Energy & Environment
বিশ্ব বায়ু দিৱস ২০২৬
प्रविष्टि तिथि:
14 JUN 2026 13:01 PM
মঞ্চ নিৰ্ধাৰণ কৰা: বিশ্বব্যাপী বায়ু দিৱস ২০২৬ চিহ্নিত কৰা
বায়ু শক্তিৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰাৰ লগতে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজত ইয়াৰ ভূমিকাক উজ্জ্বল কৰি তুলিবলৈ সমগ্ৰ বিশ্বতে প্ৰতি বছৰে ১৫ জুনত বিশ্ব বতাহ দিৱস পালন কৰা হয়। এই উপলক্ষে ভাৰতে অহা ১৫ জুন, ২০২৬ তাৰিখে গোৱাত "বায়ু শক্তি: উচ্চাকাংক্ষাৰ পৰা ত্বৰণলৈ" বিষয়ক গ্লোবেল উইণ্ড ডে ২০২৬ সন্মিলন আয়োজন কৰিব।অধিৱেশনত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ প্ৰাধিকৰণ (CEA), ভাৰতীয় সৌৰ শক্তি নিগম (SECI), ভাৰতীয় নবীকৰণযোগ্য শক্তি উন্নয়ন সংস্থা (IREDA), ৰাষ্ট্ৰীয় বায়ু শক্তি প্ৰতিষ্ঠান (NIWE), গ্ৰীড ইণ্ডিয়া, আগশাৰীৰ ৰাজ্য চৰকাৰৰ সৈতে শীৰ্ষ প্ৰতিনিধিসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিব আৰু অন্যান্য উদ্যোগ সংস্থাসমূহ।
এই সন্মিলনত ভাৰতৰ বায়ু শক্তি খণ্ডৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ অগ্ৰগতিৰ বাবে মূল ক্ষেত্ৰসমূহ যেনে সম্পদৰ পৰ্যাপ্ততা, গ্ৰীড প্ৰস্তুতি, সামৰ্থ্য সম্প্ৰসাৰণ, ঘৰুৱা উৎপাদনত প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু দক্ষতা, ৰপ্তানিৰ সুযোগ, আৰু বতাহৰ পূৰ্বাভাস আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ স্থিতিশীলতাৰ অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হ’ব। "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ বাবে ভাৰতৰ বতাহ টাৰ্বাইন ৰপ্তানি বৃদ্ধি" শীৰ্ষক উদ্যোগৰ প্ৰতিবেদনও এই সন্মিলনত প্ৰকাশ কৰা হ'ব।
ভাৰতৰ বায়ু শক্তিৰ পৰিৱেশ
প্ৰধান ৰাজ্যসমূহত ক্ষমতা সংযোজন আৰু বতাহ সম্পদৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ভাৰতৰ বায়ু শক্তি খণ্ড নিৰন্তৰ সম্প্ৰসাৰণ হৈ আছে। ঘৰুৱা উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাত এই খণ্ডই মূল ভূমিকা পালন কৰি আছে।
বতাহৰ সম্পদৰ সম্ভাৱনা
- ভাৰতৰ আনুমানিক মুঠ বায়ু শক্তি উৎপাদনৰ সম্ভাৱনা ১২০ মিটাৰ উচ্চতাত ৬৯৫.৫ গিগাৱাট আৰু ১৫০ মিটাৰ উচ্চতাত ১১৬৩.৯ গিগাৱাট।
- দৰাচলতে ১৫০ মিটাৰ উচ্চতাত জুখিব পৰা বায়ু শক্তিৰ বিভৱৰ ডাঙৰ অংশ ৰাজস্থান (২৮৪.২ গিগাৱাট), গুজৰাট (১৮০.৮ গিগাৱাট, মহাৰাষ্ট্ৰ (১৭৩.৯ গিগাৱাট), কৰ্ণাটক (১৬৯.৩ গিগাৱাট), অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ (১২৩.৩ গিগাৱাট, তামিলনাডু (৯৫.১ গিগাৱাট), মধ্য ৰাজ্যত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে প্ৰদেশ (৫৫.৪ গিগাৱাট) আৰু তেলেংগানা (৫৪.৭ গিগাৱাট)।
- বতাহৰ সম্পদৰ মানচিত্ৰ নিৰ্মাণ আৰু উচ্চ সম্ভাৱ্য স্থান চিনাক্তকৰণৰ বাবে দেশজুৰি ৯০০ৰো অধিক বতাহ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।
- ৫০ মিটাৰ, ৮০ মিটাৰ, ১০০ মিটাৰ, ১২০ মিটাৰ, আৰু ১৫০ মিটাৰ হাব উচ্চতাত বতাহৰ সম্ভাৱনাৰ মানচিত্ৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছে।
- ভাৰতৰ বিশাল বতাহ সম্পদে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ১০০ গিগাৱাট আৰু ২০৩৬ চনৰ ভিতৰত ১৫৬ গিগাৱাট বায়ু শক্তি উৎপাদনৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি প্ৰদান কৰে।
বতাহৰ ক্ষমতা আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি
- স্থাপিত বায়ু শক্তি ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ভাৰত চতুৰ্থ স্থানত আছে।
- ২০১৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত স্থাপন কৰা বায়ু শক্তিৰ ক্ষমতা ২১.০৪ গিগাৱাটৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৫৬.০৯ গিগাৱাটলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিটো সংখ্যা প্ৰায় ২.৬৬ গুণ বৃদ্ধি।
