પોસ્ટેડ ઓન:
20 NOV 2026 5:37PM by PIB Ahmedabad
આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA), ભારત સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગે 20 નવેમ્બર 2026 ના રોજ ડૉ. આંબેડકર ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે સ્વાનિધિ સન્માન એવોર્ડ 2026નું આયોજન કર્યું હતું. પીએમ સ્વાનિધિ યોજના હેઠળ શેરી વિક્રેતાઓની આજીવિકાને મજબૂત બનાવવા અને નાણાકીય સમાવેશ, ડિજિટલ સ્વીકૃતિ અને સામાજિક સુરક્ષાને આગળ વધારવામાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULBs), ધિરાણ સંસ્થાઓ અને ભાગીદાર સંસ્થાઓના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાનને માન્યતા આપવા માટે આ પુરસ્કારો આવાસ અને શહેરી બાબતોના માનનીય મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ દ્વારા, આવાસ અને શહેરી બાબતોના માનનીય રાજ્યમંત્રી શ્રી તોખન સાહુની મુખ્ય અતિથિ તરીકેની ઉપસ્થિતિમાં એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા.
52 પુરસ્કારો અને 5 વિશેષ માન્યતાઓ ધરાવતા, આ પુરસ્કારોએ રાજ્યો, શહેરો, બેંકો અને અન્ય હિતધારકોમાં શ્રેષ્ઠતાની ઉજવણી કરી. યોજનાના અમલીકરણ અને તેની પહોંચ વધારવામાં તેમના પ્રદર્શન માટે માન્યતા પ્રાપ્ત અગ્રણી રાજ્યોમાં મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ અને આંધ્રપ્રદેશ સામેલ હતા. પાયાના સ્તરે અસરકારક અમલીકરણ, સુધારેલી પહોંચ અને ડિજિટલ સ્વીકૃતિમાં તેમના યોગદાન માટે શહેરો અને ULBs ને પણ માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

ધિરાણ સંસ્થાઓમાં, સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા, બેંક ઑફ બરોડા, પંજાબ નેશનલ બેંક અને યુનિયન બેંકને શેરી વિક્રેતાઓને સુલભ ઔપચારિક ધિરાણ પૂરું પાડવા તરફના તેમના ધિરાણ પ્રદર્શન અને યોગદાન માટે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
જૂન 2020માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, પીએમ સ્વાનિધિ એ લગભગ 81 લાખ શેરી વિક્રેતાઓને અંદાજે ₹20,000 કરોડની 1.21 કરોડથી વધુ લોન મેળવવામાં સક્ષમ બનાવ્યા છે. ઓગસ્ટ 2025 માં યોજનાના પુનર્ગઠન બાદ, પ્રથમ વર્ષમાં 10.6 લાખ નવા લાભાર્થીઓને ₹6,294 કરોડની લગભગ 22 લાખ લોનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ યોજનાએ યુપીઆઈ -લિંક્ડ રૂપે ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા ઔપચારિક ધિરાણની પહોંચ પણ વિસ્તારી છે, જે બીજા લોન હપ્તાની ચુકવણી કરનાર પાત્ર લાભાર્થીઓને ₹30,000 સુધીની ક્રેડિટ મર્યાદા પ્રદાન કરે છે.
સ્વાનિધી એ સમૃદ્ધિ હેઠળ, 52 લાખથી વધુ લાભાર્થી પરિવારોનું સામાજિક-આર્થિક પ્રોફાઇલિંગ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે, જેના પરિણામે આઠ કેન્દ્ર સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓ હેઠળ 1.62 કરોડથી વધુ મંજૂરીઓ મળી છે. આ યોજના 50 સ્ટ્રીટ ફૂડ હબ્સના વિકાસ અને ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતા તાલીમ સહિતના ક્ષમતા-નિર્માણ કાર્યક્રમો જેવી પહેલો દ્વારા શેરી વિક્રેતા ઇકોસિસ્ટમને પણ મજબૂત બનાવી રહી છે.
આ પુરસ્કારોએ 35 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, 4,900 થી વધુ ULBs અને 120 થી વધુ ધિરાણ સંસ્થાઓમાં યોજનાની અમલીકરણ ઇકોસિસ્ટમને આવરી લીધી હતી. મૂલ્યાંકન મુખ્યત્વે પીએમ સ્વાનિધિ અને સ્વાનિધિ સે સમૃદ્ધિ પોર્ટલના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને, શ્રેણી-વિશિષ્ટ મુખ્ય પ્રદર્શન સૂચકાંકો (KPIs) પર આધારિત હતું. યોજનાના પુનર્ગઠન પછીના પ્રદર્શનનું મૂલ્યાંકન 1 સપ્ટેમ્બર 2025 થી 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધીના સમયગાળા માટે કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે એકંદર પ્રદર્શનનું મૂલ્યાંકન યોજનાની શરૂઆતથી 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધી કરવામાં આવ્યું હતું.
