ટેકનોલોજી આધારિત ગવર્નન્સ અને ઇનોવેશન આધારિત પરિવર્તન તરફના મોટા પ્રોત્સાહન તરીકે, કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ, અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે ભારતીય રેલવેની ફ્લેગશિપ “52 રિફોર્મ્સ ઇન 52 વીક્સ” પહેલ હેઠળ સુધારા નંબર ત્રણ અને સુધારા નંબર ચાર તરીકે રેલ ટેક પોલિસી અને રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (RCT) ના સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝેશનની જાહેરાત કરી હતી.

રેલ ટેક પોલિસી સુધારો

રેલ ટેક પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય રેલવેમાં ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઇનોવેટર્સ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઉદ્યોગો અને સંસ્થાઓને જોડવાનો છે. નવી નીતિ ઇનોવેટર્સની પસંદગીને સરળ બનાવે છે અને ઇનોવેશન માટે સમર્પિત “રેલ ટેક પોર્ટલ” રજૂ કરે છે. ઇનોવેશન પડકારો કોઈપણ ઇનોવેટર અથવા વિભાગીય વપરાશકર્તા દ્વારા શરૂ કરી શકાય છે, જેમાં દરખાસ્તોનું સિંગલ-સ્ટેજ વિગતવાર સબમિશન હશે.

આ નીતિ વપરાશકર્તા-મૈત્રીપૂર્ણ ઇન્ટરફેસ પ્રદાન કરે છે, સ્કેલ-અપ ગ્રાન્ટમાં ત્રણ ગણાથી વધુ વધારો કરે છે અને પ્રોટોટાઇપ વિકાસ અને ટ્રાયલ માટે મહત્તમ ગ્રાન્ટ બમણી કરે છે.

મુખ્ય ઇનોવેશન ક્ષેત્રોમાં AI-આધારિત એલિફન્ટ ઇન્ટ્રુઝન ડિટેક્શન સિસ્ટમ (EIDS), કોચમાં AI-આધારિત ફાયર ડિટેક્શન સિસ્ટમ, ડ્રોન-આધારિત બ્રોકન રેલ ડિટેક્શન સિસ્ટમ, રેલ સ્ટ્રેસ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ, પાર્સલ વાન (VPUs) પર સેન્સર-આધારિત લોડ કેલ્ક્યુલેશન ડિવાઇસ, કોચ પર સોલર પેનલ્સ, AI-આધારિત કોચ ક્લિનિંગ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ, ધુમ્મસવાળા વાતાવરણમાં અવરોધ શોધવાની સિસ્ટમ અને AI-આધારિત પેન્શન અને વિવાદ નિવારણ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.

ત્રીજા સુધારાની રૂપરેખા આપતા, શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે રેલટેક પોલિસી રેલવેમાં ટેકનોલોજીના વ્યાપક અને વ્યવસ્થિત સમાવેશને સક્ષમ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્ટાર્ટઅપ્સ, સંશોધકો અને ઇનોવેટર્સ સંરચિત, અર્થપૂર્ણ અને સરળ રીતે ભારતીય રેલવે સાથે જોડાઈ શકવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે મજબૂત ટેકનોલોજીકલ વિચાર ધરાવતી કોઈપણ વ્યક્તિ સમર્પિત રેલટેક પોર્ટલ દ્વારા રેલવેનો સંપર્ક કરી શકશે, જે સંપૂર્ણ ડિજિટલ, એન્ડ-ટુ-એન્ડ પ્રક્રિયા દ્વારા કાર્ય કરશે. તેમણે સમજાવ્યું કે, ઉદ્દેશ્ય સખત વિશિષ્ટતાઓના આધારે વિક્રેતાની પસંદગીની અગાઉની જટિલ સિસ્ટમથી દૂર જવાનો અને તેના બદલે નવી ટેકનોલોજીના ટ્રાયલ અને દત્તક લેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતું સરળ, ઇનોવેશન-સંચાલિત ફ્રેમવર્ક બનાવવાનો છે.

શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે રેલટેક પોલિસી સંરક્ષણમાં iDEX પહેલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયમાં સ્ટાર્ટઅપ ફ્રેમવર્ક અને ટેલિકોમ સેક્ટરની ઇનોવેશન પોલિસી જેવા સફળ મોડલના અભ્યાસ પછી તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ અનુભવો પરથી શીખીને, રેલવેએ પ્રક્રિયાગત અડચણો દૂર કરવાનો અને પારદર્શક, સરળ અને ઇનોવેશન-મૈત્રીપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે જો સફળ થાય તો, આ મોડેલ અન્ય ક્ષેત્રો માટે પણ ટેમ્પલેટ તરીકે કામ કરી શકે છે.

