উৎপাদনৰ সৈতে জড়িত উদ্দীপনা আঁচনি

• ভাৰতৰ 'আত্মনিৰ্ভৰ' হোৱাৰ লক্ষ্য আৰু ভাৰতৰ উৎপাদন ক্ষমতা আৰু ৰপ্তানি বৃদ্ধিৰ বাবে ১৪টা মুখ্য খণ্ডৰ বাবে ১.৯৭ লাখ কোটি টকা ব্যয়সাপেক্ষে 'উৎপাদন সংযুক্ত উদ্দীপনা (পিএলআই) ' আঁচনি আৰম্ভ কৰা হৈছে।

• ২০২৫ চনৰ জুন মাহলৈ মুঠ বিনিয়োগৰ পৰিমাণ ১৪টা খণ্ডত ১.৮৮ লাখ কোটি টকা উপলব্ধ হৈছে, যাৰ ফলত ১৭ লাখ কোটি টকাৰ অতিৰিক্ত উৎপাদন/বিক্ৰয় হৈছে আৰু ১২.৩ লাখৰো অধিক (প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ) নিয়োগ সৃষ্টি হৈছে।

পিএলআই আঁচনিৰ অধীনত ৭.৫ লাখ কোটি টকাৰ ৰপ্তানি হৈছে, য'ত ইলেক্ট্ৰনিক্স, ফাৰ্মাচিউটিকেলছ, টেলিকম আৰু নেটৱৰ্কিং প্ৰডাক্ট আৰু ফুড প্ৰচেছিং আদি খণ্ডৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছে।

ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া পদক্ষেপ

২০১৬ চনত চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া উদ্যোগে দেশত ষ্টাৰ্টআপ ব্যৱস্থাৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰিছে। এই পৰ্যন্ত ডিপিআইআইটিয়ে মুঠ ২,০১,৩৩৫টা ষ্টাৰ্টআপক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে আৰু এই ষ্টাৰ্টআপসমূহে সমগ্ৰ দেশতে ২১লাখতকৈও অধিক নিয়োগৰ সৃষ্টি কৰিছে।

নাৰী শক্তিৰ মানসিকতাত ভাৰতীয় ষ্টাৰ্টআপৰ পৰিৱৰ্তনত মহিলা উদ্যোগীসকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছে। ভাৰতৰ স্বীকৃত ষ্টাৰ্ট-আপৰ ৪৮%তকৈ অধিকৰে কমেও এগৰাকী মহিলা পৰিচালক আছে।

ডিজিটেল বাণিজ্যৰ বাবে মুকলি নেটৱৰ্ক (ONDC)

অ'এনডিচিৰ লক্ষ্য হ'ল ভাৰতত ই-কমাৰ্চৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ কৰা আৰু ই-কমাৰ্চ ব্যৱস্থাৰ সকলো অংশীদাৰৰ বাবে উদ্ভাৱন উন্মোচন কৰা আৰু ই-কমাৰ্চ মূল্য শৃংখলাৰ সকলো অংশীদাৰৰ বাবে সম্ভাৱ্য লাভালাভৰ বাবে ডিজিটেল বাণিজ্যক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰি তোলা।

• অ'এনডিচিয়ে অক্টোবৰ ২০২৫ লৈকে মুঠ ৩২৬ মিলিয়ন অৰ্ডাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। তদুপৰি, ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰত ১৮.২ মিলিয়ন অৰ্ডাৰ কাম চলি আছে আৰু দৈনিক লেনদেনৰ গড় প্ৰায় ৫,৯০,০০০তকৈ অধিক হৈছে।

এক জিলা এক সামগ্ৰী (ODOP)

এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে দেশৰ প্ৰতিখন জিলাৰ পৰা একোটা সামগ্ৰী বাছনি, ব্ৰেণ্ডিং আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে দেশৰ সকলো জিলাৰ মাজত ভাৰসাম্যপূৰ্ণ আঞ্চলিক বিকাশ সাধন কৰা। ৭৭৫খন জিলাত ১২৪০ৰো অধিক সামগ্ৰী চিনাক্ত কৰা হৈছে।

• পিএম একতা ম'লসমূহে এক জিলা এক সামগ্ৰীৰ প্ৰচাৰৰ বাবে ভাৰতৰ সকলো ৰাজ্যতে একতা ম'ল স্থাপনৰ বাবে ৰাজ্যসমূহক পুঁজিৰ সাহায্য প্ৰদান কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী একতা মলৰ বাবে ডিপিআৰ অনুমোদন লাভ কৰা ২৭খন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ২৫খন ৰাজ্যই ৱৰ্ক অৰ্ডাৰ জাৰি কৰিছে আৰু অধিকাংশ ৰাজ্যতে নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছে।

ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা

সমগ্ৰ দেশতে 'ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা' (ইঅ'ডিবি)ক উদগনি যোগাবলৈ উদ্যোগ আৰু আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য উদগনি বিভাগে 'ব্যৱসায় সংস্কাৰ কাৰ্য পৰিকল্পনা' (বিআৰএপি), 'বি-ৰেডী এছেছমেন্ট', 'জন বিশ্বাস আইন' আৰু 'ৰিলিজিং কমপ্লায়েন্স বাৰ্ড' (আৰচিবি)ৰ দৰে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্কাৰমূলক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে।

এতিয়ালৈকে, বিআৰএপিৰ সাতটা সংস্কৰণ (২০১৫, ২০১৬, ২০১৭-১৮, ২০১৯, ২০২০, ২০২২ আৰু ২০২৪) সফলতাৰে ৰূপায়ণ কৰা হৈছে আৰু সেই অনুসৰি ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহক মূল্যায়ন কৰা হৈছে। সপ্তম সংস্কৰণৰ (বিআৰএপি ২০২৪) ফলাফল ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰা হৈছে। অষ্টম সংস্কৰণ, বিআৰএপি ২০২৬, আনুষ্ঠানিকভাৱে ১১ নৱেম্বৰ, ২০২৫ তাৰিখে মুকলি কৰা হৈছে।

লজিষ্টিকঃ

পিএম গতিশক্তি ৰাষ্ট্ৰীয় মাষ্টাৰ প্লেন (এনএমপি)

২০২১ চনৰ অক্টোবৰত আৰম্ভ কৰা পিএম গতিশক্তি (পিএমজিএছ) হৈছে মাল্টি-ম'ডেল সংযোগৰ বাবে নেচনেল মাষ্টাৰ প্লেন (এনএমপি)। ই আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনাক একাধিক মন্ত্ৰালয় (ৰাস্তা, ৰে’লৱে, বন্দৰ, বিমান পৰিবহণ, আভ্যন্তৰীণ জলপথ, শক্তি ইত্যাদি)ৰ মাজত একত্ৰিত কৰে।

৫৭টা মন্ত্ৰালয়/বিভাগ পিএমজিএছত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। এই মন্ত্ৰালয়/বিভাগসমূহৰ ডাটা স্তৰসমূহ এনএমপিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয় আৰু ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ১৭০০টা ডাটা লেয়াৰ (৭৩১টা মন্ত্ৰালয়ৰ ডাটা লেয়াৰ আৰু ৯৬৯টা ৰাজ্যিক ডাটা লেয়াৰ) জিআইএছ-ভিত্তিক পিএমজিএছ এনএমপি পৰ্টেলত আপলোড কৰা হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক নীতি (এনএলপি)

১৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২২ তাৰিখে এনএলপি মুকলি কৰা হয়, যাৰ লক্ষ্য হৈছে দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু ব্যৱসায়ৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা ব্যয়সাধ্য লজিষ্টিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে বৃদ্ধি কৰা।

লজিষ্টিক খণ্ডত খণ্ডৰ বিশেষ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ আৰু দেশত বাল্ক আৰু ব্রেক বাল্ক কাৰ্গো সৰবৰাহ সৰলীকৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰকাৰী মন্ত্ৰালয়সমূহে দক্ষ লজিষ্টিকৰ বাবে খণ্ড পৰিকল্পনা (এছপিইএল) প্ৰস্তুত কৰিছে। কয়লা খণ্ডৰ ক্ষেত্ৰীয় পৰিকল্পনাসমূহো ঘোষণা কৰা হৈছে। চিমেণ্ট খণ্ডৰ বাবে এছপিইএল অনুমোদিত হৈছে আৰু ইস্পাত, ফাৰ্মা, সাৰ, খাদ্য সংসাধন আৰু খাদ্য আৰু ৰাজহুৱা বিতৰণৰ বাবে এছপিইএল উন্নত পৰ্যায়ত আছে।

ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত ৰাজহুৱা নীতিত 'লজিষ্টিক'ৰ ওপৰত এক সামগ্ৰিক দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰিবলৈ ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে এনএলপিৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি ৰাজ্যিক লজিষ্টিক পৰিকল্পনা (এছএলপি) প্ৰস্তুত কৰিছে। এই পৰ্যন্ত ২৭খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয়শাসিত প্ৰদেশে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যিক লজিষ্টিক নীতিসমূহ জাননী জাৰি কৰিছে।

সংহত লজিষ্টিক ইণ্টাৰফেচ প্লেটফৰ্ম (ULIP)

ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক নীতিৰ অধীনত বিকশিত ইউনিফাইড লজিষ্টিক ইণ্টাৰফেচ প্লেটফৰ্ম (ইউএলআইপি) হৈছে এক ডিজিটেল একত্ৰীকৰণ স্তৰ যিয়ে মন্ত্ৰালয়ৰ তথ্য একঘেয়ামী ভংগ কৰে আৰু লজিষ্টিক ইক'ছিষ্টেমৰ সকলো অংশীদাৰৰ মাজত তথ্যৰ নিৰৱচ্ছিন্ন বিনিময়ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

• বৰ্তমানে, ইউএলআইপি ১১টা মন্ত্ৰালয়ৰ ৪৪টা প্ৰণালীৰ সৈতে ১৩৬টা এপিআইৰ জৰিয়তে একত্ৰিত হৈছে, য'ত ২০০০ৰো অধিক তথ্য ক্ষেত্ৰ সামৰি লোৱা হৈছে। ইউএলআইপি প'ৰ্টেল www.goulip.in ত ১৭০০ৰো অধিক কোম্পানীয়ে পঞ্জীয়ন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও, এই কোম্পানীসমূহে ২০০ ৰো অধিক এপ্লিকেশ্যন বিকশিত কৰিছে, যাৰ ফলত উদ্যোগৰ খেলুৱৈসকলে ২০০ কোটিৰো অধিক এপিআই লেনদেন কৰিছে। ২০খনতকৈও অধিক ৰাজ্যৰ ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থাই শস্যৰ সৰবৰাহ সহজ কৰাৰ বাবে ইউএলআইপি এপিআই ব্যৱহাৰ কৰিছে।

লজিষ্টিক ডাটা বেংক (LDB)

লজিষ্টিক ডাটা বেংক (এলডিবি) ব্যৱস্থা হৈছে একক উইণ্ডো লজিষ্টিক ভিজুৱেলাইজেশ্যন সমাধান যিয়ে কেৱল শিপিং কণ্টেইনাৰ নম্বৰৰ সহায়ত সমগ্ৰ ভাৰতত ১০০% EXIM কণ্টেইনাৰ গতিবিধিৰ ট্ৰেকিং প্ৰদান কৰে। বৰ্তমানে, এলডিবিয়ে ফ্ৰেইট অপাৰেচন ইনফৰমেচন ছিষ্টেম (এফঅ'আইএছ) ৰ জৰিয়তে ১৮টা বন্দৰ (৩১টা টাৰ্মিনেল), ৫৮০০ ৰেল ষ্টেচন সামৰি লৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক কৰিডৰ বিকাশ কাৰ্যসূচী

• এনআইচিডিচি হৈছে এক আগশাৰীৰ উদ্যোগ যাৰ লক্ষ্য হৈছে সমগ্ৰ ভাৰতত ভৱিষ্যতৰ ঔদ্যোগিক চহৰসমূহ গঢ়ি তোলা যাতে বৈশ্বিক উৎপাদন আৰু বিনিয়োগৰ স্থানসমূহৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিব পৰা যায়। ইয়ে নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব আৰু সামগ্ৰিক আর্থ-সামাজিক উন্নয়নৰ দিশত অর্থনৈতিক বিকাশ ঘটাব। ই মাল্টিম'ডেল সংযোগ, সুস্থিৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু "প্লাগ-এণ্ড-প্লে" সুবিধাৰ সৈতে সামঞ্জস্য থকা বহনক্ষম বিকাশ প্ৰদান কৰাত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে। এতিয়ালৈকে, ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক কৰিডৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচী (এনআইচিডিপি) ৰ অধীনত, ভাৰত চৰকাৰে ১৩ খন ৰাজ্য আৰু ৭ খন ঔদ্যোগিক কৰিডৰত ২০টা প্ৰকল্পত অনুমোদন জনাইছে।

ঔদ্যোগিক প্ৰদৰ্শন

• ঔদ্যোগিক উৎপাদন সূচকাংক (আইআইপি) ৰ মাপকাঠী অনুসৰি ঔদ্যোগিক উৎপাদন যোৱা বছৰৰ একে সময়ছোৱাত এপ্ৰিল-ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫-২৬ত ৩.০% বৃদ্ধি পাইছে।

আঠটা মূল উদ্যোগৰ বিকাশৰ প্ৰৱণতা

• আঠটা মূল উদ্যোগৰ সূচকাংক (আইচিআই)ত আঠটা মূল উদ্যোগৰ অৰ্থাৎ চিমেণ্ট, কয়লা, খাৰুৱা তেল, বিদ্যুৎ, সাৰ, প্ৰাকৃতিক গেছ, পেট্ৰ'লিয়াম শোধনাগাৰৰ সামগ্ৰী আৰু ইস্পাতৰ প্ৰদৰ্শন জোখা হয়। এই আঠটা মূল উদ্যোগে ঔদ্যোগিক উৎপাদন সূচকাংকত অন্তৰ্ভুক্ত বস্তুৰ ৪০.২৭ শতাংশ সামৰি লৈছে।

