पत्र सूचना कार्यालय

G-Secsত বিদেশী অংশগ্ৰহণ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে সংস্কাৰ

বণ্ড বজাৰ শক্তিশালী কৰা, বিদেশী বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰা

বিশ্ব বিনিয়োগৰ অগ্ৰণী গন্তব্যস্থান হিচাপে ভাৰতৰ স্থিতি সুদৃঢ় কৰিবলৈ চৰকাৰে স্থায়ী সংস্কাৰৰ কাম হাতত লৈছে। মূলধনী বজাৰখন গভীৰ কৰিবলৈ ই চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজ (G-Secs)ত বিদেশী পৰ্টফলিঅ’ বিনিয়োগকাৰী(FPI)ৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধিৰ বাবে ধাৰাবাহিক সংস্কাৰৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। মূল ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে সুতৰ আয়ৰ ওপৰত কৰ ৰেহাই, দীৰ্ঘম্যাদী মূলধনী লাভ (LTCG) আৰু হ্ৰস্বম্যাদী মূলধনী লাভ (STCG), সম্পূৰ্ণ সুলভ পথ (FAR)ৰ অধীনত নিৰ্দিষ্ট ছিকিউৰিটিসমূহৰ সম্প্ৰসাৰণ, আৰু সুশৃংখলিত বিনিয়োগৰ নীতি।

এই সংস্কাৰৰ লক্ষ্য হৈছে সুস্থিৰ দীৰ্ঘম্যাদী বিদেশী পুঁজি আকৰ্ষণ কৰা, G-Secs বজাৰখন গভীৰ কৰা, বিনিয়োগকাৰীৰ ভিত্তি বহল আৰু বৈচিত্ৰপূৰ্ণ কৰি ভাৰতৰ ঋণৰ বজাৰখন শক্তিশালী কৰা। অধিক বিদেশী অংশগ্ৰহণে আন্তঃগাঁথনি, উৎপাদন, নগৰ উন্নয়ন, জলবায়ু পদক্ষেপ আৰু অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰৰ বাবে অতিৰিক্ত ধনৰ উৎস প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ উপৰিও ই বজাৰৰ লিকুইডিটি আৰু মূল্য আৱিষ্কাৰ উন্নত কৰিব, মসৃণ উৎপাদন বক্ৰৰ বিকাশত সহায় কৰিব, চৰকাৰী ঋণৰ খৰচ হ্ৰাস কৰিব, বিত্তীয় বজাৰৰ মাপকাঠী শক্তিশালী কৰিব আৰু সমগ্ৰ অৰ্থনীতিতে মুদ্ৰানীতিৰ প্ৰৱাহ বৃদ্ধি কৰিব।

এই সংস্কাৰে পেঞ্চন ফাণ্ড, বীমা কোম্পানী আৰু ছ’ভাৰেইন ৱেলথ ফাণ্ডৰ দৰে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰতিষ্ঠানিক বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে, যাৰ ফলত অধিক সুস্থিৰ আৰু স্থায়ী মূলধনৰ প্ৰবাহ ঘটিব। ইয়াৰ উপৰিও বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভাৰতৰ বিত্তীয় বজাৰৰ স্থিতিস্থাপকতাও শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

কৰত কি পৰিৱৰ্তন হয়

শেহতীয়া সংস্কাৰৰ পূৰ্বে ছেবি পঞ্জীয়নভুক্ত বিদেশী পৰ্টফলিঅ’ বিনিয়োগকাৰী (FPI)কে ধৰি বিদেশী প্ৰতিষ্ঠানিক বিনিয়োগকাৰী (FII)ক আয়কৰ আইন, ২০২৫ৰ ২১০ ধাৰা অনুসৰি কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজ (G-Sec)ত বিনিয়োগৰ পৰা পোৱা যিকোনো আয়ৰ ওপৰত কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।

বিশেষকৈ:

