માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી, મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી (MoFAHD) અને પંચાયતી રાજ શ્રી રાજીવ રંજન સિંહે આજે 20 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ કેસીસી ગ્રાઉન્ડ, વેરાવળ, ગુજરાત ખાતે પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલ, MoFAH&D અને પંચાયતી રાજ મંત્રાલય; શ્રી જ્યોર્જ કુરિયન, રાજ્ય મંત્રી, MoFAH&D અને લઘુમતી બાબતોનું મંત્રાલય; ડૉ. અભિલક્ષ લિખી, કેન્દ્રીય સચિવ, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, ભારત સરકાર; અને શ્રી અરુણકુમાર સોલંકી, અધિક મુખ્ય સચિવ, ગુજરાત સરકાર (કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ અને સહકાર વિભાગ) ની ઉપસ્થિતિમાં ભારતના એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) માં માછીમારી માટેના એક્સેસ પાસનો શુભારંભ કર્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં તમામ દરિયાકાંઠાના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 24 મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી, સાથે 2,000 થી વધુ સહભાગીઓની પ્રત્યક્ષ ભાગીદારી હતી અને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓ અને FFPOs પણ 500 થી વધુ સ્થળોથી વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી જોડાયા હતા.

લોન્ચિંગ દરમિયાન, માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી FAHD શ્રી સિંહે ભારતના તમામ દરિયાકાંઠાના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 24 મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 37 માછીમારોને EEZ માં માછીમારી માટેના એક્સેસ પાસ સોંપ્યા હતા. માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી FAHD શ્રી સિંહે માછીમારોને સુરક્ષા કીટ પણ વિતરિત કરી હતી, જેમાં લાઇફ જેકેટ્સ, હાઇ-બીમ ટોર્ચ અને GPS ઉપકરણોનો સમાવેશ થાય છે જે તેમને ઓફશોર મત્સ્યોદ્યોગ પ્રવૃત્તિઓમાં સુરક્ષિત રીતે નેવિગેટ કરવા માટે સશક્ત બનાવે છે, ત્યારબાદ ગુજરાતમાં નવી બનેલી મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓને રૂ. 2 લાખની ગ્રાન્ટનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

એક્સેસ પાસનું લોન્ચિંગ એ ભારતના EEZ માટે આધુનિક, ટકાઉ અને માછીમાર-કેન્દ્રીય શાસન માળખાને કાર્યરત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઓફશોર માછીમારીનો વિસ્તાર કરવો, માછીમારોની આવક વધારવી, દરિયાઈ સંસાધનોના જવાબદાર ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવું અને સ્થિતિસ્થાપક અને સર્વસમાવેશક બ્લુ ઇકોનોમીના રાષ્ટ્રીય વિઝનને આગળ વધારવાનો છે.

માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી, FAHD અને પંચાયતી રાજ, શ્રી રાજીવ રંજન સિંહે તેમના સંબોધનમાં હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે માછીમાર સંગઠનો, સહકારી મંડળીઓ, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા પછી EEZ ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું, જે પારદર્શક, સર્વસમાવેશક અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર પ્રણાલી સુનિશ્ચિત કરે છે. મંત્રીએ માહિતી આપી હતી કે રિયલક્રાફ્ટ (RealCraft) પોર્ટલ પર પહેલેથી જ અરજીઓ પ્રાપ્ત થઈ છે, અને આગામી મહિના દરમિયાન માર્ગદર્શિકા મુજબ એક્સેસ પાસ જારી કરવામાં આવશે.

માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી, શ્રી સિંહે માછીમારોને વૃદ્ધિ માટે સહકારી મંડળીઓમાં સંગઠિત થવા, એક્સેસ પાસ માટે અરજી કરવા અને EEZ નિયમોનો લાભ લેવા વિનંતી કરી હતી, કારણ કે બજેટ જાહેરાત 2026 મુજબ EEZ/હાઈ સીઝમાં કોઈપણ ભારતીય જહાજ દ્વારા પકડાયેલી માછલીઓ ડ્યુટી ફ્રી (કરમુક્ત) છે. તેમણે વિવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં સરકારના રોકાણ, રિયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ માટે ટ્રાન્સપોન્ડર્સ જેવી સુરક્ષા પ્રણાલીઓ અને PFZ (પોટેન્શિયલ ફિશિંગ ઝોન) સલાહકારો પર ભાર મૂક્યો હતો જે જીવન બચાવે છે અને ઉત્પાદકતામાં સુધારો કરે છે. તેમણે મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓને મજબૂત કરવા અને ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીની તકો વધારવા માટે સહકાર મંત્રાલય સાથેના જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના માનનીય રાજ્યમંત્રી પ્રો. એસ. પી. સિંહ બઘેલે તેમના સંબોધનમાં એક્સેસ પાસને એક સરળ, પારદર્શક અને સંપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે જે અધિકૃત ભારતીય માછીમારી જહાજોને અપતટીય પાણીમાં સ્પષ્ટતા અને આત્મવિશ્વાસ સાથે સંચાલન પ્રદાન કરે છે. માનનીય રાજ્યમંત્રી, FAHD પ્રો. બઘેલે ભાર મૂક્યો કે નિયમો ભારતીય EEZ માં વિદેશી માછીમારી જહાજોના પ્રવેશને સખત પ્રતિબંધિત કરે છે, જે દેશની દરિયાઈ સંપત્તિનું રક્ષણ કરે છે, અને ઉમેર્યું કે આ પગલું ભારતીય માછીમારોને સશક્ત બનાવશે અને ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીમાં તકોનો વિસ્તાર કરશે.

ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને લઘુમતી બાબતોના રાજ્યમંત્રી શ્રી જ્યોર્જ કુરિયને તેમના સંબોધનમાં ભાર મૂક્યો હતો કે આજનો કાર્યક્રમ દરિયાઈ મત્સ્યઉદ્યોગ વિકાસના આગામી તબક્કામાં આગળ વધવાના ભારતના સંકલ્પનું પ્રતીક છે, જે પીએમ મોદીના વિકાસ ભારત 2047 ના વિઝનને પ્રાપ્ત કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે વેરાવળને PMMSY હેઠળ 'ફિશિંગ હાર્બર ક્લસ્ટર' તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું છે, જે કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરશે અને આ ક્ષેત્ર માટે મોટા પાયે અર્થતંત્રને સક્ષમ બનાવશે.

ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગના કેન્દ્રીય સચિવ ડૉ. અભિલક્ષ લિખીએ ભાર મૂક્યો કે એક્સેસ પાસ એક પારદર્શક અને સીમલેસ પોર્ટલ દ્વારા જારી કરવામાં આવશે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકનો નોંધપાત્ર સંભાવના દર્શાવે છે, ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પ્રીમિયમ ભાવ ધરાવતા ટ્યુના અને ટ્યુના જેવી પ્રજાતિઓ માટે EEZ નો ઉપયોગ નોંધપાત્ર રીતે ઓછો રહ્યો છે. કેન્દ્રીય સચિવ ડૉ. લિખીએ ઉમેર્યું કે વિભાગનું ધ્યાન મત્સ્યઉદ્યોગ સંસાધનોના ટકાઉ વિકાસ અને મત્સ્યઉદ્યોગ સહકારી મંડળીઓ અને FFPO ને મજબૂત બનાવવા પર છે. તેમણે PMMSY હેઠળ જખૌ ખાતે સ્માર્ટ અને સંકલિત બંદર જેવા માળખાગત વિકાસ સાથે દરિયાકાંઠાના રાજ્યોમાં તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ પર ભાર મૂકવા પર પણ ભાર મૂક્યો.

ડૉ. બી.કે. બેહેરા, મુખ્ય કાર્યકારી, NFDB એ સંદર્ભ રજૂ કર્યો હતો, મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહનો તેમના નેતૃત્વ અને માર્ગદર્શન માટે આભાર માન્યો હતો અને મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વિવિધ યોજનાઓ દ્વારા ગુજરાતમાં મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર ક્ષેત્રમાં વિવિધ હસ્તક્ષેપો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

NFDBના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ડૉ. બી.કે. બેહરાએ સંદર્ભ રજૂ કર્યો હતો, કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહનો તેમના નેતૃત્વ અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર માન્યો, અને મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગના નેતૃત્વ હેઠળની વિવિધ યોજનાઓ દ્વારા ગુજરાતમાં મત્સ્યઉદ્યોગ અને જળચરઉછેર ક્ષેત્રમાં વિવિધ હસ્તક્ષેપો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં ગીરસોમનાથના ઇન-ચાર્જ કલેક્ટર સુશ્રી સ્નેહા ભાપકર; ગીરસોમનાથના એસપી શ્રી જયદીપ સિંહ જાડેજા; ગીરસોમનાથના આરએસી શ્રી રાજેશ આલ; મત્સ્યોદ્યોગ કમિશનર શ્રી વિજયકુમાર ખરાડી; વેરાવળ-પાટણ સંયુક્ત નગરપાલિકાના પ્રમુખ શ્રીમતી પલ્લવીબેન જાની; ગીરસોમનાથ જિલ્લા પંચાયતના પ્રમુખ શ્રીમતી મંજુલાબેન મુછાર, તેમજ મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, રાજ્ય મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, રાષ્ટ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ વિકાસ બોર્ડ (NFDB), મરીન પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (MPEDA), નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (NABARD), નેશનલ કોઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (NCDC), એક્સપોર્ટ ઇન્સ્પેક્શન કાઉન્સિલ (EIC), મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓ, ફિશ ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FFPOs) અને સ્થાનિક માછીમારોએ ભાગ લીધો હતો.

પૃષ્ઠભૂમિ

ભારત લગભગ 24 લાખ ચોરસ કિલોમીટરના EEZ સાથે દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગ વિકાસ, આજીવિકા નિર્માણ અને નિકાસ વિસ્તરણ માટે પ્રચંડ ક્ષમતા ધરાવે છે. ભારતીય જહાજો દ્વારા માછીમારીની મોટાભાગની પ્રવૃત્તિ દરિયાકિનારાથી 40-50 નોટિકલ માઇલની અંદરના પાણી સુધી મર્યાદિત રહે છે. આ શ્રેણીની બહાર વિશાળ EEZ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકનો નોંધપાત્ર સંભવિતતા દર્શાવતા હોવા છતાં, ખાસ કરીને ટ્યુના અને ટ્યુના જેવી પ્રજાતિઓ જેવા ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા દરિયાઈ સંસાધનો માટે નોંધપાોત્ર રીતે અલ્પ-ઉપયોગી રહે છે. આ સંભવિતતાને અનલોક કરવા માટે, ભારત સરકારે અગાઉ કેન્દ્રીય બજેટ 2025-26 ની જાહેરાતને અનુરૂપ, 4 નવેમ્બર 2025 ના રોજ “સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ ઓફ ફિશરીઝ ઇન ધ એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ), 2025” નિયમો સૂચિત કર્યા હતા.

SM/IJ/GP/JD

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com