પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoPNG) દ્વારા 19 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ મુંબઈમાં અપસ્ટ્રીમ ક્ષેત્ર પર કેન્દ્રિત શ્રેણીબદ્ધ બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ સમગ્ર દિવસવ્યાપી કાર્યક્રમમાં દેશ-વિદેશના અપસ્ટ્રીમ ઓપરેટર્સ, E&P સેવા પ્રદાતાઓ, વૈશ્વિક કન્સલ્ટિંગ ફર્મ્સ, અગ્રણી જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની નાણાકીય સંસ્થાઓ, વીમા કંપનીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોએ સક્રિય અને વિવિધતાપૂર્ણ ભાગીદારી કરી હતી, જે ભારતનાં અપસ્ટ્રીમ સુધારણા એજન્ડા અને રોકાણની તકોમાં સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમની વધતી જતી રુચિ દર્શાવે છે.

ભારતમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ ક્ષેત્રે તાજેતરના કાયદાકીય સુધારાઓ, અપસ્ટ્રીમ રોકાણોમાં વધારો અને ડેટા આધારિત સંશોધન પહેલોને ધ્યાનમાં રાખીને, નીતિ નિર્માતાઓ, ઓપરેટરો અને નાણાંકીય સંસ્થાઓ જેવા હિતધારકો વચ્ચે જ્ઞાનની આપ-લે અને સક્રિય સહભાગિતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. સફળ અપસ્ટ્રીમ અમલીકરણ માટે સમયસર અને પૂરતી મૂડીની ઉપલબ્ધતા, જોખમ વહેંચણીની પદ્ધતિઓ અને નીતિની સ્પષ્ટતા અત્યંત જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, આ કાર્યક્રમમાં ISBN નંબરો, તકનીકી માહિતી અને અન્ય સંબંધિત ડેટાની ઉપલબ્ધતા અને સમાવેશ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે, જેથી વ્યાવસાયિકો અને શૈક્ષણિક સ્તરે માહિતી સરળતાથી મળી રહે.

વર્ચ્યુઅલ સંબોધનમાં, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસના કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે તાજેતરના કાયદાકીય, નિયમનકારી અને નીતિ વિષયક સુધારાઓ ભારતનાં અપસ્ટ્રીમ ક્ષેત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ અને પ્રગતિશીલ પરિવર્તન છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે આ સુધારાઓ અને ડેટા આધારિત સંશોધન પહેલોને લીધે વ્યાપક રોકાણની તકો ઉભી થઈ છે, ખાસ કરીને ભારતનાં દરિયાકાંઠાના અને નવીન વિસ્તારોમાં, અને સરકાર સ્થિર, પારદર્શક તથા વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક માળખું પૂરું પાડીને સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણને આકર્ષવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

પ્રોગ્રામના મુખ્ય ભાગો

સંલગ્નતાઓમાં આનો સમાવેશ થતો હતો:

ભારતના E&P (તેલ અને ગેસ શોધ અને ઉત્પાદન) ક્ષેત્રની વૃદ્ધિ માટે નાણાકીય સહાય અંગેનો વર્કશોપ.

સંશોધિત તેલક્ષેત્રો (નિયમન અને વિકાસ) અધિનિયમ, સુધારેલા પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ નિયમો અને મોડેલ આવક વહેંચણી કરાર (MRSC) અંગેનું એક સત્ર.

આગામી અપસ્ટ્રીમ બિડ રાઉન્ડ માટે બિડ પ્રોત્સાહન કાર્યક્રમ.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoPNG) તથા ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હાઇડ્રોકાર્બન્સ (DGH)ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જુદા જુદા સત્રોમાં સહભાગીઓ સાથે વિગતવાર વાતચીત કરી હતી.
ભારતના શોધ અને ઉત્પાદન (E&P) વૃદ્ધિ માટે નાણાં પૂરું પાડવું.

“ભારતના E&P વિકાસ માટેના ભંડોળ” અંગેના વર્કશોપમાં ભારતની નાણાકીય ઇકોસિસ્ટમ સરકારના વિસ્તૃત સંશોધન અને ઉત્પાદન કાર્યક્રમ હેઠળ અપેક્ષિત અપસ્ટ્રીમ રોકાણના પાયા, ઊંડાઈ અને સાતત્યને ટેકો આપવા માટે કેટલી તૈયાર છે તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સમુદ્ર મંથન જેવી પહેલોનો સમાવેશ થાય છે.

