કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમાર આવતીકાલે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં રાષ્ટ્રીય આંતરપેઢીગત જોડાણ અભિયાન ‘વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન’ નો શુભારંભ કરાવશે

ભારત સરકારના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય દ્વારા આવતીકાલે અહીં રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) હેઠળ ‘વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન’ – રાષ્ટ્રીય આંતરપેઢીગત જોડાણ અભિયાન (National Intergenerational Bonding Campaign) નો શુભારંભ કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમાર આ અભિયાનનો ઔપચારિક શુભારંભ કરાવશે, જે આંતરપેઢીગત એકજૂથતાને મજબૂત કરવા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના અનુભવ, જ્ઞાન અને યોગદાનને મૂલ્ય આપતા સમાજને પ્રોત્સાહિત કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ચિહ્નિત કરે છે.

મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ રાષ્ટ્રીય અભિયાનનો ઉદ્દેશ્ય વરિષ્ઠ નાગરિકો અને નાની પેઢીઓ વચ્ચે અર્થપૂર્ણ અને સતત જોડાણને સંસ્થાકીય બનાવવાનો છે, જેથી પરસ્પર આદર, સમજણ, સાહચર્ય અને સાઝી જવાબદારીને પ્રોત્સાહન મળે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન એ માત્ર કલ્યાણકારી અભિયાન નથી, પરંતુ આંતરપેઢીગત એકજૂથતાને સંસ્થાકીય બનાવવા, વરિષ્ઠ નાગરિકોને સમાજના યોગદાનકર્તા તરીકે ઓળખવા અને ગૌરવપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થાના હેતુમાં યુવાનોની ભાગીદારીને એકત્રિત કરવા માટેનું દેશવ્યાપી સામાજિક આંદોલન છે.

અધિકારીએ ઉમેર્યું હતું કે આ અભિયાન આંતરપેઢીગત જોડાણને સમુદાય-સંચાલિત આંદોલન તરીકે પરિકલ્પિત કરે છે, જે પરિવારો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુવા સંસ્થાઓ, સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓને પેઢીઓ વચ્ચે અર્થપૂર્ણ વાર્તાલાપ અને સહયોગ માટે તકો ઊભી કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.

મંત્રાલયના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન એક એવું અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરીને ઉભરતા પડકારોનો જવાબ આપવા માંગે છે જેમાં યુવા પેઢી વરિષ્ઠ નાગરિકોના જીવનના અનુભવો, જ્ઞાન, કૌશલ્યો અને સાંસ્કૃતિક વારસામાંથી શીખી શકે, જ્યારે વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ યુવાનોની ઊર્જા, તકનીકી જાગૃતિ અને સમકાલીન દ્રષ્ટિકોણથી લાભ મેળવી શકે.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ પહેલ વરિષ્ઠ નાગરિકોને માત્ર કલ્યાણકારી કાર્યક્રમોના લાભાર્થીઓ તરીકે નહીં પરંતુ સક્રિય યોગદાનકર્તા, માર્ગદર્શક અને જ્ઞાન, સંસ્કૃતિ તથા સામાજિક અનુભવના મૂલ્યવાન ભંડાર તરીકે ઓળખે છે.

અધિકારીએ નોંધ્યું હતું કે ભારત એક નોંધપાત્ર વસ્તી વિષયક સંક્રમણમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, જેમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોની વસ્તી સતત વધી રહી છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે 60 વર્ષ અને તેથી વધુ વયની વસ્તી 2011 માં આશરે 10 કરોડથી વધીને 2036 સુધીમાં 23 કરોડ થવાનો અંદાજ છે, જેમાં કુલ વસ્તીમાં તેનો હિસ્સો 8.4 ટકાથી વધીને 14.9 ટકા થશે.

