સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ સર્વિસ ચાર્જની ફરજિયાત વસૂલાતને લગતા ગ્રાહક અધિકારોના ઉલ્લંઘન અને ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 2(47) હેઠળ અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથાઓ અપનાવવા બદલ દેશભરમાં આવેલી 27 રેસ્ટોરન્ટ્સ સામે સ્વતઃ સંજ્ઞાન (Suo Motu) લીધું છે.

આ કાર્યવાહી માનનીય દિલ્હી હાઈકોર્ટના 28 માર્ચ 2025 ના ચુકાદાને અનુસરે છે, જેમાં સર્વિસ ચાર્જની વસૂલાત પર CCPA દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકાને યથાવત રાખવામાં આવી હતી. કોર્ટે ઠેરવ્યું હતું કે રેસ્ટોરન્ટ્સ દ્વારા સર્વિસ ચાર્જની ફરજિયાત વસૂલાત કાયદાની વિરુદ્ધ છે અને અવલોકન કર્યું હતું કે તમામ રેસ્ટોરન્ટ સંસ્થાઓએ CCPA માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. કોર્ટે વધુમાં પુષ્ટિ કરી હતી કે CCPA કાયદા અનુસાર તેની માર્ગદર્શિકા લાગુ કરવા માટે સંપૂર્ણ સત્તા ધરાવે છે.

હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ્સમાં સર્વિસ ચાર્જની વસૂલાત સંબંધિત અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથાઓ રોકવા અને ગ્રાહક હિતોના રક્ષણ માટે CCPA દ્વારા 4 જુલાઈ 2022 ના રોજ જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકામાં જોગવાઈ છે કે:

• કોઈપણ હોટલ કે રેસ્ટોરન્ટ ફૂડ બિલમાં આપમેળે અથવા ડિફોલ્ટ રીતે સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરી શકશે નહીં.
• બીજા કોઈપણ નામે સર્વિસ ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે નહીં.
• ગ્રાહકોને સર્વિસ ચાર્જ ચૂકવવા માટે દબાણ કરી શકાશે નહીં અને તેમને સ્પષ્ટપણે જણાવવું જોઈએ કે તે સ્વૈચ્છિક અને વૈકલ્પિક છે.
• સર્વિસ ચાર્જ ચૂકવવાનો ઇનકાર કરવા બદલ એન્ટ્રી અથવા સેવાઓની જોગવાઈ પર કોઈ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે નહીં.
• બિલમાં સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરીને તેના પર GST લગાવી શકાશે નહીં.

તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે પટનાની કાફે બ્લુ બોટલ (Café Blue Bottle) અને મુંબઈની ચાઈના ગેટ રેસ્ટોરન્ટ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ (બોરા બોરા) સહિતની અનેક રેસ્ટોરન્ટ્સ ડિફોલ્ટ રીતે 10% સર્વિસ ચાર્જ વસૂલતી હતી, જે ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 અને CCPA માર્ગદર્શિકાનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે.

નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન (NCH) પર મળેલી ફરિયાદો અને તેની સાથે રજૂ કરાયેલા ઇનવોઇસ (બિલ), જેમાં સર્વિસ ચાર્જનો ડિફોલ્ટ ઉમેરો સ્પષ્ટ દેખાતો હતો, તેના આધારે આ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. વિગતવાર તપાસમાં સાબિત થયું કે આવી પ્રથાઓ એક્ટની કલમ 2(47) હેઠળ અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથા સમાન છે.

કાફે બ્લુ બોટલ, પટનાના કિસ્સામાં, CCPAએ રેસ્ટોરન્ટને નિર્દેશ આપ્યો છે કે:

• ગ્રાહકને સર્વિસ ચાર્જની પૂરેપૂરી રકમ પરત કરવી.
• તરત જ સર્વિસ ચાર્જ વસૂલવાની પ્રથા બંધ કરવી.
• ₹30,000 નો દંડ ચૂકવવો.

ચાઈના ગેટ રેસ્ટોરન્ટ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ (બોરા બોરા), મુંબઈ ના કિસ્સામાં, રેસ્ટોરન્ટે સુનાવણી દરમિયાન સર્વિસ ચાર્જ પરત કર્યો હતો. CCPA એ રેસ્ટોરન્ટને વધુ નિર્દેશ આપ્યો છે કે:

• સર્વિસ ચાર્જ અથવા તેના જેવા અન્ય ચાર્જના ડિફોલ્ટ ઉમેરાને દૂર કરવા માટે તેની સોફ્ટવેર-જનરેટેડ બિલિંગ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવો.
• ગ્રાહક અધિકારોના ઉલ્લંઘન અને અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથા બદલ ₹50,000 નો દંડ ચૂકવવો.
• સુનિશ્ચિત કરવું કે જાહેર પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ તેનું ઈમેલ આઈડી ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ માટે હંમેશા સક્રિય રહે.

સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન પર સર્વિસ ચાર્જ વસૂલાત અંગે મળતી ફરિયાદો પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે અને ગ્રાહક અધિકારોના રક્ષણ માટે આવી પ્રથાઓ ચલાવતી રેસ્ટોરન્ટ્સ સામે કડક કાર્યવાહી કરવાનું ચાલુ રાખશે.

SM/DK/GP/JD