4 फरवरी, 2024 मा नयाँ दिल्लीको डा. अम्बेडकर अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रमा एक उत्तर-पूर्व सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो। कार्यक्रममा पूर्वोत्तर क्षेत्र, संस्कृति र पर्यटनका केन्द्रीय मन्त्री श्री जी किशन रेड्डी, केन्द्रीय भूविज्ञान मन्त्री श्री किरेन रिजिजु, पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास र सहयोग राज्यमन्त्री श्री बीएल वर्मा, केन्द्रीय सामाजिक न्याय र अधिकारिता राज्य मन्त्री के.एम. प्रतिमा भौमिक र केन्द्रीय विदेश मामिला तथा शिक्षा राज्य मन्त्री, श्री राजकुमार रञ्जन सिंह को उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रममा पूर्वोत्तरका सांसद र पूर्वोत्तर राज्यका विधायकहरू पनि उपस्थित थिए। कार्यक्रममा पूर्वोत्तरका विभिन्न क्याडर अधिकारी र उत्तर पूर्वका विभिन्न क्याडरका पदाधिकारीहरूको उपस्थिति रहेको थियो। उक्त भेलामा दिल्लीका विभिन्न संस्थाहरूमा अध्ययनरत उत्तर पूर्वका विद्यार्थीहरूको उल्लेख्य सङ्ख्यामा 1000 स्रोताहरू उपस्थित थिए। महिला सशक्तिकरणमा उनीहरूको प्रभावकारी प्रयासको लागि पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त गरेकी श्रीमती साङ्खुमी बुआलचुकको उपस्थितिले यस अवसरमा उल्लेखनीय आयाम जोड्यो।

कार्यक्रमको शुरुआत मन्त्रीहरूद्वारा बाबा साहेब अम्बेडकरलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेपछि भयो। मन्त्रीहरूले भर्चुअल माध्यमले द्वारकामा उत्तर पूर्वी सांस्कृतिक तथा सामाजिक संस्थानको शिलान्यास गरे र जेएनयू, नयाँ दिल्लीमा बराक होस्टेलको उद्घाटन गरे। 116.38 करोड रुपियाँको बजेटका साथ द्वारकाको उत्तर पूर्वी सांस्कृतिक तथा सामाजिक संस्थानमा विविध सुविधा हुनेछन्, जसमा एक सभागार, उत्तर पूर्वी क्षेत्रसँग सम्बन्धित सामग्रीहरूमा केन्द्रित एक पुस्तकालय तथा वाचनालय, क्षेत्रलाई प्रदर्शन गर्ने एक आर्ट ग्यालेरी, एक प्रदर्शनी हल, अनुसन्धान केन्द्र, बिक्री आउटलेट र एक अतिथि गृह सामेल छन्। केन्द्रमा स्टेट हेण्डलूम डिस्प्ले, फूड कोर्ट र प्रदर्शनी स्थल जस्ता सुविधाहरू पनि हुनेछन्। 28.675 करोड रूपैयाँको अनुमानित लागतका साथ जेएनयू, नयाँ दिल्लीमा उत्तर-पूर्वी विद्यार्थीहरूको लागि बराक होस्टेलको निर्माणले आधुनिक सुविधा सहित केटा र केटीहरू दुवैका लागि 214 कोठाहरू सामेल छन्, जसमा धेरै सङ्ख्यामा उत्तर पूर्व विद्यार्थीहरूको लागि छात्रावास सुविधाहरूमा वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ।

सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास, संस्कृति र पर्यटनका केन्द्रीय मन्त्री श्री जी किशन रेड्डीले भने कि उत्तर पूर्वी सम्मेलन उत्तर पूर्वी क्षेत्रका महान् उन्नत अवसर, असीमित सम्भावना र समृद्ध सांस्कृतिक चित्रयवनिका प्रदर्शन गर्ने अद्भुत अवसर हो। उनले अघि भने कि यी 10 वर्षमा भारत सरकारले उत्तरपूर्वी क्षेत्रको विकासमा 5 लाख करोड रुपियाँ खर्च गरेको छ र यस क्षेत्रका सबै क्षेत्रहरूमा समग्र विकासको माध्यमबाट विकास परियोजनाहरू फैलिएको छ। यस क्षेत्रमा मानिसहरूको स्वास्थ्य सेवाको आवश्यकतालाई विशेष ध्यान दिनका साथै अत्याधुनिक क्यान्सर अस्पतालहरूको स्थापना गरेको देखेको छ। यसले उनीहरूलाई यात्राको झन्झटबाट बच्न र उत्कृष्ट सुविधा प्राप्त गर्न सक्षम गर्दछ। उनले उत्तर पूर्वमा शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, कृषि र रोजगारी सृजनामा भएको महत्त्वपूर्ण लगानी सहित विगत दशकमा उपलब्धिहरू प्रदर्शन गरे। मुख्य परियोजनाहरू शैक्षिक संस्थादेखि लिएर स्वास्थ्य सेवा, खेलकुद पूर्वाधार र क्षेत्रीय सहयोगको प्रतीक कलादान बहु मोडल ट्रान्जिट यातायात परियोजना र त्रिपक्षीय राजमार्ग परियोजना जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कनेक्टिभिटी परियोजनाहरू हुन्।

पूर्वोत्तर सम्मेलनमा दर्शकहरूलाई सम्बोधन गर्दै केन्द्रीय राज्यमन्त्री श्री बीएल वर्माले प्रकाश पारे कि प्रधानमन्त्री श्री नरेन्द्र मोदी जीले राष्ट्रको विकासमा उत्तर पूर्वको महत्त्वपूर्ण भूमिकालाई मान्यता मात्र दिएका छैनन्, तर समृद्ध व्यापक राष्ट्रियको लागि मञ्च तयार गरिरहेका छन्। यो जोडले यस क्षेत्रको उत्थान र सम्पूर्ण देशको लागि समावेशी विकासलाई बढावा दिनका लागि विशेष गरी अष्ट लक्ष्मी क्षेत्रीय विकासका लागि प्रभावकारी शासन र पहलहरूको प्रशंसा गर्न समर्पित प्रतिबद्धतालाई जनाउँछ।

केन्द्रीय भूविज्ञान मन्त्री, श्री किरेन रिजिजुले आफ्नो सम्बोधनमा भने कि उत्तर पूर्वका मानिसहरूलाई हार्दिक बधाई दिन्छौँ, किनकि हामी पूर्वोत्तरका विद्यार्थीहरूका लागि जेएनयूमा बराक छात्रावासको महत्त्वपूर्ण शुभारम्भ र पूर्वोत्तर संस्कृति तथा सामाजिक संस्थान द्वारका, नयाँ दिल्लीको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रमको साक्षी बनेका छन्। प्रधानमन्त्री श्री नरेन्द्र मोदी जीको दूरदर्शी नेतृत्वमा रहेको सरकारले ‘एक भारत श्रेष्ठ भारत’ को परिकल्पनामा विकासका गतिविधिहरूलाई अगाडि बढाइरहेको छ। जमिनी स्तरमा योजनाहरूको प्रगतिको निगरानी गर्नका लागि मन्त्रीपरिषद्ले यस क्षेत्रको मासिक भ्रमण गर्दछ। उनले शान्ति तथा पूर्वोत्तर विकास बीचको महत्त्वपूर्ण सम्बन्धलाई रेखाङ्कित गरे तथा र युवाहरूको निर्णायक भूमिकामाथि प्रकाश पार्दै क्षेत्रको वास्तविक प्रगति मानिसहरूको नेतृत्वमा विकासबाट मात्र हुन सक्छ, जसले क्षेत्रमा निरन्तर शान्तिको महत्वपूर्ण आवश्यकतालाई रेखाङ्कित गर्दछ।

सम्मेलनले विशेष भिडियो प्रदर्शन गरियो, जसमा पूर्वोत्तर क्षेत्रको लागि रोडम्याप र विकासको लागि प्रधानमन्त्री श्री नरेन्द्र मोदी जीको दृष्टिकोणलाई प्रदर्शन गरियो। कार्यक्रममा विगत एक दशकमा उत्तर-पूर्वी क्षेत्रमा निम्नलिखित उपलब्धिहरूमाथि प्रकाश पार्ने भिडियोहरू पनि प्रदर्शन गरिएको थियो।