આ વસ્તી વિષયક ફેરફારની સાથે, શહેરીકરણ, સ્થળાંતર, બદલાતા કૌટુંબિક માળખા અને વિકસતી સામાજિક પેટર્નને કારણે, ઘણા કિસ્સાઓમાં, પેઢીઓ વચ્ચે નિયમિત વાર્તાલાપની તકો ઘટી ગઈ છે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

અધિકારીએ કહ્યું કે આ વિકાસ સામાજિક અલગતાને સંબોધવા, સમુદાય સમર્થન પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા અને વરિષ્ઠ નાગરિકો સક્રિય, આદરણીય અને સમાજ સાથે અર્થપૂર્ણ રીતે જોડાયેલા રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક સંરચિત અને સતત અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન એક નાવિન્યપૂર્ણ ‘5C’ મોડેલ – કનેક્ટ (Connect), કન્વર્સ (Converse), કો-ક્રિએટ (Co-create), કન્ટ્રિબ્યુટ (Contribute) અને કન્ટીન્યુ (Continue)ની આસપાસ સંરચિત છે, જે પેઢીઓ વચ્ચે અર્થપૂર્ણ સંબંધો બાંધવા અને નિયમિત સમુદાય ભાગીદારી દ્વારા તેને જાળવી રાખવા માટે એક વ્યવહારુ માળખું પૂરું પાડે છે.

આ પાંચ ઘટકોનો ઉદ્દેશ્ય નીચે મુજબ છે: કનેક્ટ – સમુદાય પ્લેટફોર્મ્સ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને સામાજિક પહેલો દ્વારા વરિષ્ઠ નાગરિકો અને યુવા પેઢીઓને વાર્તાલાપ કરવાની તકો ઊભી કરવી; કન્વર્સ – પેઢીઓ વચ્ચે સંવાદ, વાર્તા કહેવા, અનુભવોનું આદાન-પ્રદાન અને પરસ્પર સમજણને પ્રોત્સાહિત કરવી; કો-ક્રિએટ – વરિષ્ઠ નાગરિકો અને યુવાનોની પૂરક શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને સંયુક્ત પ્રવૃત્તિઓ, સર્જનાત્મક પહેલો અને સહયોગી પ્રોજેક્ટ્સને સુવિધાજનક બનાવવા; કન્ટ્રિબ્યુટ – બંને પેઢીઓને સમુદાય કલ્યાણ અને સામાજિક વિકાસ તરફ તેમના જ્ઞાન, કૌશલ્યો, સમય અને ક્ષમતાઓનું યોગદાન આપવા સક્ષમ બનાવવી; અને કન્ટીન્યુ– એ સુનિશ્ચિત કરવું કે આંતરપેઢીગત જોડાણ માત્ર એક વખતની પ્રવૃત્તિઓ સુધી સીમિત રહેવાને બદલે નિયમિત, સતત અને સમુદાય-સંચાલિત પ્રથામાં વિકસિત થાય.

અધિકારીએ માહિતી આપી હતી કે આ અભિયાન બાર વિષયાસક્ત ક્ષેત્રોમાં અમલમાં મુકવામાં આવશે, જે ભાગીદારી અને સહયોગ માટે વિવિધ તકો પૂરી પાડશે. આમાં ‘30 મિનિટ સાથે’, ‘મને શીખવો – હું તમને શીખવીશ’, ‘મારી વાર્તા, મારું ભારત’, ‘ડિજિટલ દાદા-દાદી / ડિજિટલ સાથી’, ‘જનરેશન હેલ્થ અને વેલનેસ’ અને ‘સિલ્વર સ્કિલ્સ – મેન્ટર તરીકે વરિષ્ઠો’ જેવી અન્ય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.

તેમણે કહ્યું કે આ વિષયો દ્વારા, અભિયાન સાહચર્ય, મૌખિક ઇતિહાસ અને સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન, ડિજિટલ સાક્ષરતા, આરોગ્ય જાગૃતિ, સુખાકારી, કૌશલ્ય-શેરિંગ અને માર્ગદર્શનને પ્રોત્સાહન આપશે.