২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ এপ্ৰিল-অক্টোবৰ মাহত আঠটা মূল উদ্যোগৰ সূচকৰ মুঠ বিকাশৰ হাৰ বিগত বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত ২.৫ শতাংশ।

আই পি আৰ শক্তিশালী কৰা

• বৌদ্ধিক সম্পত্তি (আইপি) ৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত বিশ্বৰ শীৰ্ষস্থানীয় দেশ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে আৰু পেটেণ্ট, ট্ৰেডমাৰ্ক আৰু ঔদ্যোগিক ডিজাইনৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ ১০ খন দেশৰ ভিতৰত আছে।

২০২১ৰ ডিচেম্বৰত আৰম্ভ কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি সজাগতা অভিযানৰ দৰে বিভিন্ন সজাগতা অভিযানৰ জৰিয়তে বিগত তিনি-আঢ়ৈ বছৰত ২.৫ নিযুততকৈও অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে এই আঁচনিৰ সুবিধা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ফলত ২০২২-২৩ত ১৯,১৫৫ৰ পৰা ২০২৪-২৫ত ৩৬,৫২৫লৈ ভাৰতীয় শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ পেটেণ্ট ফাইলিং ৯০% বৃদ্ধি পাইছে।

• আইপি প্ৰশাসন আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, আঞ্চলিক ভাষাত স্ব-মূল্যায়নৰ বাবে আইপি ডায়গনষ্টিক টুল মুকলি কৰা, অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে মুক্ত গৃহ পৰ্টেল, সহায় আৰু নিৰ্দেশনাৰ বাবে আইপি সাৰ্থী চেটবট, ট্ৰেডমাৰ্কৰ বাবে এআই-এমএল আধাৰিত অনুসন্ধান টুল আদিয়ে ব্যৱস্থাটোক অধিক স্বচ্ছ আৰু দায়বদ্ধ কৰি তুলিছে।

• বিশ্ব উদ্ভাৱন সূচকাংকত ভাৰতৰ স্থান ২০১৫ চনৰ ৮১তম স্থানৰ পৰা ১৩৯খন দেশৰ ভিতৰত ২০২৫ চনৰ ভিতৰত ৩৮তম স্থানলৈ উন্নীত হৈছে। জিআইআইৰ প্ৰতিবেদন ২০২৫ত ভাৰতক দীৰ্ঘদিন ধৰি উন্নত প্ৰদৰ্শনকাৰী দেশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। একেৰাহে ১৫ বছৰ ধৰি ভাৰতে বিকাশৰ স্তৰৰ বাবে আশা কৰাতকৈ অধিক প্ৰদৰ্শন কৰিছে।

প্ৰকল্প পৰ্যবেক্ষণ গোট (পিএমজি)

২০২৫ চনত, পিএমজিক ৫-স্তৰীয় পৰ্যায়ৰ পৰ্যায়ৰ পৰ্যায়লৈ উন্নীত কৰা হৈছিল যাতে সমস্যাসমূহ যথাযথ স্তৰত সমাধান কৰা হয়, নিয়মীয়া সমস্যাসমূহৰ বাবে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আৰু জটিল সমস্যাসমূহৰ বাবে প্ৰগতি পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। এই পদ্ধতিয়ে পৰ্যালোচনা প্ৰণালীক সৰলীকৰণ কৰে, দ্বৈতকৰণ ৰোধ কৰে, আৰু উচ্চ কৰ্তৃপক্ষক তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰয়োজন হোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়বোৰত মনোনিবেশ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।

মুঠ ৩,০২২টা প্ৰকল্পৰ বাবে ২,৫০,০০০ কোটি টকা ধাৰ্য কৰা হৈছে। ২০২৫ৰ ১১ নৱেম্বৰলৈকে পিএমজি পৰ্টেলত ৭৬.৪ লাখ কোটি টকা জমা কৰা হৈছে।

• আৰম্ভণিৰ পৰা ১,৭৬১টা প্ৰকল্পত মুঠ ৮,১২১টা ইছ্যু মুকলি কৰা হৈছে। ৫৫.৪৮ লাখ কোটি টকাৰ সমস্যা সমাধান কৰা হৈছে। ২০২৫ চনত ১.০১.২০২৫ৰ পৰা ১১.১১.২০৫ লৈকে ২৫০টা প্ৰকল্পৰ ৪০৩টা ইছ্যু মুকলি কৰা হৈছে। ১১.০৪ লাখ কোটি টকাৰ সমস্যা সমাধান কৰা হৈছে।

****

Abhishek Dayal/Nihi Sharma/Shabbir Azad/DB