शिक्षामा 21,151 करोड रुपियाँ लगानी, 843 विद्यालय स्थापना, 25,64,628 शिक्षकलाई कुशल बनाउने र प्राथमिक शिक्षा पूर्वाधार विकासलाई प्रमुख उपलब्धिका रूपमा रेखाङ्कित गरिएको छ।

- एम्स असम, आईआईएमसी मिजोरम र मणिपुरमा भारतको पहिलो राष्ट्रिय खेलकुद विश्वविद्यालय जस्ता संस्थाहरू मार्फत उच्च शिक्षाको प्रगति देखाइएको छ।

स्वास्थ्य सेवा उपलब्धिहरूमा 31,794 करोड रुपियाँ खर्च, पहिलो एम्सको उद्घाटन, 19 राज्य क्यान्सर संस्थानहरूको लागि स्वीकृति र 387 स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा आयुष सुविधाहरूको एकीकरण सामेल छन्।

कृषि माइलखुट्टीहरूमा सिक्किममा जैविक खेतीका लागि 1.55 लाख हेक्टरको उपयोग, पीएमकेएसवाई अन्तर्गत 1,432 करोड रुपियाँ अनुमोदन र वन धन विकास योजनाको शुभारम्भ सामेल छन्।

युवा / खेलकुद र सीप विकास उपलब्धिहरू राष्ट्रिय खेलकुद विश्वविद्यालय, 203 खेल पूर्वाधार परियोजनाहरू र 207 खेलाडीहरूको मान्यता सामेल छन्।

नयाँ रोजगारी सृजना प्रयासहरूको फलस्वरूप 3,49,291 नोकरी पैदा भए अनि 100 करोड रुपियाँको साथ पूर्वोत्तर उद्यम निधिको शुरुआत गरियो।

बिजुली, ऊर्जा, पेट्रोलियम र प्राकृतिक ग्यास उपलब्धिहरूमा पावर इन्फ्रास्ट्रक्चरको लागि 37,092 करोड रुपियाँ स्वीकृति, 77.41 लाख घरहरूमा विद्युतीकरण र पूर्वोत्तर ग्यास ग्रिड परियोजना सामेल छन्।

सुशासनको प्रगतिमा प्रधानमन्त्रीको यात्रा, “nesetu.mdoner.gov.in” पोर्टलको शुभारम्भ र ‘फिल्ड प्राविधिक सहयोग एकाइहरू’ को परिचालन सामेल छन्।

पर्यटन पहलहरूमा स्वदेश दर्शन र प्रसाद योजनाहरूका लागि 1502.48 करोड रुपियाँको स्वीकृति र गन्तव्य उत्तर पूर्व 2020 को शुरुआत सामेल छन्।

एक्ट ईस्ट परियोजनाहरू अन्तर्राष्ट्रिय कनेक्टिभिटीमा केन्द्रित छन्, जस्तै कलादान बहु मोडल ट्रान्जिट यातायात परियोजना र त्रिपक्षीय राजमार्ग परियोजना, व्यापार र पर्यटनलाई बढ़ावा दिँदछ।

2023 मा उद्घाटन गरिएको अगरतला-अखौरा रेलवे लिङ्क र भारत-बाङ्ग्लादेश मैत्री पाइपलाइनले थप क्षेत्रीय सहयोगको प्रतीक हो।

मन्त्रीहरूले हस्तशिल्प, हतकर्घा, कृषि तथा बागवानीजन्य उत्पाद र स्टार्टअपलाई प्रदर्शित गर्ने एक प्रदर्शनीको पनि दौड़ाहा गरे, जो त्यहाँका कारीगर र उद्यमीहरूसँग जोड़िएका छन्।

विभिन्न परम्परागत नृत्यहरूको प्रदर्शन गर्दै भव्य सांस्कृतिक प्रस्तुति सहित कार्यक्रमको समापन भएको थियो। आजका पहलहरूले उत्तर-पूर्वको अतुलनीय सम्भावनालाई अनलक गर्ने भारत सरकारको प्रयासलाई सामूहिक रूपमा च्यानल गर्दछ। उल्लिखित उपलब्धिहरू कोसेढुङ्गा मात्र होइनन्, तर यस क्षेत्रको उज्ज्वल तथा समृद्ध भविष्यप्रति सरकारको प्रतिबद्धताको प्रमाण हो।

****