पत्र सूचना कार्यालय

ಪರಿಚಯ

ಭಾರತವು ನದಿಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಇಂಧನವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಭೂಮಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಬೃಹತ್/ಅತಿಯಾದ ಆಯಾಮದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಉನ್ನತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ದಟ್ಟಣೆಯಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ರೋಲ್-ಆನ್/ರೋಲ್-ಆಫ್ (Ro-Ro) ಫೆರಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಲಯವು ಗಣನೀಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗ ಜಾಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 20 ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 'ಕರಾವಳಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೀತಿಯು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನದ ಒಟ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಶೇ. 6ರಿಂದ ಶೇ. 12ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಆವೇಗದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-5 ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲಿದ್ದು, ಇದು ತಾಲ್ಚೇರ್ ಮತ್ತು ಅಂಗುಲ್‌ನ ಖನಿಜ-ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳಿಂಗ ನಗರದಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಾರಾದೀಪ್ ಹಾಗೂ ಧಮ್ರಾ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನುರಿತ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವಂತೆ ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-5 ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು 'ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರ'ಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ವಾರಣಾಸಿ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಹಡಗು ದುರಸ್ತಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜಾಲದ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ

ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಭಾಗವಲ್ಲದ, ದೇಶದ ಒಳಗಿರುವ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಲಗೂನ್‌ಗಳು (ಹಿನ್ನೀರು) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 50 ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಹಡಗುಗಳು ಸಂಚರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಹಡಗುಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೇ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.

ಕಡಲ ಸ್ವರೂಪದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಹಾದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಲಗೂನ್‌ಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಬಿಂದುವಿನವರೆಗೆ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಅಗಲವು ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 3 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 5 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನದಿ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಚಾನಲ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ:

• ಮುಕ್ತ ನದಿ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು: ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಳವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಕಾಲುವೆಯುಕ್ತ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು: ಇವು ಲಾಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಂತಹ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ನದಿಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕಾಲುವೆಗಳು: ಇವು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗವು ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇವು ಮನರಂಜನಾ ದೋಣಿಗಳು, ವಿರಾಮದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನೀರಾವರಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇವು ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಇವು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನದಿ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರಿಗೆ

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕದ ಸಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ; ಇದು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಗಿಂತ ಸುಮಾರು 3-6 ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಗಿಂತ 2 ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 2,000 ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಯು, ತಲಾ 16 ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸುಮಾರು 125 ಲಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಬೃಹತ್ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಭೂ ಸಾರಿಗೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಆದರೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಇದಲ್ಲದೆ, ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂದು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದರುಗಳು, ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು, ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಅಥವಾ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ನೌಕಾಯಾನ ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಳವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಕೆಲಸಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.

ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಐಡಬ್ಲುಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಮೂಲಭೂತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ:

• ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫೇರ್‌ವೇ ಅಥವಾ ಸಂಚರಣಾ ಮಾರ್ಗ.
• ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು, ಸರಕುಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಂಪರ್ಕ.
• ಹಡಗುಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಂಚರಣಾ ಸಾಧನಗಳು.

ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಪೂರಕ ಹಡಗು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಸದರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಸಮನ್ವಯದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 'ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಅಮೃತ ಕಾಲ ವಿಷನ್' ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವಂತೆ, ಭಾರತವು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯ ಪಾಲು ಶೇ. 2 ರಿಂದ ಶೇ. 5ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 200 ಎಂಎಂಟಿ (ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಗೂ 2047ರ ವೇಳೆಗೆ 500 ಎಂಎಂಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (ಸಾಗಣೆ) ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಂದರುಗಳು, ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2016, ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 111 ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು (ಎನ್‌ಡಬ್ಲುs)' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ಎನ್‌ಡಬ್ಲುಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 20,187 ಕಿ.ಮೀ., ಮತ್ತು ಇವು ಭಾರತದ 23 ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ 4 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸರಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ 5,155 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ 32 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 52ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಹಡಗು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು 'ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ' ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಳ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿರುವ ಫೇರ್‌ವೇ (ಸಂಚರಣಾ ಮಾರ್ಗ), ಹಡಗು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಚರಣಾ ಸಾಧನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿಗಳು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ಜಲಮಾರ್ಗವು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಫೇರ್‌ವೇಗಳು, ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು (ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜಾಲದ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು

ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸಿ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲವು, ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಕಡಿಮೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 29 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, 15 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು 23 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಟ್ಟು 11 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಸರಕು, ಕ್ರೂಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಗಣೆ ಎಂಬ ಮೂರೂ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಬಲವಾದ ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ (ಬಹು-ಮಾದರಿಯ) ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, 2023-24ರಲ್ಲಿ 1.61 ಕೋಟಿಯಿದ್ದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 2024-25ರಲ್ಲಿ 7.6 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯು 145.84 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರವರೆಗೆ) 198 ಎಂಎಂಟಿ ತಲುಪಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2013-14ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ 555 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1,681 ಎಂಟಿಪಿಎ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಂಟೈನರ್ ಹಡಗುಗಳ ಟರ್ನ್ಅರೌಂಡ್ ಸಮಯವು 2013-14ರಲ್ಲಿ 41.76 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 2024-25ರಲ್ಲಿ 28.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾದ, ದಕ್ಷವಾದ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮಾರ್ಗವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು, ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಸರಣಿ ಶಾಸಕಾಂಗ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಧಾರಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸರಕು ಸಾಗಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1985

30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1985 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 'ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1985'ವು, ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂಚರಣೆಗಾಗಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ, ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂಚರಣೆಗಾಗಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ 'ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು' (ಐಡಬ್ಲುಎಐ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಐಡಬ್ಲುಎಐ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2016

25 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ ಕಾಯ್ದೆ, 2016'ವು, ಈ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ 5 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 106 ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೆ, ಆ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಆ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಘೋಷಣೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಆ ಜಲಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ದಿನಾಂಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಲವಾಹಕ್-ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆ, 2024

15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ' ಜಲವಾಹಕ್ ' ಯೋಜನೆಯು, ನೌಕೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-1, ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-2 ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-16 ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. 3ನೇ IWDC ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಬಂದರು, ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವರು, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಲಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚದ ಶೇ. 35 ರವರೆಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು 800 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಸರಕನ್ನು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. 17 ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು (ಜೆಟ್ಟಿಗಳು/ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2025

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2025' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2021

ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2021 ಅನ್ನು 11 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಏಕರೂಪದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವ ಹಾಗೂ ಸರಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೌಕೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಮೀಕ್ಷೆ, ನೋಂದಣಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸಂಚರಣೆ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಇತರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಐಡಬ್ಲುಎಐ) ಸಕ್ಷಮ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2025

9 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ 'ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2025'ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ನೌಕಾಯಾನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಯೋಜನೆಯು, ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಕು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಕರಾವಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲ ಎರಡಕ್ಕೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದಟ್ಟಣೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆಯ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಹಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಸ ಕರಾವಳಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹರಿತ್ ನೌಕಾ ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳ ಹಸಿರು ಪರಿವರ್ತನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು

8 ಜನವರಿ 2024 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಹರಿತ್ ನೌಕಾ ಒಳನಾಡು ನೌಕೆಗಳ ಹಸಿರು ಪರಿವರ್ತನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು', ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಡಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ  ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ, ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ, 2047