સ્વાનિધિ સન્માન એવોર્ડ 2026 શેરી વિક્રેતા ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવા અને શેરી વિક્રેતાઓની આજીવિકા સુધારવા તરફના હિતધારકોના સામૂહિક યોગદાનને માન્યતા આપે છે. આ પ્રયાસો સમાવિષ્ટ શહેરી વિકાસને વધુ પ્રોત્સાહન આપશે અને વિકસિત ભારત @2047 ના વિઝનને સાકાર કરવા તરફ ફાળો આપશે.
સંબોધનોમાંથી મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ
- શ્રી મનોહર લાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પીએમ સ્વાનિધિ ના લાભો દરેક પાત્ર શેરી વિક્રેતા સુધી પહોંચે તેની ખાતરી કરીને વિકસિત ભારત @2047 તરફ દોરી જતું અંત્યોદયનું વિઝન સાકાર કરી શકાય છે. તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે આ યોજના શેરી વિક્રેતાઓને નાની લોનમાંથી ઉચ્ચ બેંક ધિરાણ તરફ આગળ વધવા અને તેમના વ્યવસાયોનો વિસ્તાર કરવા સક્ષમ બનાવે છે, જેનાથી આજીવિકાની તકો, નાણાકીય સમાવેશ અને સામાજિક સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન મળે છે.
- મંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે પીએમ સ્વાનિધિ ની સફળતા કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો, બેંકો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULBs) ના સામૂહિક પ્રયાસોથી પ્રેરિત છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સ્વાનિધિ સન્માન એવોર્ડ યોજનાના ઉદ્દેશ્યોને પાયાના સ્તરે મૂર્ત પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં રાજ્યો, શહેરો, સંસ્થાઓ અને અધિકારીઓના યોગદાનને માન્યતા આપે છે.
- શેરી વિક્રેતાઓને ‘સ્ટ્રીટ વન્ડર્સ’ ગણાવતા, શ્રી મનોહર લાલે તેમની ઉદ્યોગસાહસિક ભાવના, સ્થિતિસ્થાપકતા અને નાની આજીવિકા પ્રવૃત્તિઓને સફળ સાહસોમાં રૂપાંતરિત કરવાની ક્ષમતાને બિરદાવી.
- યોજનાના ગીત, “હર મહેનતકશ કા સાથ દીયા, પીએમ સ્વાનિધિ ને સન્માન દીયા” નો સંદર્ભ આપતા, મંત્રીએ પ્રકાશ પાડ્યો કે કેવી રીતે પીએમ સ્વાનિધિ એ મહેનતુ શેરી વિક્રેતાઓને ટેકો આપ્યો છે અને સાથે સાથે સમાજમાં તેમની ગરિમા, માન્યતા અને આદરને મજબૂત બનાવ્યા છે.
MOS શ્રી તોખન સાહુના ભાષણની હાઇલાઇટ્સ
સભાને સંબોધતા, રાજ્યમંત્રી શ્રી તોખન સાહુએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગરીબોના જીવનમાં પરિવર્તનને કોઈ એક યોજના દ્વારા નહીં પરંતુ વિવિધ સરકારી કલ્યાણકારી પહેલોના સામૂહિક પ્રભાવ દ્વારા જોવું જોઈએ. વિશ્વ બેંકના ઓક્ટોબર 2026 ના અહેવાલનો સંદર્ભ આપતા, તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે ભારતમાં અંદાજે 50 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે, જે સમાવિષ્ટ વિકાસ તરફના સતત અને સંકલિત પ્રયાસોના પ્રભાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
મંત્રીએ છત્તીસગઢના ચાર પુરસ્કારો મેળવવાની સિદ્ધિ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, ખાસ કરીને અગાઉ નક્સલ-પ્રભાવિત વિસ્તારો દંતેવાડા અને બડે બચેલીને મળેલી માન્યતાને બિરદાવી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ સિદ્ધિ માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની દૂરદર્શિતા અને નક્સલ-મુક્ત બનવા તરફ પ્રગતિ કરી રહેલા પ્રદેશોમાં થઈ રહેલા સકારાત્મક પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
પુરસ્કાર વિજેતાઓ – રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
|
પુરસ્કાર શ્રેણી
|
ઉત્તર-પૂર્વીય અને પહાડી રાજ્યો
|
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો
