पत्र सूचना कार्यालय

 ਜਦੋਂ ਸਵੱਛਤਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਕਲਪ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ

2 ਅਕਤੂਬਰ, 2014 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ , ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਾੜੂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜਯੰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ (SBM) ਸਿਰਫ਼ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ (SHS) 2025 ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਆਖਰਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਜੋ ਸਵੱਛਤਾ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ - ਸਵੱਛਤਾ ਉਤਸਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ

2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ- ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ (SBM) ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ । ਹਰ ਸਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2025 , ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਥੀਮ ਸਵੱਛੋਤਸਵ ਹੈ, ਉਤਸਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 17 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ , ਇਹ 15-ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਵੱਛਤਾ ਅਭਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਹ "ਅੰਤਯੋਦਿਆ ਸੇ ਸਰਵੋਦਿਆ" ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ - ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਆਖਰੀ-ਮੀਲ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ , ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਮਾਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ।

ਸ਼੍ਰਮਦਾਨ: ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਸੇਵਾ

ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2025 ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ , 25 ਸਤੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸ਼੍ਰਮਦਾਨ ਮੁਹਿੰਮ, "ਏਕ ਦਿਨ, ਏਕ ਘੰਟਾ, ਏਕ ਸਾਥ" ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਮਦਾਨ ਅਤੇ ਪਲੌਗਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੱਛਤਾ ਟਾਰਗੇਟ ਯੂਨਿਟਾਂ (CTUs) ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਗਰਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ, ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ, ਯੁਵਾ ਸਮੂਹ, NGO, ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸੰਗਠਨ, ਭਾਈਵਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਗਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਥਾਨਕ ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਣਗੌਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਿਵਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।

 ਸਵੱਛੋਤਸਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹ

ਸਵੱਛੋਤਸਵ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ, ਉਹ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ, ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਹਰੇ ਭਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।                         

ਸਾਫ਼ ਕ੍ਰਾਂਤੀ 2025: ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ

ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਫ਼, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ - ਸ਼ਹਿਰੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਿਯਮ, 2016, ਬਾਇਓਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਇਓਰੀਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡੰਪਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾ ਕੇ "ਜ਼ੀਰੋ ਵੇਸਟ ਟੂ ਲੈਂਡਫਿਲ" ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ, ਅਰਬਨ ਇੰਡੀਆ ਹੁਣ 1,59,109.02 ਟੀਪੀਡੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 1,29,206.87 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ (ਟੀਪੀਡੀ) ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ 2014 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 16% ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ 81% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਵੇਸਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਕਵਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਐਮਆਰਐਫ), ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਪਲਾਂਟ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ (ਸੀ ਐਂਡ ਡੀ), ਅਤੇ ਵੇਸਟ ਟੂ ਐਨਰਜੀ ਪਲਾਂਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੇਸਟ ਟੂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ, ਬਾਇਓ-ਮੀਥੇਨੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਯਤਨ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਸਰਕੂਲਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੇਸਟ ਹੁਣ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ।                         

 ਵੇਸਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਪਟਾਰੇ ਤੋਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐੱਸਬੀਐੱਮ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਧੀਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੇਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਡੰਪਸਾਈਟ ਉਪਚਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲੈਂਡਫਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ। 2,492 ਲੱਖ ਟਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ, 1,437 ਲੱਖ ਟਨ (58%) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੱਬੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਯਤਨ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਬਲਕਿ 7,646 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਹੇਠ ਸਨ, ਹੁਣ ਹਰਿਆਲੀ ਕਵਰ, ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਡੰਪਸਾਈਟ ਰੀਡੈਂਪਸ਼ਨ ਡਰਾਈਵ: ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੱਕ:

ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੈਂਡਫਿਲ ਸੀ ਥਾਂ ਸਵੱਛ ਅਤੇ  ਹਰੇ ਭਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਐੱਸਐੱਚਐੱਸ (SHS) 2025 ਡੰਪਸਾਈਟ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ SBM- ਅਰਬਨ ਅਧੀਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ 2,476 ਡੰਪਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 1,041 ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਕਿ 1,020 ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਭਲਸਵਾ ਲੈਂਡਫਿਲ, ਜੋ ਕਿ 70 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਸੰਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ  ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2025 ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ 25 ਏਕੜ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੂੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਏਕੜ ਹੁਣ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਏਕੜ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਰਾਜਕੋਟ ਨੇ 16 ਲੱਖ ਟਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡੰਪਸਾਈਟ ਨੂੰ 20 ਏਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਨਾਲ ਭਰੇ ਲੈਂਡਫਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਹਰੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡੰਪਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਵੱਛਤਾ ਕਾਰਜ: ਮੰਤਰਾਲੇ ਇੱਕ ਸਾਥ ਆਏ

ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਬੋਰਡਰੂਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2025 ਦੇ ਤਹਿਤ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਵਣਜ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ SHS 2025 ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਾਣਿਜਯ ਭਵਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੋਚੀ, ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸਵੱਛਤਾ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ, ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰਾਇੰਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਕੈਂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ "ਏਕ ਪੇੜ ਮਾਂ ਕੇ ਨਾਮ" ਦੇ ਤਹਿਤ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ , ਜੋ ਕਿ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀਟੀਯੂ ਸਫਾਈ ਅਭਿਆਨ , ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੱਛ ਹਵਾ ਲਈ ਹਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸ਼੍ਰਮਦਾਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ, ਸਫਾਈ, ਕਿਰਤ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।

ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਲ ਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਵੱਛਤਾ ਸਹੁੰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਡੌਕਯਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੱਛਤਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਥੀਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 SHS 2024: ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ

ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2024 ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। SHS 2024 ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ, SHS ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।                                    

ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ ( SHS) 2025 ਸਫਾਈ ਟਾਰਗੇਟ ਯੂਨਿਟਾਂ (CTUs) , ਹਨੇਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੈਚਾਂ ' ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ 2024 ਵਿੱਚ, 8 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ CTUs ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਮਾਨ ਤਬਦੀਲੀ ਉੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਦੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ, ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਵਾਲੇ ਕੋਨਿਆਂ ਅਤੇ ਡੰਪ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ , ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਬਲਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹੇਗੀ।

 ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ

ਇੱਕ ਜਨ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2025 ਤੱਕ , ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 12 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 3 ਲੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਸਵੱਛਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ: ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ 2025 ਵਿੱਚ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਦਾ ਸੰਗਮ

ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ 2025 ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਤੱਕ ਚਾਰ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਜ਼ੀਰੋ-ਲੈਂਡਫਿਲ, ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ-ਸ਼ਹਿਰੀ (SBM-U) 2.0 ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 11.67 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ । 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਵਿਨ-ਬਿਨ ਸਟੇਸ਼ਨਸ , 65 ਵੇਸਟ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ , ਅਤੇ 1,300 ਸਫਾਈ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਿਆ। ਲੰਗਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਜੂਟ ਬੈਗਾਂ ਨੂੰ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ 1,600 ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਇਲਟ , QR-ਅਧਾਰਿਤ ਫੀਡਬੈਕ, ਅਤੇ 100% ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਫਾਈ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 70,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਹਰਿਤ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, 2025 ਦੀ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ, ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਰਹਿਤ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਜੋ ਕਿ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਅਸਾਮ ਨੇ ਹਰਿਤ ਸਵੱਛਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ

ਅਸਾਮ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੋਰੀਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਬੋਰਚਿਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ 60 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਦਸਤਕਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹ 10,000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕਦੇ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਬੂਟੀ ਸੀ, ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵਿਵਹਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗੁਵਾਹਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਇੰਨੋਵੇਟਰ, ਰੂਪੰਕਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਅਤੇ ਅਨਿਕੇਤ ਧਰ ਨੇ ਕੁੰਭੀ ਕਾਗਜ਼ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ , ਇੱਕ ਉੱਦਮ ਜੋ ਇੱਕੋ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ 100% ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ, ਰਸਾਇਣ-ਮੁਕਤ ਕਾਗਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਟਾਰਟਅੱਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 40 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੇਲੇਬਲ, ਹਰਾ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੀਰੋ ਵੇਸਟ ਸਿਟੀਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ ਜਿੱਤਿਆ । ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕੂਲਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼: ਆਗਰਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਡੰਪਸਾਈਟ ਨੂੰ ਈਕੋ-ਹੱਬ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਆਗਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਬੇਰਪੁਰ ਡੰਪਸਾਈਟ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਨਾਲ SBM-U ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਗਭਗ 1.9 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਕੂੜਾ ਘਰ ਸੀ , ਇਸ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2024 ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਾਇਓਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਇਓਰੀਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ₹ 320 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 47 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮੀਆਵਾਕੀ ਜੰਗਲਾਤ ਤਕਨੀਕ , 5 ਏਕੜ ਆਧੁਨਿਕ ਸੈਨੇਟਰੀ ਲੈਂਡਫਿਲ , ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 10 ਏਕੜ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ 10 ਏਕੜ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੰਗਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ , ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 65 ਟਨ ਸਮੱਗਰੀ ਰਿਕਵਰੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵੇਸਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਜੋੜਿਆ , ਜਿੱਥੇ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿਫਾਇਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ , ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਗਰਾ ਦੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਰਾ, ਲਚਕੀਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੱਕ

ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੂੜੇ ਦੇ ਡੰਪਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੇਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਨੇਹਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ: ਸਫਾਈ ਸਿਰਫ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੱਛਤਾ ਹੀ ਸੇਵਾ 2025 ਸਵੱਛੋਤਸਵ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਫਾਈ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ 2047 ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ।

ਹਵਾਲੇ

ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2166814

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2157950

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2167622

https://sbmurban.org/swachh-bharat-mission-progess

https://swachhatahiseva.gov.in/

https://swachhatahiseva.gov.in/campaign-dashboard

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2137594

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2118321

ਜਲ ਸਕਤੀ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2166952

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2162878

ਵਣਜ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2168070

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2167733

ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2167644

ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2167640

ਪੋਰਟ, ਸ਼ਿਪਿੰਗ, ਅਤੇ ਵਾਟਰਵੇਅਜ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2167625

ਪੀ.ਐੱਮ.ਓ.

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-participates-in-swachh-bharat-diwas-2024

https://www.pmindia.gov.in/en/major_initiatives/swachh-bharat-abhiyan/

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2061214

ਪ੍ਰੈੱਸ ਇਨਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=153227&ModuleId=3

ਪੀਡੀਐਫ ਫਾਈਲ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।

****

ਐਸਕੇ/ਐਮ