8 ಜನವರಿ 2024 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ, 2047', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಒಂದು ರಚನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ: ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಏಕೀಕರಣ, ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪೂರಕ ನೀತಿ ಕ್ರಮಗಳು.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲವು, ವಿಹಾರ ನೌಕೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ನದಿ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಯಾನಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಬಲವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಯಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2023-24 ರಲ್ಲಿ 371 ರಿಂದ 2024-25 ರಲ್ಲಿ 443 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಈ 19.4% ಏರಿಕೆಯು ದೇಶದ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ವಿಹಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಹಾರ ನೌಕೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ವಿಹಾರ ನೌಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; 2013-14 ರಲ್ಲಿ 3 ನೌಕೆಗಳಿದ್ದದ್ದು 2024-25 ರಲ್ಲಿ 25 ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಒಂಬತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 13 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ 17 ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು 129 ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 4,000 ಕಿ.ಮೀ ವಾರಣಾಸಿ-ದಿಬ್ರೂಗಢ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿವೆ.
• ಸಿಲ್ಘಾಟ್, ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಘಾಟ್, ನೇಮತಿ ಮತ್ತು ಗುಯಿಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ವಿಹಾರ ನೌಕೆ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು 2027 ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 34 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು, ಇಂಡೋ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಜ್ಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಸ್ತುತ, ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26, ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ (IWT) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-2 (ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-2) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-16 (ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-16) ರಲ್ಲಿ IWT ಯೋಜನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಅದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂನಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ 'ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿಗಳು' ಅಂತಿಮಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದ ಗುಮ್ಟಿ ನದಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೇಘನಾ ನದಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತ್ರಿಪುರಾ ₹24.53 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವಾರು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಜಲ ಮಾರ್ಗ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-1 ರಲ್ಲಿ ನೌಕಾಯಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಜಲ ಮಾರ್ಗ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ-II (ಅರ್ಥ ಗಂಗಾ) ಜೊತೆಗೆ ಜಲ ಮಾರ್ಗ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಸರ್ಕಾರವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ವಿವಿಧ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಕ್ರೂಸ್ ಸಂಚಾರದ ಕುರಿತಾದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (ಐಡಬ್ಲುಎಐ) ಸಿಎಆರ್‌ಡಿ-ಡಿ (ಕಾರ್ಗೋ ಡೇಟಾ) ಎಂಬ ವೆಬ್ ಆಧಾರಿತ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಆಯ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಆಳದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು 'ಲೀಸ್ಟ್ ಅವೈಲಬಲ್ ಡೆಪ್ತ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಡಗುಗಳ ಸುಗಮ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಖಚಿತವಾದ ನೀರಿನ ಆಳ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

'ರಿವರ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್' (ಆರ್‌ಐಎಸ್‌) ಎನ್ನುವುದು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆ, ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಹಡಗು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ನೌಕಾಯಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದ ಕುರಿತಾದ ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ ನೌಕಾಯಾನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯಾಣ ಯೋಜನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇದು ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಐಡಬ್ಲುಎಐ ವೆಸೆಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಮತ್ತು ಪಾನಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ನೌಕಾಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವು ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ನವೀಕರಿಸಿದ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳು, ನೀರಿನ ಆಳದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಹಡಗು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'ಜಲ ಸಮೃದ್ಧಿ' ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು/ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 'ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರ' ಪಡೆಯಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಲಾಯನ ಮತ್ತು ನಾವಿಕ್‌ ಪೋರ್ಟಲ್ ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಡಗು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ತರಬೇತಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪಯಣವು, ನದಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೆಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಕ್ರಿಯ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ದೇಶವು ನೋಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

'ಇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಟರ್‌ವೇಸ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1985' ಮತ್ತು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2016' ರಂತಹ ಸಹಾಯಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ, ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜಲಮಾರ್ಗ ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಜಲ್‌ವಾಹಕ್ ಕಾರ್ಗೋ ಪ್ರೊಮೋಷನ್ ಸ್ಕೀಮ್', 'ಜಲ್ ಮಾರ್ಗ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು 'ಅರ್ಥ್ ಗಂಗಾ (JMVP II)' ನಂತಹ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನದಿ ತೀರದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರುಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಸಿಎಆರ್‌-ಡಿ, ಪಾನಿ, ಜಲಾಯನ ಮತ್ತು ನಾವಿಕ್‌, ಲಾಡಿಸ್‌, ರಿವರ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್, ಮತ್ತು ಜಲ ಸಮೃದ್ಧಿ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಇವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಉದ್ದೇಶಿತ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. 'ಹರಿತ್ ನೌಕಾ ಒಳನಾಡು ಹಡಗುಗಳ ಹಸಿರು ಪರಿವರ್ತನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು' ಪರಿಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, 'ರಿವರ್ ಕ್ರೂಸ್ ಟೂರಿಸಂ ರೋಡ್‌ಮ್ಯಾಪ್ 2047' ಭಾರತದ ನದಿಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಳಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಹಡಗು ದುರಸ್ತಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಸಾಗಣೆಯ ಸಂಯೋಜಿತ ಪಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 'ಕೋಸ್ಟಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಪ್ರೊಮೋಷನ್ ಸ್ಕೀಮ್' (ಕರಾವಳಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆ) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

ನೀತಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಹರಿವಿನೊಂದಿಗೆ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಂತಹ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಚೈತನ್ಯ, ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಾದಿಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.

******