ભારતીય રેલવે તેની માળખાગત સુવિધાઓ અને સેવાઓને સામાન્ય મુસાફરોની જરૂરિયાતો પર વિશેષ ધ્યાન આપીને આધુનિક બનાવી રહી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ટ્રેન મુસાફરીને વધુ અનુકૂળ, આરામદાયક, સુરક્ષિત અને સસ્તી બનાવવાનો છે. સતત રોકાણ, ઓપરેશનલ સુધારાઓ અને ટેકનોલોજી અપનાવીને, ભારતીય રેલવે 'પેસેન્જર-ફર્સ્ટ' અભિગમને મજબૂત કરી રહી છે જે રોજિંદા પ્રવાસીઓને પ્રાથમિકતા આપે છે.

પોષણક્ષમ મુસાફર ક્ષમતા વધારવા માટે આધુનિક જનરલ કોચનું રેકોર્ડ ઉત્પાદન

ભારતીય રેલવેએ સસ્તા ભાડામાં વધતી જતી માંગને પહોંચી વળવા માટે આધુનિક મુસાફર-મૈત્રીપૂર્ણ સુવિધાઓથી સજ્જ જનરલ અને નોન-એસી કોચનું રેકોર્ડ ઉત્પાદન હાંસલ કર્યું છે. આ કોચ મુસાફરીની સુવિધામાં વધારો કરે છે અને સાથે સાથે વહન ક્ષમતામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરે છે, જે સમાવેશી અને સુલભ રેલવે મુસાફરી પ્રત્યે ભારતીય રેલવેની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

આ પાયા પર આગળ વધતા, ભારતીય રેલવે તેના મુસાફર કાફલાને વધુ મજબૂત અને આધુનિક બનાવવા માટે ચાલુ અને આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે કોચ ઉત્પાદન કાર્યક્રમ ચલાવી રહી છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે, જે તેના અંતિમ ત્રિમાસિક ગાળામાં છે, ઉત્પાદન યોજનામાં 4,838 નવા LHB GS અને નોન-એસી કોચ (LS કોચ- 2817, LSCN કોચ- 2021) ની જોગવાઈ છે. 2026-27 માટે, ઉત્પાદન લક્ષ્યાંક 4,802 LHB કોચ (LS કોચ- 2638, LSCN કોચ- 2164) છે. આ આયોજિત ઉત્પાદનનો હેતુ મુસાફરોની વધતી માંગને પહોંચી વળવાનો છે અને સાથે સાથે ટ્રેન સેવાઓની સુરક્ષા, આરામ અને એકંદર ગુણવત્તામાં વધારો કરવાનો છે.

તહેવારો અને મોસમી ટ્રાફિકને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્પેશિયલ ટ્રેન ઓપરેશનનું અભૂતપૂર્વ સ્કેલ

મોસમી અને તહેવારોની ભીડને મેનેજ કરવા માટે, ભારતીય રેલવેએ 2025 માં સ્પેશિયલ ટ્રેન ઓપરેશન્સમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. રેકોર્ડબ્રેક 43,000 થી વધુ સ્પેશિયલ ટ્રેન ટ્રિપ્સ ચલાવવામાં આવી હતી, જેમાં મહાકુંભ માટે 17,340, હોળી માટે 1,144, સમર સ્પેશિયલ માટે 12,417 અને છઠ પૂજા માટે 12,383 ટ્રિપ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે પીક સમયગાળા દરમિયાન મુસાફરોની સરળ અવરજવર અને મુસાફરીની સુવિધા સુનિશ્ચિત કરે છે. આ મોટા પાયે કામગીરીએ ભીડ ઘટાડવામાં મદદ કરી, મુસાફરોની સરળ અવરજવર સુનિશ્ચિત કરી અને અત્યંત ઊંચી માંગના સમયગાળા દરમિયાન સમયસર કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડી.

ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન અને બોર્ડિંગ પહેલાંની સુવિધા સુધારવા માટે મુખ્ય સ્ટેશનો પર પેસેન્જર હોલ્ડિંગ એરિયાનો વિકાસ

નવી દિલ્હી રેલવે સ્ટેશન પર 'યાત્રી સુવિધા કેન્દ્ર' ના સફળ અમલીકરણ પછી, ભારતીય રેલવેએ પેસેન્જર હોલ્ડિંગ એરિયાના વિકાસ માટે દેશભરમાં 76 સ્ટેશનોની ઓળખ કરી છે. નવી દિલ્હી હોલ્ડિંગ એરિયા, જે ચાર મહિનામાં પૂર્ણ થયો છે, તેમાં લગભગ 7,000 મુસાફરો રહી શકે છે અને તે શૌચાલય, ટિકિટિંગ સુવિધાઓ, ઓટોમેટિક ટિકિટ વેન્ડિંગ મશીનો અને મફત RO પીવાના પાણીથી સજ્જ છે. નવા હોલ્ડિંગ એરિયા સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓના આધારે મોડ્યુલર ડિઝાઇનને અનુસરશે અને તેને 2026 ના તહેવારોની સીઝન પહેલા પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય છે.