- বৰ্তমান ২৮ গিগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন আন এটা প্ৰকল্প ৰূপায়ণ হৈ আছে।
- ভাৰতে ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৪.১৫ গিগাৱাটৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰি ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত সৰ্বোচ্চ বাৰ্ষিক বায়ু শক্তি ক্ষমতা ৬.০৫ গিগাৱাট সংযোজন কৰে।
- উৎপাদিত বায়ু শক্তিৰ প্ৰায় ৪৫% বিদ্যুতৰ চাহিদাৰ শীৰ্ষ সময়ত উপলব্ধ, যাৰ ফলত গ্ৰীডৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা বৃদ্ধি পায়।
- ২০১৪ চনত বতাহৰ টাৰ্বাইনৰ উৎপাদন ক্ষমতা ১০ জিৱাটৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে প্ৰায় ২৪ গিগাৱাটলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
- এই খণ্ডৰ প্ৰধান উপাদানসমূহত ৭০-৮০% পৰ্যন্ত খিলঞ্জীয়াকৰণ সম্ভৱ হৈছে।
- দেশত ব্লেড, টাৱাৰ, গিয়াৰবক্স, আৰু অন্যান্য জটিল উপাদানৰ বাবে এক শক্তিশালী ঘৰুৱা যোগান শৃংখল গঢ়ি তোলা হৈছে।
বায়ু শক্তি ভাৰতৰ শক্তি ব্যৱস্থাৰ অধিক সুস্থিৰ আৰু সংহত অংগ হৈ পৰিছে। প্ৰযুক্তিগত উন্নীতকৰণ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ নিয়োগৰ সৈতে ইয়াৰ ভূমিকা আৰু অধিক সম্প্ৰসাৰিত হ’ব।
মূল চৰকাৰী হস্তক্ষেপ
বতাহৰ শক্তি সম্প্ৰসাৰণ, সাগৰৰ পাৰৰ উন্নয়ন, আৰু গ্ৰীড আধুনিকীকৰণৰ ওপৰত চৰকাৰৰ অগ্ৰাধিকাৰ কেন্দ্ৰীভূত। এইবোৰ নিৰ্দিষ্ট আঁচনি, আৰ্থিক প্ৰৰোচনা, নিয়ন্ত্ৰণ সংস্কাৰৰ জৰিয়তে লাভ কৰা হৈছে।
- গুজৰাট আৰু তামিলনাডুৰ উপকূলত ৫০০ মেগাৱাটকৈ মুঠ ১০০০ মেগাৱাট অফশ্ব’ৰ বতাহ প্ৰকল্পৰ বাবে ৬,৮৫৩ কোটি টকাৰ ভিএবিলিটি গেপ ফাণ্ডিং (VGF) অনুমোদন কৰা হৈছে।
- ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰজন্ম ভিত্তিক প্ৰৰোচনা (GBI) আঁচনিৰ অধীনত ৫০০ কোটি টকা প্ৰদান কৰা হৈছে।
- মূল্যৰ অস্থিৰতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে নবীকৰণযোগ্য শক্তি উৎপাদকসকলক ৰাজহৰ সুৰক্ষা প্ৰদানৰ বাবে ‘Contracts for Difference’ (CfD) ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৫০০ মেগাৱাটৰ পাইলট প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰা হৈছে।
- নিয়ন্ত্ৰণ, ভূমি, সংক্ৰমণ, আৰু কাৰ্যকৰীকৰণৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এটা টাস্ক ফ’ৰ্চ গঠন কৰা হৈছিল।
- সুস্থিৰ চাহিদা নিশ্চিত কৰিবলৈ নবীকৰণযোগ্য ক্ৰয় বাধ্যবাধকতা (RPO)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে নিৰ্দিষ্ট বতাহৰ উপাদান।
- উদ্যোগসমূহে নবীকৰণযোগ্য বিদ্যুতৰ প্ৰত্যক্ষ ক্ৰয়ৰ সুবিধাৰ বাবে ‘সেউজ শক্তি মুক্ত প্ৰৱেশ নিয়ম’ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।
- অনুমোদিত মডেল আৰু নিৰ্মাতা তালিকা (ALMM), স্বচ্ছ নিবিদাৰ নিৰ্দেশনা আৰু পলমকৈ ধন পৰিশোধ কৰা চাৰ্চাৰ্জৰ নিয়ম ৰূপায়ণে বিনিয়োগকাৰীৰ আস্থা বৃদ্ধি কৰিছে।
- গ্ৰীডৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে হাইব্ৰিড আৰু ২৪ ঘণ্টাই (RTC) নবীকৰণযোগ্য শক্তি প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰা হৈছে।
বায়ু শক্তিৰ বাবে অগ্ৰাধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে:
- মধ্যপ্ৰদেশ, তেলেংগানা আৰু ওড়িশাৰ দৰে উদীয়মান ৰাজ্যসমূহত বায়ু শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণ।
- গুজৰাট আৰু তামিলনাডুৰ চিনাক্তকৃত লিজিং এলেকাৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অফশ্ব’ৰ উইণ্ড ছেক্টৰ আৰম্ভ কৰা।
- ষ্ট’ৰেজ-লিংকড ব্যৱসায়িক মডেলৰ জৰিয়তে ২৪ ঘণ্টীয়া (RTC) বা ২৪ ঘণ্টীয়া নবীকৰণযোগ্য শক্তি সমাধানৰ সৈতে বতাহৰ শক্তি একত্ৰিত কৰা।
