કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે 20 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ (WEF), દાવોસ ખાતે "AI પાવર પ્લે, નો રેફરીઝ" શીર્ષક ધરાવતી પેનલ ચર્ચા દરમિયાન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્રત્યેના ભારતના અભિગમની રૂપરેખા આપી હતી, જેમાં મોટા પાયે AI પ્રસરણ, આર્થિક વ્યવહારિકતા અને ટેક્નો-લીગલ ગવર્નન્સ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

વૈશ્વિક AI જોડાણો અને ભૌગોલિક રાજનીતિ પરના પ્રશ્નનો જવાબ આપતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત સ્પષ્ટપણે AI રાષ્ટ્રોના પ્રથમ જૂથમાં છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે AI આર્કિટેક્ચરમાં પાંચ સ્તરોનો સમાવેશ થાય છે — એપ્લિકેશન, મોડેલ, ચિપ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઊર્જા; ભારત આ પાંચેય સ્તરો પર સક્રિયપણે કામ કરી રહ્યું છે. "એપ્લિકેશન સ્તર પર, ભારત કદાચ વિશ્વ માટે સેવાઓનું સૌથી મોટું સપ્લાયર બનશે," તેમણે ઉમેર્યું હતું કે AI માં રિટર્ન ઓન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (ROI) એન્ટરપ્રાઇઝ-લેવલ ડિપ્લોયમેન્ટ અને ઉત્પાદકતા લાભોમાંથી આવે છે, ફક્ત ખૂબ મોટા મોડેલો બનાવવાના પરિણામે નહીં. તેમણે અવલોકન કર્યું કે લગભગ 95 ટકા AI વપરાશના કિસ્સાઓ 20-50 બિલિયન પેરામીટર રેન્જના મોડેલો દ્વારા ઉકેલી શકાય છે, જેમાંથી ઘણા ભારત પાસે પહેલેથી જ છે અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.

ભૌગોલિક રાજનીતિમાં AI ની ભૂમિકા વિશે વાત કરતા શ્રી વૈષ્ણવે ભૌગોલિક રાજકીય શક્તિને ખૂબ મોટા AI મોડેલોની માલિકી સાથે સરખાવવા સામે સાવચેત કર્યા હતા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આવા મોડેલો બંધ કરી શકાય છે અને તે તેના વિકાસકર્તાઓ માટે આર્થિક તણાવ પણ પેદા કરી શકે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે, "જેને હું પાંચમી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ કહું છું તેનું અર્થશાસ્ત્ર ROI માંથી આવશે — સૌથી વધુ સંભવિત વળતર મેળવવા માટે સૌથી ઓછી કિંમતના ઉકેલનો ઉપયોગ કરવો." તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો કે અસરકારક AI ડિપ્લોયમેન્ટ હવે વધુને વધુ CPUs, નાના મોડેલો અને ઉભરતા કસ્ટમ સિલિકોન પર આધાર રાખે છે, જે કોઈ પણ એક દેશ પર નિર્ભરતા ઘટાડે છે અને માત્ર સ્કેલ (કદ) દ્વારા AI પ્રભુત્વની ધારણાને પડકારે છે.

ભારતના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સફળતા સાથે સમાનતા દર્શાવતા મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર જીવન અને અર્થતંત્રના દરેક ક્ષેત્રમાં વ્યવસ્થિત રીતે AI પ્રસરણને આગળ ધપાવી રહી છે. GPUsની ઉપલબ્ધતાને મુખ્ય અવરોધ તરીકે ઓળખાવતા તેમણે કહ્યું કે ભારતે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP) મોડેલ અપનાવ્યું છે, જેમાં સામાન્ય રાષ્ટ્રીય કમ્પ્યુટ સુવિધા તરીકે આશરે 38,000 GPUs ને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ સુવિધા સરકાર દ્વારા સક્ષમ અને સબસિડીવાળી છે, જે વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇનોવેટર્સને વૈશ્વિક કિંમત કરતા લગભગ ત્રીજા ભાગની કિંમતે પરવડે તેવી પહોંચ પૂરી પાડે છે. તેમણે ભારતની AI વ્યૂહરચનાના ચાર સ્તંભોની વધુ રૂપરેખા આપી:

• જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા સામાન્ય કમ્પ્યુટ સુવિધા
• મોટાભાગની વ્યવહારિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતા AI મોડેલોનું મફત બુકે
• મોટા પાયે કૌશલ્ય નિર્માણ, જેમાં 10 મિલિયન લોકોને AI માં તાલીમ આપવાના કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે
• ભારતના IT ઉદ્યોગને સ્થાનિક અને વૈશ્વિક સાહસો માટે AI-સંચાલિત ઉત્પાદકતા અને કાર્યક્ષમતા તરફ વળવા સક્ષમ બનાવવો

નિયમન અને ગવર્નન્સ પર, શ્રી વૈષ્ણવે AI નિયમન માટે ટેક્નો-લીગલ અભિગમના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે નિયમન માત્ર કાયદાઓ પર આધારિત હોઈ શકે નહીં પરંતુ તેને ટેકનિકલ સાધનો દ્વારા સમર્થન મળવું જોઈએ જે પૂર્વગ્રહ અને ડીપફેક્સ જેવા નુકસાનને ઘટાડે છે. "ઉદાહરણ તરીકે, ડીપફેક ડિટેક્શન સિસ્ટમ્સમાં એવી ચોકસાઈ હોવી જોઈએ જે અદાલતોમાં ટકી શકે," તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારત ડીપફેક્સ શોધવા, પૂર્વગ્રહ ઘટાડવા અને એન્ટરપ્રાઇઝ ડિપ્લોયમેન્ટ પહેલાં મોડેલોનું યોગ્ય 'અનલર્નિંગ' સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યું છે.

આ પેનલ ચર્ચાનું સંચાલન ઇયાન બ્રેમર (પ્રમુખ અને સ્થાપક, યુરેશિયા ગ્રુપ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને અન્ય પેનલલિસ્ટમાં બ્રાડ સ્મિથ (વાઈસ-ચેરમેન અને પ્રેસિડેન્ટ, માઇક્રોસોફ્ટ), ક્રિસ્ટાલિના જ્યોર્જિવા (મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, IMF) અને ખાલિદ અલ-ફાલિહ (રોકાણ મંત્રી, સાઉદી અરેબિયા)નો સમાવેશ થતો હતો.

SM/BS/GP/JD