• G-Secsৰ ওপৰত উপাৰ্জন কৰা সুতৰ আয়ৰ ওপৰত FII/FPIৰ বাবে ২০% কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।
• G-Sec বিক্ৰীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা হ্ৰস্বম্যাদী মূলধনী লাভৰ ওপৰত লেনদেনৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ৩০% কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।
• দীৰ্ঘম্যাদী মূলধনী লাভৰ ওপৰত ১২.৫% কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।
• ফলত G-Sec ৰখা বা ব্যৱসায় কৰি বিদেশী বিনিয়োগকাৰীয়ে লাভ কৰা ৰিটাৰ্ণৰ এটা অংশ ভাৰতত কৰ হিচাপে প্ৰদান কৰিবলগীয়া হৈছিল।

নতুন কৰ ব্যৱস্থা

বিশ্ব পুঁজি আকৰ্ষণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিযোগিতামূলক কৰ কাঠামোৰ গুৰুত্বক স্বীকাৰ কৰি চৰকাৰে জি-ছেকত বিনিয়োগ কৰা FII/FPIৰ বাবে কৰ ৰেহাই প্ৰৱৰ্তন কৰিছে।

নতুন ব্যৱস্থাৰ অধীনত FII/FPIসমূহক ৰেহাই দিয়া হ’ব:

• G-Secsৰ পৰা পোৱা সুতৰ আয়; আৰু
• G-Secsৰ বিক্ৰী, হস্তান্তৰ, বিনিময় বা মুক্তিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মূলধনী লাভ।

২০২৬ চনৰ ১ এপ্ৰিল বা তাৰ পিছত উদ্ভৱ হোৱা আয়ৰ ক্ষেত্ৰত এই ৰেহাই প্ৰযোজ্য হ’ব৷ আয়কৰ (সংশোধনী) অধ্যাদেশ, ২০২৬ত G-Secsত বিনিয়োগ কৰা FIIসমূহক এই ৰেহাই প্ৰদান কৰা নিৰ্দিষ্ট বিধান সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল।

G-Sec বজাৰ সংস্কাৰ

বিদেশী বিনিয়োগকাৰীয়ে সাধাৰণ পথ আৰু সম্পূৰ্ণ সুলভ পথ (FAR)ৰ দৰে পথৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় G-Secত বিনিয়োগ কৰিব পাৰে। বিদেশী বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে জেনেৰেল ৰুট হৈছে মানক চেনেল। ই তেওঁলোকক অনুমোদিত ভাৰতীয় G-Sec ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ অনুমতি দিয়ে, কিন্তু ইয়াত কিছুমান নিষেধাজ্ঞা আছে, যেনে কোনো বিশেষ ছিকিউৰিটিত কিমান বিনিয়োগ কৰিব পাৰি, ইয়াক কিমান দিন ধৰি ৰাখিব লাগিব, আৰু সামগ্ৰিক বিনিয়োগৰ সীমা। FAR হৈছে এটা মুকলি প্ৰৱেশৰ চেনেল য’ত বিদেশী বিনিয়োগকাৰীয়ে সাধাৰণ পথৰ অধীনত প্ৰযোজ্য নিষেধাজ্ঞা অবিহনে নিৰ্বাচিত G-Secsত বিনিয়োগ কৰিব পাৰে।

২০২৬ চনৰ ১২ মে’লৈকে FPIসমূহৰ হাতত আছিল ৩,৭৫,১৭১ কোটি টকাৰ G-Sec, যিটো G-Secsৰ মুঠ বাকী থকা ১১২.৪২ লাখ কোটি ষ্টকৰ ৩.৩৪%। উল্লেখযোগ্য যে, এই বিনিয়োগসমূহৰ সৰহভাগেই FAR আছিল, FPI হোল্ডিংছ ৩.২১ লাখ কোটি টকা, যিয়ে FARৰ অধীনত যোগ্য ৪৭.৬৩ লাখ কোটি টকাৰ বাকী থকা ষ্টকৰ ৬.৭৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজত FPI বিনিয়োগ (১২ মে’ ২০২৬ তাৰিখলৈকে)

বিনিয়োগকাৰীৰ শক্তিশালী আগ্ৰহক স্বীকৃতি দি চৰকাৰে FARৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে আৰু G-Sec বজাৰত অধিক বিদেশী অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰাৰ বাবে অধিক সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছে।

