ਸਿਹਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ
azadi ka amrit mahotsav g20-india-2023

ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਡਾ: ਮਨਸੁਖ ਮਾਂਡਵੀਆ ਨੇ ਵਰਚੁਅਲ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।


"ਅਸੀਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰਕਾਰ, ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਐੱਸਡੀਜੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 2027 ਤੱਕ ਕੋੜ੍ਹ ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ"

ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜਲਦ ਪਹਿਚਾਣ , ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਪੁਨਰਵਾਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ: ਡਾ. ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਪਵਾਰ

ਪੁਨਰਗਠਨ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਭਲਾਈ ਭੱਤਾ 8,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 12,000 ਰੁਪਏ ਕੀਤਾ: ਡਾ: ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਪਵਾਰ
ਕੋੜ ਰੋਗ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਦਰ 0.69 (2014-15) ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 0.45 (2021-22) ਪ੍ਰਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਬਾਦੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਉੱਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 9.73 (2014-15) ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 5.52 (2021-22) ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸਾਨੂੰ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ: ਡਾ: ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਪਵਾਰ

Posted On: 30 JAN 2023 3:23PM by PIB Chandigarh

ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਡਾ: ਮਨਸੁਖ ਮੰਡਾਵੀਆ ਨੇ ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਹਰ ਸਾਲ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਸਰਕਾਰ, ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 2027 ਤੱਕ ਕੋੜ੍ਹ ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਥੀਮ ਹੈ 'ਆਓ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਲੜੀਏ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਈਏ'।

ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਡਾ. ਮਾਂਡਵੀਆ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਉਨ੍ਹਾਂ (ਗਾਂਧੀ ਜੀ) ਦੀ ਸੋਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਮਿਟਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ 2005 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ 10,000 ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 1 ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਲਾਜਯੋਗ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਅਪਾਹਜਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਸੀਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਏ ਹਨ। ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ, ਕੋੜ੍ਹ ਖੋਜ ਮੁਹਿੰਮ (ਐੱਲਸੀਡੀਸੀ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਰਗਰਮ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਡਾ.ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਪਵਾਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਿਰੋਧਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦੱਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੋੜ੍ਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ, ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ, ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਭਲਾਈ ਭੱਤਾ 8,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 12,000 ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਡਾ. ਪਵਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੀ ਦਰ 2014-15 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 10,000 ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 0.69 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 2021-22 ਵਿੱਚ 0.45 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਆਬਾਦੀ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2014-15 ਦੇ 9.73 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 2021-22 ਵਿੱਚ 5.52 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਪ੍ਰੋਸੀ ਸਸਸੈਟੀਬਲਜ਼ (ABSULS) ਲਈ ਆਸ਼ਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੋਕਸਡ ਲੈਪਰੋਸੀ ਕੈਂਪੇਨ (ਐਫਐਲਸੀ) ਦੇ ਤਹਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਸਨ। 2015 ਤੋਂ NLEP ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਪੰਗਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ. ਐੱਸ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ 2027 ਦੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 2027 ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੀਚੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਹੁੰਚ, ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ 2.0 ਪੋਰਟਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

 

ਨਿਕੁਸ਼ਠਾ 2.0 ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ (2023-27) ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਰੋਡਮੈਪ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (ਏਐਮਆਰ) ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰੋਡਮੈਪ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ, ਇਸਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਨਿਗਰਾਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੋੜ੍ਹ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​AMR ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ AMR ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​​​ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ। ਨਿਕੁਸ਼ਠਾ 2.0 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਿਰੋਧਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਐਨਐਲਈਪੀ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੋਰਟਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਡਾਟਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।

ਡਾ: ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਪਵਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਐਨ.ਐਚ.ਐਮ.), ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰੋਲੀ ਸਿੰਘ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ (ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ) ਸ੍ਰੀ ਰਾਜੀਵ ਮਾਂਝੀ, ਡੀ.ਜੀ.ਐਚ.ਐਸ. ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਡਾ.) ਅਤੁਲ ਗੋਇਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਡਾ. ਰੋਡਰੀਕੋ ਐਚ. ਆਫਰਿਨ, ਡੀਡੀਜੀ ਡਾ: ਸੁਦਰਸ਼ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤੇ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

***********



(Release ID: 1894998) Visitor Counter : 125