|
અન્ય રાજ્યો
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – એકંદર પ્રદર્શન
|
આસામ
|
ચંદીગઢ
|
મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ, આંધ્રપ્રદેશ
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – લોન પ્રદર્શન
|
સિક્કિમ
|
પુડુચેરી
|
મધ્યપ્રદેશ, આંધ્રપ્રદેશ
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – ડિજિટલ અપનાવવું
|
મિઝોરમ
|
લદ્દાખ
|
કેરળ, મહારાષ્ટ્ર
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – સ્વાનિધિ સે સમૃદ્ધિ
|
ત્રિપુરા
|
–
|
ઉત્તરપ્રદેશ, હરિયાણા
|
|
પુરસ્કાર શ્રેણી
|
પુરસ્કાર વિજેતાઓ
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – વિશેષ ઝુંબેશ
|
આંધ્રપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ, રાજસ્થાન
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – સૌથી ઝડપી મૂવર
|
છત્તીસગઢ, તેલંગાણા, ઓડિશા
|
|
વિશેષ પુરસ્કાર – યોજના પુનર્ગઠન પછી એકંદર લોન વિતરણ
|
મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, પશ્ચિમ બંગાળ
|
પુરસ્કાર વિજેતાઓ – શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ
ULBs નું મૂલ્યાંકન શહેરી કેન્દ્રોની ત્રણ શ્રેણીઓમાં કરવામાં આવ્યું હતું: મેગા અને મિલિયન-પ્લસ શહેરો, મુખ્ય શહેરો અને નગરો, તેમની સંબંધિત વસ્તીના કદને ધ્યાનમાં રાખીને.
|
પુરસ્કાર શ્રેણી
|
શહેરી કેન્દ્ર
|
પુરસ્કાર વિજેતાઓ
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – લોન પ્રદર્શન
|
મેગા અને મિલિયન પ્લસ શહેરો
|
ઇન્દોર (મધ્યપ્રદેશ), અમદાવાદ (ગુજરાત), છત્રપતિ સંભાજીનગર (મહારાષ્ટ્ર)
|
|
|
મુખ્ય શહેરો
|
પરભણી (મહારાષ્ટ્ર), અલીગઢ (ઉત્તરપ્રદેશ), કડપા (આંધ્રપ્રદેશ)
|
|
|
નગરો
|
પરળી (મહારાષ્ટ્ર), સારણી (મધ્યપ્રદેશ), બાલાઘાટ (મધ્યપ્રદેશ)
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન – ડિજિટલ અપનાવવું
|
મેગા અને મિલિયન પ્લસ શહેરો
|
મેરઠ, ગાઝિયાબાદ (ઉત્તરપ્રદેશ)
|
|
|
મુખ્ય શહેરો
|
દુર્ગાપુર (પશ્ચિમ બંગાળ), બિલાસપુર (છત્તીસગઢ)
|
|
|
નગરો
|
બડે બચેલી, દંતેવાડા (છત્તીસગઢ)
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન - સ્વાનિધિ સે સમૃદ્ધિ
|
મેગા અને મિલિયન પ્લસ શહેરો
|
પ્રયાગરાજ, વારાણસી (ઉત્તરપ્રદેશ)
|
|
|
મુખ્ય શહેરો
|
તુમકુર (કર્ણાટક), વિજીયાનગરમ (આંધ્રપ્રદેશ)
|
|
|
નગરો
|
રામાચંદ્રપુરમ, અમાલાપુરમ (આંધ્રપ્રદેશ)
|
પુરસ્કાર વિજેતાઓ – ધિરાણ સંસ્થાઓ
|
પુરસ્કાર શ્રેણી
|
પુરસ્કાર વિજેતાઓ
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતી ધિરાણ સંસ્થાઓ – લોન પ્રદર્શન
|
બેંક ઑફ બરોડા, પંજાબ નેશનલ બેંક, યુનિયન બેંક ઑફ ઇન્ડિયા
|
|
શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતી ધિરાણ સંસ્થા – એકંદર લોન પ્રદર્શન
|
સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા
|
વિશેષ માન્યતા – ભાગીદાર સંસ્થાઓ
|
માન્યતા શ્રેણી
|
પુરસ્કાર વિજેતા સંસ્થા(ઓ)
|
|
ક્ષમતા નિર્માણ પ્રયાસો
|
ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા (FSSAI)
|
|
પ્રભાવ મૂલ્યાંકન અને શૈક્ષણિક માન્યતા
|
ઇન્ડિયન સ્કૂલ ઑફ બિઝનેસ (ISB)
|
|
ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમના ટકાઉપણા માટે સીમલેસ સંકલન
|
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (NPCI)
|
|
ડિજિટલ પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ દ્વારા નવીન સમર્થન
|
Paytm અને PhonePe
|
SM/DK/JD