સાંખ્ચિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન (IIP)ના બેઝ રિવીઝન (આધાર વર્ષ સુધારણા) ની કામગીરી કરી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં, MoSPI નિષ્ણાતો, શિક્ષણવિદો, વપરાશકર્તાઓ અને અન્ય હિતધારકો સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા પછી પદ્ધતિઓની પુનઃવિચારણા કરી રહ્યું છે, નવા ડેટા સ્ત્રોતો શોધી રહ્યું છે અને ફેરફારોનો સમાવેશ કરી રહ્યું છે.

પરંપરાગત રીતે, IIP નું સંકલન ફિક્સ્ડ-બેઝ લાસ્પાયર્સ (Laspeyres) ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે, જેમાં બેઝ-યર રિવિઝન ન થાય ત્યાં સુધી ક્ષેત્રીય અને ઉદ્યોગના ભારાંક (weights) યથાવત રહે છે. જોકે, માંગ, ટેકનોલોજી અને નીતિગત ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં ઉત્પાદન શિફ્ટ થવા સાથે, કેટલાક ઉદ્યોગો વિસ્તરે છે, જ્યારે અન્ય ઘટે છે અથવા અદૃશ્ય થઈ જાય છે, અને ઉદ્યોગની અંદર સંપૂર્ણપણે નવા ઉદ્યોગો અથવા ઉત્પાદન લાઇનો ઉભરી આવે છે. તેથી, નિશ્ચિત ભારાંક (fixed weights) ક્રમશઃ ઓછા પ્રસ્તુત બને છે અને આમ સૂચકાંકોની અસરકારકતાને અસર કરે છે. IIP ના સંકલનની ચેઇન-બેઝ્ડ (સાંકળ-આધારિત) પદ્ધતિ તાજેતરના ઉત્પાદન માળખાને યોગ્ય રીતે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે વાર્ષિક ધોરણે ભારાંકમાં વધારો અને ઘટાડો કરવાની મંજૂરી આપીને આ ફેરફારોને કેપ્ચર કરીને વધુ સારી સચોટતા પ્રદાન કરે છે.

આ વિષય પર હિતધારકોની સંલગ્નતાને સુવિધાજનક બનાવવા માટે, MoSPI એ 'ડિસ્કશન પેપર 2.0: એડોપ્શન ઓફ ચેઇન-બેઝ્ડ ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન (IIP)' તૈયાર કર્યું છે જે ચેઇન-લિંક્ડ ઇન્ડેક્સ માટે સૂચિત પદ્ધતિની રૂપરેખા આપે છે. MoSPI નિષ્ણાતો, શિક્ષણવિદો, કેન્દ્ર સરકારના મંત્રાલયો/વિભાગો, રાજ્ય સરકારો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને અન્ય હિતધારકો પાસેથી સૂચિત પદ્ધતિ પર મંતવ્યો અને ટિપ્પણીઓ આમંત્રિત કરે છે.

ચર્ચા પત્ર (Discussion Paper) MoSPI ની વેબસાઇટ www.mospi.gov.in પર ઉપલબ્ધ છે. ટિપ્પણીઓ અને સૂચનો 25મી જાન્યુઆરી, 2026 સુધીમાં iipcso[at]nic[dot]in પર મોકલી શકાય છે.

SM/DK/GP/JD