नवी दिल्‍ली, 20 जानेवारी 2026

उपसभापती हरिवंश यांनी मंगळवारी लखनौ येथे 86 व्या अखिल भारतीय पीठासीन अधिकारी परिषदेच्या पूर्ण सत्रात मार्गदर्शन केले. विविध राज्यांतील पीठासीन अधिकाऱ्यांना संबोधित करताना त्यांनी विधिमंडळांचे कामकाज अधिक कार्यक्षम बनवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) भूमिकेवर भर दिला, परंतु हे तंत्रज्ञान अचूक आणि विश्वासार्ह बनवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या विविध पावलांची मांडणीही केली. संसदेत AI ची अंमलबजावणी करण्यासाठी विविध व्यावहारिक उदाहरणे आणि मार्ग सांगण्यासोबतच, त्यांनी राज्य विधिमंडळे आणि संसद यांच्यात अधिक समन्वयाचे आवाहन केले. यामुळे विधिमंडळांचे संस्थात्मक ज्ञान संसद आणि राज्य विधिमंडळे या दोघांसाठी प्रभावीपणे वापरले जाणे सुनिश्चित होईल.

धोरणांच्या बाबतीत सुसंवाद आणि माहितीच्या उपलब्धतेचा दृष्टिकोन अधोरेखित करताना ते म्हणाले, “विविध कायद्यांवरील चर्चा, अर्थसंकल्प यांसह सर्व अधिकृत धोरणात्मक कागदपत्रांचे विधिमंडळे हे संरक्षक आहेत. जेव्हा ही कागदपत्रे सभागृहाच्या पटलावर ठेवली जातात, तेव्हा ती सभागृहाचा भाग बनतात. ही माहिती अनेकदा विविध मंत्रालयांमध्ये विखुरलेली असते. संसद आणि राज्य विधिमंडळे AI चा वापर करून एक असे व्यासपीठ तयार करू शकतात, ज्यामुळे ही माहिती सर्वांना सहज उपलब्ध होईल. यामुळे ही संस्था 'ज्ञानाचे केंद्र'म्हणून विकसित होईल. पुढे त्यांनी 'डेटा लेक' (Data Lake) च्या आवश्यकतेवर भर दिला, जिथे देशातील विधिमंडळ चर्चांची वैशिष्ट्यपूर्ण भाषा, शब्दसंग्रह आणि कागदपत्रांचा वापर करून भारतीय संदर्भासाठी सर्वोत्तम ठरेल असे तंत्रज्ञान प्रशिक्षित केले जाऊ शकते.

आपल्या भाषणात त्यांनी स्पष्ट केले की, संसद कशा प्रकारे विविध भाषांमध्ये सेवा देण्यासाठी AI-सक्षम शब्दांकन  आणि एकाच वेळी होणाऱ्या अनुवादाची चाचणी घेत आहे. सध्या, संसद सदस्य त्यांच्या आवडीच्या भाषेत सभागृहाचे कामकाज आणि इतर प्रशासकीय कागदपत्रे पाहू शकतात. हे AI च्या वापराद्वारे शक्य झाले आहे.  उपसभापतींनी स्पष्ट केले की, प्रश्नोत्तराच्या तासासाठी प्रश्नांच्या स्वीकारार्हतेची छाननी करणे, मागील उदाहरणे आणि निकालांचा शोध घेणे यांसारखी दैनंदिन प्रशासकीय कामे AI वापरून कशी पूर्ण केली जाऊ शकतात. त्यांनी कर्मचारी तसेच लोकप्रतिनिधींनी आपापली भूमिका कार्यक्षमतेने पार पाडण्यासाठी अधिक जागरूकता आणि अभिमुखता सत्रांचे  आवाहनही केले.

* * *

सुषमा काणे/शैलेश पाटील/दर्शना राणे

सोशल मिडियावर आम्हाला फॉलो करा:@PIBMumbai    /PIBMumbai    /pibmumbai  pibmumbai[at]gmail[dot]com  /PIBMumbai    /pibmumbai