આ સત્રમાં એસ&પી ગ્લોબલ, ડેલોઈટ, એ.ટી. કર્ની અને EY જેવી વૈશ્વિક સલાહકાર કંપનીઓએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો, તથા અપસ્ટ્રીમ ફાઇનાન્સિંગ મોડેલ્સ, જોખમની ફાળવણી અને મૂડી ગતિશીલતા વિશે આંતરરાષ્ટ્રીય પરિપ્રેક્ષ્યો રજૂ કર્યા હતા.

સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, ન્યૂ ઇન્ડિયા એશ્યોરન્સ અને બજાજ એલાયન્સ સહિત નાણાકીય સંસ્થાઓ તેમજ વીમા કંપનીઓએ જોખમ મૂલ્યાંકન માળખાં, જોખમ ધ્યાનમાં લેવા, બેંક ગેરંટીની રચનાઓ અને વીમા આધારિત બાંયધરી પત્રો જેવા જોખમ ઘટાડવાના નવા સાધનો વિશે પોતાના વિચારો પણ વ્યક્ત કર્યા હતા.

એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે સંશોધન અને વિકાસની પ્રવૃત્તિઓ વધવાની સાથે મૂડીની જરૂરિયાતોમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની સંભાવના છે, અને તે શરૂઆતમાં જ વધુ પડતી જરૂરી બનશે. આથી અપસ્ટ્રીમ જોખમ પ્રોફાઇલ અને રોકાણ ચક્રને અનુરૂપ નાણાકીય માળખાંની આવશ્યકતા ઊભી થશે.
ચર્ચામાં આવરી લેવાયેલા વિષયો:

• અપસ્ટ્રીમ પ્રોજેક્ટ્સમાં હાલની ધિરાણ પદ્ધતિઓ
• બેલેન્સ-શીટ-આધારિત ધિરાણથી ઉદ્ભવતા અવરોધો
• મૂડી કાર્યક્ષમતા પર બેંક ગેરંટી આવશ્યકતાઓનો પ્રભાવ
• તાજેતરના નીતિગત પગલાં દ્વારા સક્ષમ વીમા-સમર્થિત જામીન બોન્ડ્સ સહિત ઉભરતા જોખમ-ઘટાડા અને ધિરાણ સાધનો

નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ધિરાણકર્તાઓ, જેમાં બેંકો અને વીમા કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે, તેમણે જોખમ મૂલ્યાંકન માળખાં, જોખમની મર્યાદાઓ અને સંસ્થાકીય બાબતો વિશે પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા, તેમજ મૂડીની વધુ ભાગીદારી માટે જોખમ વહેંચવાની વ્યવસ્થા અને નીતિની સ્પષ્ટતા મહત્વપૂર્ણ છે એ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

શ્રી નીરજ મિત્તલ (સચિવ, MoPNG) એ તેમના દિશાસૂચક ભાષણમાં ભાર મૂક્યો કે મૂડીની સમયસર અને પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા અપસ્ટ્રીમ અમલીકરણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણાયક રહેશે, અને ભારતની અપસ્ટ્રીમ મહત્વાકાંક્ષાઓને અનુરૂપ ફાઇનાન્સિંગ માળખાને મજબૂત બનાવવા માટે નીતિ નિર્માતાઓ, ઓપરેટરો અને ફાઇનાન્સરો વચ્ચે સતત જોડાણ માટે હાકલ કરી.

સુધારેલ ORD કાયદો, PNG નિયમો અને મોડેલ રેવન્યુ શેરિંગ કરાર

ઓપરેટરોને સુધારેલા ઓઇલફિલ્ડ્સ (નિયમન અને વિકાસ) અધિનિયમ, સુધારેલા પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ નિયમો અને અપડેટેડ મોડેલ રેવન્યુ શેરિંગ કોન્ટ્રાક્ટ (MRSC) થી પરિચિત કરાવવા માટે એક સમર્પિત સત્રનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે પ્રકાશિત કર્યું હતું કે તાજેતરના સુધારાઓ દાયકાથી ચાલી રહેલા પ્રયાસોનું પરિણામ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સ્થિર, અનુમાનિત અને રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અપસ્ટ્રીમ નિયમન માળખું સ્થાપિત કરવાનો છે. આ સુધારાઓ અર્થઘટનમાં રહેલી અસ્પષ્ટતા ઘટાડશે તથા સંશોધન પ્રવૃત્તિઓ વધે તેમ લાંબા ગાળાના આયોજનને ટેકો આપશે.

