વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય
azadi ka amrit mahotsav

પરંપરાગત જ્ઞાન અને બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો પર સહયોગ મજબૂત કરવા માટે CSIR-ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી અને શિક્ષણ મંત્રાલયના ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી વિભાગે સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા

પોસ્ટેડ ઓન: 19 NOV 2026 11:09AM by PIB Ahmedabad

ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલયના ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી (IKS) વિભાગ અને CSIR–ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી (CSIR-TKDL) એકમે આજે પરંપરાગત જ્ઞાન (TK), બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (IPR), પરંપરાગત જ્ઞાન પર લોકોના અધિકારો અને ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી (TKDL) ના ક્ષેત્રોમાં સહયોગને મજબૂત કરવા માટે એક સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

આ MoU પર શિક્ષણ મંત્રાલયના IKS વિભાગના નેશનલ કોઓર્ડિનેટર અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IIT) ઇન્દોરના પ્રોફેસર પ્રો. ગંતી એસ. મૂર્તિ અને CSIR-TKDL એકમના સાયન્ટિસ્ટ-H અને વડા ડૉ. વિશ્વજનની જે. સટ્ટીગેરી દ્વારા, IKS વિભાગના કંટ્રોલર ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેશન ડૉ. રઘુરામ ભટ્ટા અને બંને સંસ્થાઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની ઉપસ્થિતિમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ કરાર માનનીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી તથા પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ અને CSIR ના મહાનિદેશક તથા DSIR ના સચિવ ડૉ. એન. કલાઈસેલ્વીની ઉપસ્થિતિમાં 29 જૂન 2023 ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલા અગાઉના MoU પર આધારિત છે.

A group of people standing in a roomAI-generated content may be incorrect.

અગાઉના સહયોગ હેઠળ, બંને સંસ્થાઓએ સંયુક્ત રીતે પરંપરાગત જ્ઞાન, બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો અને લોકોના અધિકારો પર 11 વર્કશોપનું આયોજન કર્યું હતું, જેનો લાભ વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધન વિદ્વાનો, ફેકલ્ટી સભ્યો, વૈજ્ઞાનિકો, સૈન્ય કર્મચારીઓ, યોગ પ્રશિક્ષકો અને પ્રોજેક્ટ એસોસિએટ્સ સહિત વિવિધ વર્ગના સહભાગીઓને મળ્યો હતો. આ વર્કશોપમાં તમિલનાડુ, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, દિલ્હી, પંજાબ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, કેરળ, ગુજરાત, આંધ્રપ્રદેશ, રાજસ્થાન, પુડુચેરી અને છત્તીસગઢ સહિતના વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સહભાગીઓ આકર્ષાયા હતા.

આ સહયોગમાં ભારતના પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રત્યે જાગૃતિ, સમજણ અને જવાબદાર ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, પરસ્પર હિતના વિષયો પર શૈક્ષણિક અને તાલીમ કાર્યક્રમો, સેમિનાર, વેબિનાર, કોન્ફરન્સ, પ્રદર્શનો અને સંયુક્ત પ્રકાશનોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આ પ્રસંગે પ્રો. ગંતી એસ. મૂર્તિએ બંને સંસ્થાઓના સંયુક્ત પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી અને ભારતીય જ્ઞાન પરંપરામાં મૂળ ધરાવતી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ના ઉદ્દેશ્યો અને 'આત્મનિર્ભર ભારત'ના વિઝનને આગળ વધારવામાં આ સહયોગના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમણે ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી અને પરંપરાગત જ્ઞાનના બૌદ્ધિક સંપદા પાસાઓ, ખાસ કરીને પેટન્ટ, કોપીરાઈટ અને ભૌગોલિક સંકેતો અંગે માર્ગદર્શનને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પરંપરાગત જ્ઞાન ધારકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે મજબૂત એટ્રિબ્યુશન માળખું વિકસાવવાના અને ભારતીય પરંપરાગત જ્ઞાનના રક્ષણ માટે યોગ્ય કાનૂની સાધનોની શોધ કરવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

CSIR-TKDL એકમના વડા ડૉ. વિશ્વજનની જે. સટ્ટીગેરીએ નોંધ્યું હતું કે આ સહયોગ હેઠળ આયોજિત વર્કશોપ્સને યુવા ફેકલ્ટી સભ્યો, વિદ્યાર્થીઓ અને સહભાગી સંસ્થાઓ તરફથી પ્રોત્સાહક પ્રતિસાદ મળ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ભાગીદારી દેશના સામાજિક-આર્થિક વિકાસમાં યોગદાન આપવાની સાથે ભારતીય પરંપરાગત જ્ઞાન પર આધારિત સ્વીકૃતિ, સંશોધન અને વિકાસ તથા નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં મદદ કરશે.

તેમણે પરંપરાગત જ્ઞાન ધારકો સાથે સમાન લાભ-વહેંચણી સુનિશ્ચિત કરવાના અને સમકાલીન જરૂરિયાતો તથા ભાવિ પેઢીઓ માટે તેની સુસંગતતા વધારવાની સાથે ભારતના સમૃદ્ધ જ્ઞાન વારસાને જાળવવાના મહત્વ પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો.

બંને સંસ્થાઓએ શિક્ષણ, સંશોધન, નવીનતા અને સંસ્થાકીય સહયોગ દ્વારા ભારતની પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓને પુનર્જીવિત કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. આ ભાગીદારી ભારતના પરંપરાગત જ્ઞાનના સંરક્ષણ, રક્ષણ અને જવાબદાર ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 'ભારતીય જ્ઞાન સરિતા' અને 'ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી'ની શક્તિઓનો લાભ લેવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે 'વિકસિત ભારત 2047' ના રાષ્ટ્રીય વિઝનમાં યોગદાન આપે છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad   Image result for facebook icon /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com


(રીલીઝ આઈડી: 2338290) મુલાકાતી સંખ્યા : 20
આ રીલીઝ વાંચો: English , Urdu , हिन्दी , Tamil