ફંડિંગ સ્ટ્રક્ચર સમજાવતા, તેમણે નોંધ્યું હતું કે જ્યારે કોઈ સ્ટાર્ટઅપ અથવા ઇનોવેટર સધ્ધર ટેકનોલોજીકલ સોલ્યુશન પ્રસ્તાવિત કરે છે — ઉદાહરણ તરીકે, રેલવે ટ્રેક પાસે હાથીઓને શોધવા માટે AI-આધારિત કેમેરા સિસ્ટમ — ત્યારે રેલવે જરૂરી વિકાસ ભંડોળના 50 ટકા સુધી સપોર્ટ કરશે. એકવાર પ્રોજેક્ટ સફળ સાબિત થઈ જાય પછી, સોલ્યુશનના સ્કેલિંગને સક્ષમ કરવા માટે નોંધપાત્ર લાંબા ગાળાના ઓર્ડર આપવામાં આવશે. આ નીતિ માત્ર પ્રયોગ કરવા માટે જ નહીં પરંતુ સફળ ઇનોવેશન્સ મોટા પાયે લાગુ કરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે.

તેમણે ઇનોવેશન માટે અનેક સંભવિત એપ્લિકેશન ક્ષેત્રો ટાંક્યા, જેમાં મુસાફરોની સુરક્ષા માટે AI-સક્ષમ CCTV સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં કેરળમાં તાજેતરની ઘટનામાં CCTV ફૂટેજે ગુનેગારોને ઝડપથી પકડવામાં કેવી રીતે મદદ કરી તેનો સંદર્ભ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે સક્રિય ગુના નિવારણ પ્રણાલીઓ, પ્રિડિક્ટિવ મોનિટરિંગ અને ઉન્નત પેસેન્જર સુરક્ષા તકનીકો રેલવે સુરક્ષાને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત કરી શકે છે. તેમણે અકસ્માતો તરફ દોરી જાય તે પહેલાં ટ્રેકમાં વિરૂપતા અથવા ખામીઓ શોધવા માટે રડાર, AI, ઇન્ફ્રારેડ કેમેરા અને અલ્ટ્રાસોનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને અદ્યતન ટ્રેક મોનિટરિંગ સોલ્યુશન્સની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. ઓવરહેડ વાયરોમાં વિદ્યુત પરિમાણોનું વિશ્લેષણ કરવામાં સક્ષમ પ્રિડિક્ટિવ ટેકનોલોજી જે સંભવિત નિષ્ફળતાઓની આગાહી કરી શકે છે તેનો પણ ઉલ્લેખ એવા આશાસ્પદ ક્ષેત્રો તરીકે કર્યો હતો જ્યાં સ્ટાર્ટઅપ્સ પહેલેથી જ કામ કરી રહ્યા છે.

શ્રી વૈષ્ણવે આગળ રેલ ફ્રેક્ચર, તૂટેલી ગ્રીલ શોધવા અને ઓવરહેડ સાધનોના મોનિટરિંગ માટે ડ્રોન-આધારિત સિસ્ટમનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં AI-આધારિત એનાલિટિક્સ દ્વારા ઓવરહીટીંગ ઇન્સ્યુલેટર્સને ઓળખવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ટેકનોલોજી સોલ્યુશન્સ વહીવટી પડકારોને પણ સંબોધિત કરી શકે છે જેમ કે નિવૃત્ત રેલવે કર્મચારીઓ માટે પેન્શન દસ્તાવેજોની ઝડપી પ્રક્રિયા, પેન્શન ચૂકવણીની સમયસર શરૂઆત સુનિશ્ચિત કરવી. તેમણે કહ્યું કે, ઓપરેશનલ અને વહીવટી ક્ષેત્રોમાં આવા વ્યાપક ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે આ નીતિ ખુલ્લા અને ભવિષ્યલક્ષી માનસિકતા સાથે બનાવવામાં આવી છે.

E-RCT: ‘રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ’ કેસોના નિકાલમાં સુધારા નંબર ચારમાં, શ્રી વૈષ્ણવે રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (RCT) ના સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝેશન અને AI-સક્ષમ પરિવર્તનની જાહેરાત કરી હતી. E-RCT સિસ્ટમ રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલના એન્ડ-ટુ-એન્ડ કોમ્પ્યુટરાઈઝેશન અને ડિજિટાઇઝેશનને સક્ષમ બનાવશે. તે પ્રક્રિયાને ઝડપી, વધુ પારદર્શક અને દેશમાં ગમે ત્યાંથી એક્સેસિબલ બનાવીને દાવાઓ ફાઇલ કરવા, પ્રક્રિયા કરવા અને નિર્ણય લેવામાં પરિવર્તન લાવશે.

શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે દેશભરમાં 23 RCT બેન્ચો છે અને હાલમાં દાવા દાખલ કરવામાં પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, ખાસ કરીને તે મુસાફરો માટે જેઓ કોઈ ઘટના બને ત્યારે રાજ્યોમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હોય. દાવો દાખલ કરવા માટે યોગ્ય ન્યાયિક અધિકારક્ષેત્ર નક્કી કરવું એ ઘણીવાર એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની જાય છે.

તેમણે કહ્યું કે આ સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય ક્લેમ ફાઇલિંગને સરળ, ડિજિટલ અને દેશમાં ગમે ત્યાંથી એક્સેસિબલ બનાવવાનો છે. નવી સિસ્ટમ હેઠળ, પીડિત મુસાફરો તેમના સ્થાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના, મુસાફરી દરમિયાન અથવા તેમના ગંતવ્ય સ્થાને પહોંચ્યા પછી પણ ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે દાવા ફાઇલ કરી શકશે. ઈ-ફાઈલિંગથી લઈને કેસ ઈન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયા ડિજિટાઇઝ્ડ અને AI-સક્ષમ હશે. શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે આગામી 12 મહિનામાં આ પહેલ હેઠળ રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલની તમામ બેન્ચો સંપૂર્ણપણે ડિજિટાઇઝ થઈ જશે.

તેમણે વધુમાં સંકેત આપ્યો હતો કે જો આ મોડેલ સફળ સાબિત થશે, તો સમાન ડિજિટલ સોલ્યુશન્સ સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ જેવી અન્ય ટ્રિબ્યુનલ્સમાં વિસ્તૃત કરી શકાય છે. ધ્યેય, તેમણે કહ્યું, ઝડપી પ્રક્રિયા, સુધારેલી પારદર્શિતા અને ન્યાય વિતરણ માટે નાગરિક-કેન્દ્રિત અભિગમ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

ફિઝિકલ ફાઇલિંગથી ડિજિટલ એક્સેસ સુધી અગાઉ, દાવેદારો અને વકીલોએ કેસ ફાઇલ કરવા, દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા અને કેસની પ્રગતિને ટ્રેક કરવા માટે રૂબરૂ ટ્રિબ્યુનલ ઓફિસોની મુલાકાત લેવી પડતી હતી, જેમાં મુસાફરી, સમય અને પ્રક્રિયાગત વિલંબ થતો હતો. e-RCT સિસ્ટમની રજૂઆત સાથે, કેસ હવે ગમે ત્યારે ગમે ત્યાંથી ઓનલાઈન ફાઈલ કરી શકાય છે, જે લિટિગન્ટ્સ માટે સુલભતા, સુવિધા અને પારદર્શિતામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરે છે.

રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એક્ટ, 1987 હેઠળ રચાયેલ રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ, રેલવે અકસ્માતો અને અપ્રિય ઘટનાઓમાં મૃત્યુ અથવા ઈજા માટે વળતર, માલસામાનની ખોટ અથવા બિન-વિતરણ અને ભાડા અને નૂરના રિફંડ સંબંધિત રેલવે વહીવટ સામેના દાવાઓનો ન્યાય કરે છે. હાલમાં, RCT ભારતના 21 શહેરોમાં સ્થિત 23 બેન્ચો દ્વારા કાર્ય કરે છે, જેમાં દિલ્હી ખાતે પ્રિન્સિપલ બેન્ચ છે, જેમાં પ્રત્યેકમાં ન્યાયિક સભ્ય અને તકનીકી સભ્ય  હોય છે.

પેપરલેસ કોર્ટ્સ માટે સંકલિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ e-RCT સિસ્ટમ તમામ 23 બેન્ચોને એક જ પ્લેટફોર્મ પર ડિજિટલ રીતે જોડશે અને સક્ષમ કરશે:

• પેપરલેસ કોર્ટ કામગીરી
• ડિજિટાઇઝ્ડ કેસ લાઇફસાઇકલ
• પ્લીડિંગ્સ અને નોટિસનું ઓનલાઈન આદાનપ્રદાન
• દૈનિક ઓર્ડર અને જજમેન્ટની ઓનલાઈન જાહેરાત
• માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતના નિર્દેશોના પાલનમાં હાઈબ્રિડ સુનાવણી (ફિઝિકલ + વર્ચ્યુઅલ મોડ)