DGH એ સમજાવ્યું કે કેવી રીતે અપડેટેડ MRSC કાયદાકીય અને નિયમનકારી સુધારાઓ દ્વારા રજૂ કરાયેલા ફેરફારોને કાર્યરત કરે છે, નીતિના ઉદ્દેશ્ય અને કરારના અમલીકરણ વચ્ચે સુસંગતતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

સચિવ, MoPNG એ ઉદ્યોગ સહભાગીઓ તરફથી રચનાત્મક અને પ્રોત્સાહક પ્રતિભાવની નોંધ લીધી, અને ભાર મૂક્યો કે આગળ ધ્યાન સ્કેલ પર અસરકારક અને સુસંગત અમલીકરણ પર રહેશે, જેથી નીતિ નિશ્ચિતતા મૂર્ત પરિણામોમાં પરિણમે.

નવા અપસ્ટ્રીમ બિડ રાઉન્ડ – સુધારાને તકમાં પરિવર્તિત કરવું

તાજેતરના સુધારાઓ અને ડેટા આધારિત સંશોધન પહેલોથી ઉભી થયેલી રોકાણની તકો બિડ પ્રમોશન ઇવેન્ટમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી, અને તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની અપસ્ટ્રીમ ક્ષેત્રે સ્થાનિક તેમજ વૈશ્વિક સ્તરે વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો.

સત્રમાં આ બાબતો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો કે કેવી રીતે:

• નિયમનકારી ઉત્ક્રાંતિ
• ડેટા ઉપલબ્ધતામાં સુધારો
• સરકારની આગેવાની હેઠળની શોધખોળ પહેલ
• સ્થાનિક ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવી

સાથે મળીને ભારતના અપસ્ટ્રીમ રોકાણ લેન્ડસ્કેપને ફરીથી આકાર આપી રહ્યા છે.

શ્રી શ્રીકાંત નાગુલાપલ્લી (ડીજી, ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હાઇડ્રોકાર્બન) એ આગામી બિડ રાઉન્ડની વિગતો રજૂ કરી:

OALP બિડ રાઉન્ડ X: 182,589 ચોરસ કિમીને આવરી લેતા 25 એક્સપ્લોરેશન બ્લોક્સ, 91% ઓફશોર સાથે

DSF બિડ રાઉન્ડ IV: 9 કોન્ટ્રેક્ટ વિસ્તારો જેમાં 55 ડિસ્કવરીનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં આશરે 200 MMTOE ઓફ 2P રિઝર્વ છે

CBM બિડ રાઉન્ડ 2025–26: 16 બ્લોક્સ, 2025 માં 74 BCM પ્રોગ્નોસ્ટિકેટેડ ગેસ અને 2026 માં 200 BCM સાથે

હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટીએ ભારતના પૂર્વ કિનારાના બેસિનની હાઇડ્રોકાર્બન સંભાવના પર આંતરદૃષ્ટિ રજૂ કરી, જેમાં વૈશ્વિક એનાલોગ અને બેસિન મૂલ્યાંકન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો.

શ્લમબર્ગરે ડિજિટલ સોલ્યુશન્સ દ્વારા સક્ષમ બેસિન-સ્કેલ રોકાણ તકો પર રજૂઆત કરી, જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું કે કેવી રીતે અદ્યતન સબસર્ફેસ ઇમેજિંગ, ડેટા એનાલિટિક્સ અને સંકલિત ડિજિટલ વર્કફ્લો ખાસ કરીને સરહદી અને અન્ડરએક્સપ્લોર્ડ બેસિનમાં સંભાવના સમજને વધારી શકે છે.

સત્રમાં ભારતના હાઇડ્રોકાર્બન ક્ષેત્ર માટે વ્યૂહાત્મક રોકાણ કેસની રૂપરેખા આપવામાં આવી, જેમાં શામેલ છે:

• 3.9 અબજ ટન તેલ સમકક્ષના નોંધપાત્ર સંસાધન ભંડાર હજુ સુધી શોધાયા નથી
• સંપૂર્ણ માર્કેટિંગ અને ભાવ નિર્ધારણ સ્વતંત્રતા સાથે એક વિશાળ અને વિકસતું સ્થાનિક બજાર
• મહેસૂલ-વહેંચણી કરાર હેઠળ પ્રમાણમાં ઓછું નિયમનકારી બોજ
• રાષ્ટ્રીય ડેટા ભંડાર દ્વારા ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ઇંધણ અને તેલ ડેટાની ઍક્સેસ
• સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઊર્જા સુરક્ષા વધારવા પર કેન્દ્રિત એક મજબૂત નીતિ અભિગમ

 SM/BS/GP/JD