વસનીય સેવાઓ પહોંચાડવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત કરી રહ્યો છે, જ્યારે ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિના પાયાને મજબૂત કરી રહ્યો છે.

SM/IJ/GP/JD