આ સિસ્ટમમાં તમામ RCT બેન્ચો માટે સુધારેલી ડાયનેમિક માઇક્રોસાઇટનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે પારદર્શિતા અને માહિતી સુધી જાહેર પહોંચને પ્રોત્સાહન આપે છે.

e-RCT ના મુખ્ય મોડ્યુલ્સ પ્લેટફોર્મ ત્રણ મુખ્ય ઘટકો ધરાવે છે:

1. ઈ-ફાઈલિંગ

• કોઈપણ સ્થાનેથી દાવાઓ અને કાયદાકીય દસ્તાવેજોનું 24×7 ઓનલાઈન ફાઈલિંગ
• અરજીઓ, સોગંદનામા, પરિશિષ્ટ અને સહાયક રેકોર્ડ્સ અપલોડ કરવા
• SMS અને ઈ-મેલ એલર્ટ દ્વારા ત્વરિત સ્વીકૃતિ
• ઓનલાઈન સ્ક્રુટિની, ક્ષતિની જાણકારી અને ફરીથી ફાઇલિંગ

2. કેસ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ (CIS)

• તમામ કેસોનો કેન્દ્રીયકૃત ડેટાબેઝ
• ઓટો-એલોકેશન અને કેસ રજીસ્ટ્રેશન
• ફાઇલિંગથી લઈને અંતિમ નિકાલ સુધી રિયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ
• શેડ્યુલિંગ, સુનાવણી સંચાલન અને પ્રગતિ મોનિટરિંગ

3. ડોક્યુમેન્ટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (DMS)

• પ્લીડિંગ્સ, નોટિસ, સમન્સ, ઓર્ડર અને જજમેન્ટનો ડિજિટલ સ્ટોરેજ
• ડિજિટલી સાઇન કરેલા રેકોર્ડ્સ
• કેસ ફાઇલો અને ઓર્ડર્સની સરળ પુનઃપ્રાપ્તિ
• ડિઝાસ્ટર રિકવરી સાથે સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ

હાઈબ્રિડ ઈ-સુનાવણી અને ઓટોમેટેડ કેસ ફ્લો આ સિસ્ટમ ઓનલાઈન સુનાવણી, ડિજિટલ પુરાવા રેકોર્ડિંગ, પક્ષકારો સાથે ઈલેક્ટ્રોનિક સંચાર, સ્વચાલિત ચેતવણીઓ અને ઓનલાઈન પાલન ટ્રેકિંગને સક્ષમ કરે છે, જેનાથી મેન્યુઅલ હસ્તક્ષેપ ઘટાડે છે અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે.

ઝડપી, પારદર્શક અને નાગરિક-મૈત્રીપૂર્ણ ન્યાય વિતરણ e-RCT સિસ્ટમ બહુવિધ લાભો આપશે:

• તાત્કાલિક નોંધણી અને સ્વચાલિત વર્કફ્લો દ્વારા ઝડપી કેસ પ્રક્રિયા
• મુલતવીમાં ઘટાડો કારણ કે પક્ષકારો મુસાફરીની મર્યાદા વિના ઓનલાઈન સુનાવણીમાં હાજરી આપી શકે છે
• ડિજિટલ સૂચનાઓ દ્વારા રિયલ-ટાઇમ કેસ સ્ટેટસ અપડેટ્સ
• ઓર્ડર અને જજમેન્ટની ઓનલાઈન એક્સેસ, પ્રમાણિત નકલો મેળવવામાં વિલંબને દૂર કરે છે
• મુસાફરી, પ્રિન્ટિંગ અને કુરિયર ખર્ચ ઘટાડીને ખર્ચમાં બચત
• સુરક્ષિત ડિજિટલ સ્ટોરેજ સાથે ઉત્તમ રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ
• પેન્ડન્સી (બાકી કેસો), કેસના વલણો અને નિકાલ પર કેન્દ્રીયકૃત રિયલ-ટાઇમ ડેટા

આ પ્લેટફોર્મ ખાસ કરીને દાવેદારો, વકીલો, રેલવે અને ટ્રિબ્યુનલને સરળ ટ્રેકિંગ, સુધારેલા શેડ્યુલિંગ અને ડેટા-સંચાલિત નિર્ણય લેવાની સુવિધા આપીને લાભ કરશે.

આ મહિનાની શરૂઆતમાં, કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે “52 રિફોર્મ્સ ઇન 52 વીક્સ” પહેલ હેઠળ બે મોટા સુધારાઓની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં જનરલ કોચની સતત એન્ડ-ટુ-એન્ડ સફાઈ અને ભારતીય રેલવેમાં લોજિસ્ટિક્સ ક્ષમતા વધારવા માટે ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ્સનો 500 થી વધુ હબમાં વિસ્તરણનો સમાવેશ થાય છે.