કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે બુધવારે દિલ્હીના પૂસા ખાતે ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ કેમ્પસમાં આયોજિત ત્રણ દિવસીય પૂસા કૃષિ વિજ્ઞાન મેળાનું ઉદ્ઘાટન કર્યું અને ભારતીય ખેતીને ‘વિકસિત કૃષિ – આત્મનિર્ભર ભારત’ ના વિઝન તરફ દોરી જવાના હેતુથી મોટા કૃષિ સુધારાઓનો વ્યાપક રોડમેપ રજૂ કર્યો. તેમણે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે ખેડૂતોના પૈસા રોકી રાખવાની જૂની પ્રથા હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં. MSP ખરીદીથી લઈને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ લોન, જંતુનાશક લાયસન્સિંગ અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs) ની ભૂમિકા સુધી, દરેક સ્તરે પારદર્શિતા, સમયમર્યાદામાં ડિલિવરી અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

પૂસામાં ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ICAR-IARI) કેમ્પસમાં યોજાયેલ પ્રતિષ્ઠિત વાર્ષિક પૂસા કૃષિ વિજ્ઞાન મેળાનું ઉદ્ઘાટન કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા ઔપચારિક વૃક્ષારોપણ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય કૃષિ સચિવ શ્રી દેવેશ ચતુર્વેદી, ICAR ના ડાયરેક્ટર જનરલ અને કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગના સચિવ ડો. એમ. એલ. જાટ અને IARI ના ડાયરેક્ટર ડો. સી. એચ. શ્રીનિવાસ રાવની સાથે મોટી સંખ્યામાં વૈજ્ઞાનિકો, પ્રગતિશીલ ખેડૂતો અને વિવિધ સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા.

મંચ પર આગળની હરોળમાં ખેડૂતોને બેસાડીને અને વ્યક્તિગત રીતે એક દિવ્યાંગ ખેડૂતને તેમની વ્હીલચેરમાં આગળ લાવી તેમની સાથે વાતચીત કરીને, કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સંદેશ આપ્યો કે ખેડૂતો નીતિ ઘડતરનું કેન્દ્ર છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન, સાત ખેડૂતોને IARI કૃષિ અધ્યેતા એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે ‘ખેડૂત પ્રથમ’ ની ભાવનાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

ખેડૂતોના પૈસા રોકી રાખવા પર 12% વ્યાજ લાગશે

કૃષિ સુધારા પર બોલતા, શ્રી ચૌહાણે સૌ પ્રથમ ખેડૂતોના લેણાંની ચૂકવણીમાં વિલંબના મુદ્દાને સંબોધિત કર્યો. સખત ચેતવણી આપતા તેમણે કહ્યું કે જે પણ એજન્સી અથવા રાજ્ય સરકાર ખેડૂતોના પૈસા રોકી રાખશે તેણે રોકી રાખેલી રકમ પર 12 ટકા વ્યાજ ચૂકવવું પડશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વ્યાજ કમાવવા માટે સરકારી ખાતાઓમાં ભંડોળ રોકવાની (parking) પ્રથા હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે કેન્દ્ર સરકાર પોતાની તરફથી કોઈ વિલંબ કરશે નહીં, અને એવા કિસ્સાઓમાં પણ જ્યાં રાજ્યો યોજનાઓ હેઠળ ચૂકવણીમાં વિલંબ કરે છે, ત્યાં કેન્દ્રનો હિસ્સો સીધો ખેડૂતોના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવાનો વિકલ્પ સક્રિયપણે શોધવામાં આવી રહ્યો છે. તેમનો સંદેશ સ્પષ્ટ હતો: કેન્દ્ર તરફથી ખેડૂતો માટેના લાભો તેમના સુધી સમયસર અને અવરોધો વિના પહોંચવા જોઈએ.

કૃષિ યાંત્રીકીકરણ, ટપક અને ફુવારા પિયત, પોલીહાઉસ અને ગ્રીનહાઉસ માટે પૂરી પાડવામાં આવતી સહાયનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી શિવરાજ ચૌહાણે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર 18 થી વધુ યોજનાઓ હેઠળ રાજ્યોને સંસાધનો પૂરા પાડી રહી છે. જોકે, માત્ર ભંડોળ બહાર પાડવું પૂરતું નથી. એક ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે એક જિલ્લામાં જોકે 700 ખેડૂતોના નામ યાદીમાં હતા, પરંતુ વાસ્તવમાં માત્ર 158 ખેડૂતોને જ મશીનો મળ્યા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યારે કેન્દ્ર પૈસા મુક્ત કરે છે, ત્યારે તેની એ જવાબદારી પણ છે કે લાભો વાસ્તવમાં અસલી ખેડૂતો સુધી પહોંચે. આ માટે મજબૂત મોનિટરિંગ સિસ્ટમ એ આવશ્યક સુધારા છે.

KVKs જિલ્લા કક્ષાના કૃષિ સુધારણા કમાન્ડ સેન્ટર બનશે

કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs) ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે KVKs ને સંશોધન અને વિસ્તરણ વચ્ચેના સેતુ તરીકે કામ કરતા મજબૂત જિલ્લા કક્ષાના એકમો તરીકે વિકસાવવામાં આવશે. તેમણે રાજ્યો સાથે બહેતર સંકલન દ્વારા નવી જાતો, નવીન ખેતી પદ્ધતિઓ અને સફળ મોડેલો ગામડાઓ સુધી લઈ જવાની જવાબદારી સોંપી હતી. વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ ખેડૂતો માટે મૂર્ત લાભોમાં પરિવર્તિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે KVKs ના સંસ્થાકીય માળખાને મજબૂત બનાવવાનું એક મુખ્ય સુધારા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.