આધાર વેરિફિકેશન અને ગેરકાયદે બુકિંગ સામે કાર્યવાહી દ્વારા ટિકિટિંગની વિશ્વસનીયતા મજબૂત બનાવવી

જેન્યુઈન (સાચા) મુસાફરોને કન્ફર્મ ટિકિટ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ભારતીય રેલવેએ આધાર વેરિફિકેશન અને અદ્યતન ટેકનોલોજીકલ મોનિટરિંગ દ્વારા ટિકિટિંગની વિશ્વસનીયતા મજબૂત કરી છે. સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે વપરાશકર્તાઓનું આધાર વેરિફિકેશન એ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. માત્ર આધાર-વેરિફાઈડ વપરાશકર્તાઓને જ તત્કાલ ટિકિટ બુક કરવાની મંજૂરી છે. ઈ-ટિકિટિંગ સિસ્ટમનો દુરુપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરતા અસામાજિક તત્વોને ઓળખવા અને રોકવા માટે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. પરિણામે, 5.73 કરોડ શંકાસ્પદ અને નિષ્ક્રિય IRCTC વપરાશકર્તા ખાતાઓને નિષ્ક્રિય અથવા અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવામાં આવ્યા છે, અને વધુ કાર્યવાહી ચાલુ છે.

મોટા રોકાણ અને ટેકનોલોજીના ઉપયોગ સાથે મુસાફરોની સુરક્ષા પર વધુ ધ્યાન

મુસાફરોની સુરક્ષા સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા બની રહી છે, જેમાં 2025-26 માટે ગ્રોસ બજેટરી સપોર્ટ (GBS) હેઠળ સુરક્ષા સંબંધિત કામો માટે ફાળવવામાં આવેલા 84 ટકા ભંડોળનો ઉપયોગ થઈ ચૂક્યો છે. ટ્રેન અકસ્માતોની સંખ્યામાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે, જે 2014-15માં 135 થી ઘટીને 2024-25માં 31 અને 2025-26માં (નવેમ્બર 2025 સુધી) વધુ ઘટીને 11 થઈ ગઈ છે, જે 2004-14 દરમિયાન સરેરાશ પ્રતિ વર્ષ 171 હતી. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં સુરક્ષા બજેટ લગભગ ત્રણ ગણું વધીને ₹1,16,470 કરોડ થયું છે. ફોગ (ધુમ્મસ) સેફ્ટી ડિવાઈસ 2014 માં 90 થી વધીને 2025 માં 25,939 થયા છે.

નોન-એસી અને પ્રાદેશિક રેલ કનેક્ટિવિટી સુધારવા માટે અમૃત ભારત અને નમો ભારત ટ્રેનોની રજૂઆત

અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ ટ્રેનો, જે સ્લીપર અને જનરલ ક્લાસ કોચ સાથેની સંપૂર્ણ નોન-એસી સેવાઓ છે, તે સસ્તા ભાડામાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાની મુસાફરી પૂરી પાડી રહી છે. 2025 દરમિયાન, 13 અમૃત ભારત ટ્રેનો શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી કુલ કાર્યરત સેવાઓની સંખ્યા 30 થઈ ગઈ છે. આ ઉપરાંત, ભુજ-અમદાવાદ અને જયનગર-પટના વચ્ચે બે નમો ભારત રેપિડ રેલ સેવાઓ કાર્યરત છે, જે ઉચ્ચ-આવર્તન (high-frequency) ધરાવતી પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવે છે.

હાલમાં, ભારતીય રેલવે નેટવર્ક પર 30 અમૃત ભારત ટ્રેન સેવાઓ કાર્યરત છે, જે નીચે મુજબ છે:

ભારતીય રેલવે સસ્તી નોન-એસી ક્ષમતામાં વધારો કરીને, ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્પેશિયલ ટ્રેનો ચલાવીને અને સ્ટેશનની સુવિધાઓમાં સુધારો કરીને સામાન્ય મુસાફરો પર તેનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. ગેરકાયદે ટિકિટિંગ સામે કડક કાર્યવાહી, સુરક્ષામાં મોટું રોકાણ અને નોન-એસી અમૃત ભારત ટ્રેનોની રજૂઆત અને બહેતર પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી સાથે, ભારતીય રેલવે રોજિંદા પ્રવાસીઓ પર કેન્દ્રિત આધુનિક, સમાવેશી અને પેસેન્જર-ફર્સ્ટ ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમનું સતત નિર્માણ કરી રહી છે.

SM/DK/GP/JD