“જેમ જેમ યુદ્ધ ભૌતિક ક્ષેત્રોમાંથી સિન્થેટિક અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરી રહ્યું છે, તેમ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોએ નેટ-સેન્ટ્રિક કામગીરીથી ઇન્ટેલિજન્ટ વોરફેર (બૌદ્ધિક યુદ્ધ) તરફ સંક્રમણ કરવાની અને મલ્ટી-ડોમેન ઓપરેશન્સ (MDO)થી આગળ વધીને ઓલ રીલમ ઓલ ડોમેન ઓપરેશન્સ (ARADO) તરફ જવાની જરૂર છે,” ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ, જનરલ અનિલ ચૌહાણે 24 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ કોલેજ ઓફ ડિફેન્સ મેનેજમેન્ટ (CDM), સિકંદરાબાદ ખાતે પોતાના સંબોધનમાં આ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો. ‘મલ્ટી-ડોમેન ઇન્ટિગ્રેટેડ ટેકનોલોજીકલી-એમ્પાવર્ડ રિઝિલિયન્ટ આર્મ્ડ ફોર્સિસ (MITRA)’ થીમ પર વાર્ષિક સેમિનારનું ઉદ્ઘાટન કરતા, CDSએ ‘લશ્કરી બાબતોમાં ત્રીજી ક્રાંતિ’ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે ‘કન્વર્જન્સ વોરફેર’ (જોડાણ યુદ્ધ) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે જે સંઘર્ષના તમામ સ્તરો પર સંપર્ક અને બિન-સંપર્ક, ગતિશીલ અને બિન-ગતિશીલ, અને જૂના તથા નવા ડોમેન્સને જોડે છે. તેમણે બિન-પરમાણુ વ્યૂહાત્મક અવરોધ સ્થાપિત કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જે સંઘર્ષના દરેક સ્તરે જીતવાની ક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

CDM એ 24-25 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ વાર્ષિક સેમિનારનું આયોજન કર્યું હતું જેમાં ઇન્ડિયન સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસ, હૈદરાબાદ 'નોલેજ પાર્ટનર' તરીકે સામેલ હતું. આ વર્ષની થીમ 'MITRA' વધુને વધુ જટિલ ભૌગોલિક રાજકીય અને તકનીકી લેન્ડસ્કેપમાં લશ્કરી અને યુદ્ધ લડવાની વ્યૂહરચનાઓની વિકસતી ભૂમિકાને રેખાંકિત કરે છે.

આ સેમિનારે સમકાલીન સંઘર્ષના પાઠોને ભારતના અનન્ય ઓપરેશનલ વાતાવરણ સાથે જોડવા માટે એક વ્યૂહાત્મક મંચ તરીકે કામ કર્યું હતું, જે આત્મનિર્ભરતા અને માળખાકીય સુધારા પર કેન્દ્રિત છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય એવા MITRA સશસ્ત્ર દળો વિકસાવવાનો છે જે વિઝનમાં મલ્ટી-ડોમેન, ક્રિયામાં સંકલિત, અમલીકરણમાં ટેકનોલોજી-સક્ષમ અને હેતુમાં સ્થિતિસ્થાપક હોય. વરિષ્ઠ સંરક્ષણ અધિકારીઓ, વિદ્વાનો, ઉદ્યોગ ભાગીદારો અને પ્રેક્ટિશનરોની સહભાગિતા સાથે, CDM વાર્ષિક સેમિનાર 2026 ભવિષ્યના વિવાદોના વહીવટ અને સંચાલન અને સ્થિતિસ્થાપક ભારત માટે MITRA ના ક્ષેત્ર હેઠળ વ્યાપક રાષ્ટ્રીય શક્તિ વિકસાવવા માટે બૌદ્ધિક વિમર્શ અને વ્યૂહાત્મક અગમચેતીને પ્રોત્સાહન આપે છે.

ડિસેમ્બર 1970માં સ્થાપિત, કોલેજ ઓફ ડિફેન્સ મેનેજમેન્ટ (CDM) એ લશ્કરી નેતૃત્વને સમકાલીન સંચાલન વિચારો, વિભાવનાઓ અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓથી સજ્જ કરવા માટે સમર્પિત એક અગ્રણી ત્રિ-સેવા સંસ્થા રહી છે. વર્ષોથી, તેના વાર્ષિક સેમિનારોએ વ્યૂહાત્મક પડકારો અને આત્મનિર્ભરતાથી લઈને ભૌગોલિક રાજકીય શક્તિ પરિવર્તન અને નેતૃત્વ પરિવર્તન સુધીના મહત્વપૂર્ણ વિષયો પર ધ્યાન આપ્યું છે, જે ભવિષ્યના વિવાદોના વહીવટ અને સંચાલન અને સ્થિતિસ્થાપક ભારત માટે ભારતના લશ્કરી ભવિષ્યને ઘડવામાં CDM ની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે.

SM/DK/GP/JD