KCC પર 4% વ્યાજ, પરંતુ શૂન્ય વિલંબ – બેંકો જવાબદાર હોવી જોઈએ

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે હાલમાં લગભગ 75%નાના ખેડૂતો કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ લોનનો લાભ લે છે, જેમાં વ્યાજનો અસરકારક દર 4 %છે, જે સસ્તી ક્રેડિટની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે. જોકે, વિતરણમાં વિલંબ અસ્વીકાર્ય છે. તેમણે બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને વિનંતી કરી કે KCC લિંક્ડ લોન સમયસર અને બિનજરૂરી કાગળ વગર મુક્ત કરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરે, જેથી ખેડૂતોએ શાહુકારો પર નિર્ભર ન રહેવું પડે.

જંતુનાશક લાયસન્સિંગમાં વિલંબનો અંત

જંતુનાશકોની ગુણવત્તા અને લાયસન્સિંગના મુદ્દાને સંબોધિત કરતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સ્વીકાર્યું કે વર્તમાન લાયસન્સિંગ સિસ્ટમ લાંબી અને જટિલ છે, જે પ્રામાણિક કંપનીઓને પણ ઓફિસોના વારંવાર ચક્કર લગાવવા મજબૂર કરે છે અને ખેડૂતોને ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતામાં વિલંબ કરે છે. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે સ્તરો ઘટાડીને, સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા નક્કી કરીને અને સંપૂર્ણ પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરીને જંતુનાશક લાયસન્સિંગ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, આનાથી ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદનો બજારમાં ઝડપથી પહોંચવામાં મદદ મળશે અને હલકી ગુણવત્તાવાળા તથા નકલી ઉત્પાદનો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

MSP ખરીદી એક મહિનામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે

લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) પર ખરીદી અંગે કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે હાલની ત્રણ મહિનાની ખરીદીની વિન્ડો અવ્યવહારુ છે, કારણ કે ખેડૂતો તેમની પેદાશ આટલા લાંબા સમય સુધી રાખી શકતા નથી. તેમણે સૂચવ્યું કે, રાજ્યો સાથેના સંકલનમાં મહત્તમ એક મહિનાની અંદર MSP ખરીદી પૂર્ણ કરવા માટેની સિસ્ટમ ગોઠવવી જોઈએ. આનાથી ખેડૂતોને તાત્કાલિક અને વાજબી ભાવો મળે તે સુનિશ્ચિત થશે અને અન્ય લોકોને પાછળથી MSP ના નામે ગેરવાજબી નફો મેળવતા અટકાવી શકાશે.

₹2 લાખ કરોડની ફર્ટિલાઇઝર સબસિડી સીધી ખેડૂતોને મળવી જોઈએ

કેન્દ્રીય મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર વાર્ષિક ₹2 લાખ કરોડથી વધુ રકમ ખાતર સબસિડી પાછળ ખર્ચે છે, જેનાથી ખેડૂતો લગભગ ₹2,400 ની કિંમતની યુરિયા બેગ આશરે ₹265–270 ના ભાવે ખરીદી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે શું આટલી મોટી સબસિડી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) દ્વારા સીધી ખેડૂતોના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય તે અંગે વિચારવું જોઈએ. આનાથી ખેડૂતો નક્કી કરી શકશે કે કયા ખાતર ખરીદવા અને કેટલી માત્રામાં, તે સુનિશ્ચિત કરશે કે સબસિડીનો વાસ્તવિક લાભાર્થી તે ખેડૂત છે જે ખરેખર ખેતરમાં ખાતર નાખી રહ્યો છે.

વિકસિત કૃષિ સંકલ્પ અભિયાન એપ્રિલમાં ફરી શરૂ થશે

ભવિષ્યની વ્યૂહરચના દર્શાવતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ‘વિકસિત કૃષિ સંકલ્પ અભિયાન’ વિશે વિગતવાર વાત કરી હતી. આ પહેલ હેઠળ, વૈજ્ઞાનિકોની ટીમો ગામડાઓની મુલાકાત લેશે અને ખેડૂતો સાથે સીધો સંવાદ કરશે, નવીનતમ સંશોધનો, જીવાત અને રોગ વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ, સંકલિત ખેતી મોડેલો અને નિકાસ-ગુણવત્તાવાળી જાતો શેર કરશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન ખરીફ સીઝન પહેલા એપ્રિલમાં શરૂ કરીને સમયમર્યાદામાં ચલાવવામાં આવશે, જેથી ખેડૂતોને વૈજ્ઞાનિક સલાહ, સારા બિયારણ અને સુધારેલી તકનીકો અગાઉથી મળી રહે.

પૂસા કૃષિ વિજ્ઞાન મેળાને ખેડૂતોના રાષ્ટ્રીય ‘કુંભ’ તરીકે વર્ણવતા કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યક્રમ માત્ર પ્રદર્શન નથી પરંતુ દેશભરના ખેડૂતો, વૈજ્ઞાનિકો, ઉદ્યોગસાહસિકો અને નીતિ નિર્માતાઓનો એક મોટો સંગમ છે. આ એક એવું મંચ છે જ્યાં પ્રયોગશાળાના સંશોધનો સીધા ખેતરોમાં પહોંચે છે અને જ્યાં સમગ્ર રાષ્ટ્ર માટે વિકસિત, આધુનિક અને આત્મનિર્ભર કૃષિ ક્ષેત્ર માટે રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેમણે IARI ને આવતા વર્ષથી આ મેળાનું વધુ મોટા પાયે આયોજન કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો, જે વિજ્ઞાન અને ખેતીની પદ્ધતિ વચ્ચેના સેતુ તરીકે તેની ભૂમિકાને વધુ મજબૂત બનાવશે.

SM/JD