সম্পূৰ্ণ সুলভ পথ (FAR) সম্প্ৰসাৰণ

চৰকাৰে এতিয়া FARৰ অধীনত যোগ্য ছিকিউৰিটিৰ তালিকা সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে, যাৰ ফলত বিদেশী বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে G-Secsৰ বহল পৰিসৰত বিনিয়োগৰ সুযোগ বহল হৈছে।

FAR কাঠামোত এতিয়া অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব:

• ১৫ বছৰীয়া চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজৰ নতুন জাৰি;
• ৩০ বছৰীয়া চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজৰ নতুন জাৰি;
• ৪০ বছৰীয়া চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজৰ নতুন জাৰি; আৰু
• FAR-যোগ্য টেন’ৰত জাৰি কৰা ছ’ভাৰেইন গ্ৰীণ বণ্ড (SGRB)।

এই সম্প্ৰসাৰণে সমগ্ৰ পৰিপক্কতা বৰ্ণালীত বিনিয়োগৰ সুযোগ বহল কৰিব আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ৰাষ্ট্ৰীয় ঋণৰ যন্ত্ৰত অধিক অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

সাধাৰণ পথৰ অধীনত বিনিয়োগৰ নিষেধাজ্ঞা শিথিল কৰা

G-Secsসমূহত FPIৰ অধিক অংশগ্ৰহণৰ সুবিধাৰ বাবে চৰকাৰে নিম্নোক্ত কাৰ্যসমূহ আঁতৰাই পেলাইছে:

• হ্ৰস্বম্যাদী বিনিয়োগৰ সীমা;
• ঘনত্বৰ সীমা; আৰু
• নিৰাপত্তাভিত্তিক বিনিয়োগৰ সীমা।

কিন্তু সামগ্ৰিক বিনিয়োগৰ সীমা অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে:

• কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ছিকিউৰিটিজৰ বাকী থকা ষ্টকৰ ৬%; আৰু
• ৰাজ্য চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজ (SGS)ৰ বাকী থকা ষ্টকৰ ২%।

ইয়াৰ উপৰিও এফপিআই বিনিয়োগৰ বাবে বৰ্তমানৰ ‘সাধাৰণ’ আৰু ‘দীৰ্ঘম্যাদী’ শ্ৰেণীসমূহ ক্ৰমে চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজ আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজৰ বাবে একক বিনিয়োগ সীমাত একত্ৰিত কৰা হ’ব।

গভীৰ, অধিক বিশ্বব্যাপী সংহত মূলধনী বজাৰৰ দিশত

বজাৰত প্ৰৱেশ সৰল কৰি আৰু কাৰ্য্যকৰী জটিলতা হ্ৰাস কৰি এই ব্যৱস্থাসমূহে আগশাৰীৰ বিশ্বৰ বজাৰসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত অধিক নিৰৱচ্ছিন্ন বিনিয়োগ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিব। সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোকে ভাৰতীয় বণ্ডসমূহক বিশ্ব সূচকাংকত অধিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ সমৰ্থন কৰিব, দীৰ্ঘম্যাদী বিদেশী পুঁজি আকৰ্ষণ কৰিব, ঋণ আৰু ইকুইটি বজাৰ দুয়োটাতে অংশগ্ৰহণ সম্প্ৰসাৰণ কৰিব, আৰু ভাৰতৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ সৈতে অধিক একত্ৰিত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই সংস্কাৰসমূহে বিশ্বৰ অন্যতম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা প্ৰধান অৰ্থনীতিত সুযোগ বিচৰা বিশ্ব বিনিয়োগকাৰীসকলৰ বহল অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰিব।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2269169&reg=48&lang=2

https://x.com/finminindia/status/2062769417390588095?s=48&t=CSE0glwGSDCXRHUtG7cLjw

আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয়

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc202665883801.pdf

ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক

https://www.rbi.org.in/commonman/english/scripts/FAQs.aspx?Id=711#1

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

*********

পিআইবি গৱেষণা

(तथ्य सामग्री आईडी: 150638) आगंतुक पटल : 393