- গ্ৰীড আধুনিকীকৰণ আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) ভিত্তিক পূৰ্বাভাস সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰা।
- সমগ্ৰ বায়ু শক্তিৰ মূল্য শৃংখলত ঘৰুৱা উৎপাদন ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰা।
বায়ু শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বব্যাপী অংশীদাৰিত্ব
এই খণ্ডৰ বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ ভাৰতে যুক্তৰাজ্য (UK), ডেনমাৰ্ক আৰু বেলজিয়ামৰ সৈতে বায়ু শক্তিৰ সহযোগিতা শক্তিশালী কৰি তুলিছে। এই অংশীদাৰিত্বসমূহে অফশ্ব’ৰ বায়ু শক্তি নিয়োগ, উন্নত প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ আৰু উন্নত গ্ৰীড সংহতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
ভাৰত-যুক্তৰাজ্য:
- ২০৩৬ চনৰ দৃষ্টিভংগী আৰু চতুৰ্থ ভাৰত-ইউ কে শক্তি আলোচনাৰ অধীনত ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ‘ভাৰত-ইউ কে অফশ্ব’ৰ উইণ্ড টাস্ক ফ’ৰ্চ’ গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল বজাৰৰ ডিজাইন, বন্দৰৰ আন্তঃগাঁথনি, যোগান শৃংখল আৰু মিশ্ৰিত বিত্ত।
ভাৰত-বেলজিয়াম:
- ভাৰত আৰু বেলজিয়ামে বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চ (WEF) 2026ত অফশ্ব’ৰ বতাহ, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন, আৰু সেউজ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা পুনৰ দৃঢ় কৰি ভাৰতৰ স্বচ্ছ শক্তি পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি ইউৰোপীয় আগ্ৰহৰ ইংগিত দিছে।
ভাৰত-ডেনমাৰ্ক:
- ভাৰতে ২০১৯ চনত ডেনমাৰ্কৰ শক্তি, উপযোগীতা আৰু জলবায়ু মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে সহযোগিতা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰি সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ কৰে। এই দ্বিপাক্ষিক বুজাবুজিৰ চুক্তিখন ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত নবীকৰণ কৰা হৈছিল।এই সহযোগিতাৰ পৰিসৰত বৰ্তমান শক্তি ব্যৱস্থাৰ আৰ্হি নিৰ্মাণ, পৰিৱৰ্তনশীল নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সংহতি আৰু যৌথ বিশেষজ্ঞ প্ৰশিক্ষণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
বায়ু শক্তিৰ ভৱিষ্যত
ভাৰতে শক্তি পৰিৱৰ্তনৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে বতাহৰ শক্তিয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য, সুলভ আৰু ঘৰুৱাভাৱে উৎপাদিত স্বচ্ছ বিদ্যুৎ প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব। দেশৰ স্থল আৰু সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সম্পদে দীৰ্ঘম্যাদী বৃদ্ধিৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি প্ৰদান কৰে। কিন্তু এই সুযোগ সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিবলৈ হ’লে দ্ৰুত প্ৰকল্প ৰূপায়ণ, শক্তিশালী সংবহন আন্তঃগাঁথনি, উন্নত পূৰ্বাভাস ক্ষমতা আৰু অবিৰত নীতিগত সমৰ্থনৰ প্ৰয়োজন। নতুন ভূগোললৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰি, বায়ু শক্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি আৰু ঘৰুৱা উৎপাদন আৰু ৰপ্তানিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰি ভাৰতে বতাহৰ শক্তিক কেৱল জলবায়ু আৰু শক্তি সুৰক্ষাৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ চাবিকাঠি হিচাপেই নহয়, শিল্প বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ চালক হিচাপেও প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰে।
তথ্যসূত্ৰ-
নতুন আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়
গ্লোবেল উইণ্ড ডে ২০২৬
******
পিআইবি গৱেষণা
(तथ्य सामग्री आईडी: 150637)
आगंतुक पटल : 6
Provide suggestions / comments