તે યુવાનોને ડિજિટલ સેવાઓ નેવિગેટ કરવામાં અને સંભવિત સાયબર ફ્રોડને ઓળખવામાં વરિષ્ઠ નાગરિકોને મદદ કરવા માટે પણ પ્રોત્સાહિત કરશે, જેથી વધુને વધુ ટેકનોલોજી-સંચાલિત વાતાવરણમાં તેમના આત્મવિશ્વાસ અને સુરક્ષાને મજબૂત બનાવી શકાય, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

અધિકારીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ લોન્ચિંગનો એક મુખ્ય ઘટક વયો સાથી (Vayo SAATHI) – સપોર્ટ, અવેરનેસ, આસિસ્ટન્સ, ટ્રેનિંગ, હેલ્થ એન્ડ ઇન્ક્લુઝનનો પરિચય હશે, જે વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ, ગૌરવ અને સામાજિક સમાવેશનના સમર્થનમાં નાગરિકો અને સંસ્થાઓને એકત્રિત કરવા માટે રચાયેલ ડિજિટલી સક્ષમ સ્વયંસેવક પહેલ છે.

તેમણે કહ્યું કે આ પહેલ સ્વયંસેવકોનું દેશવ્યાપી નેટવર્ક વિકસાવવા માંગે છે જે પાયાના સ્તરે વૃદ્ધ વ્યક્તિઓને ટેકો આપવા માટે તેમના સમય, કૌશલ્યો અને સંસાધનોનું યોગદાન આપી શકે. વિદ્યાર્થીઓ, યુવા વ્યાવસાયિકો, સમુદાય સ્વયંસેવકો, નાગરિક સમાજ સંસ્થાઓ અને સંસ્થાકીય ભાગીદારો સહિત 18 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના તમામ નાગરિકો માટે આ ખુલ્લું છે, તેમ તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું.

આ પહેલ હેઠળ, સ્વયંસેવકોને વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મિત્રો, સુવિધાકર્તાઓ, કનેક્ટર્સ અને સપોર્ટ કરનાર વ્યક્તિઓ તરીકે સેવા આપવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે, જે તેમને સંબંધિત માહિતી, કલ્યાણકારી સેવાઓ, સમુદાય પ્રવૃત્તિઓ, ડિજિટલ સહાય અને અન્ય પ્રકારના સમર્થન મેળવવામાં મદદ કરશે, તેમ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ માળખું હાલની સંસ્થાકીય અને સમુદાય- આધારિત સમર્થન પ્રણાલીઓને પૂરક અને મજબૂત બનાવશે.

મંત્રાલયના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે રસ ધરાવતા નાગરિકો સિનિયર સિટીઝન્સ વેલફેર (SCW) સમાવેશ પોર્ટલ અથવા જીવન એપ દ્વારા વયો સાથી સ્વયંસેવકો તરીકે નોંધણી કરાવી શકે છે. નોંધાયેલા સ્વયંસેવકોને તેમની ભાગીદારી અને યોગદાનની માન્યતા સ્વરૂપે વયો સાથી પ્રમાણપત્ર પણ મળશે.

આ પહેલ દ્વારા, મંત્રાલય સ્વયંસેવકતાને વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણમાં સમુદાય ભાગીદારી માટે એક સંરચિત, સુલભ અને સ્કેલેબલ પદ્ધતિમાં પરિવર્તિત કરવા માંગે છે, એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

કેન્દ્રીય મંત્રી આ પ્રસંગે વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન પરની એક હેન્ડબુકનું વિમોચન પણ કરવાના છે. હેન્ડબુક અભિયાન માટે માર્ગદર્શક દસ્તાવેજ તરીકે કામ કરશે, જેમાં તેના ઉદ્દેશ્યો, અમલીકરણ માળખું, વિષયાસક્ત પ્રવૃત્તિઓ અને સમુદાય ભાગીદારી માટેની પદ્ધતિઓ વિગતવાર આપવામાં આવશે.

તે રાજ્યો, જિલ્લાઓ અને સમુદાય સંસ્થાઓની ભૂમિકાઓ અને જવાબદારીઓને પણ સ્પષ્ટ કરશે, દેશભરમાં સંકલિત અમલીકરણ અને વ્યાપક પહોંચને સુવિધાજનક બનાવશે. હેન્ડબુકનો ઉદ્દેશ્ય વિવિધ વહીવટી અને સમુદાય સ્તરે અભિયાનને અપનાવવામાં સમર્થન આપવાનો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુવા જૂથો, સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ અને અન્ય હિતધારકો દ્વારા સક્રિય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

લોન્ચિંગ કાર્યક્રમના ભાગરૂપે, સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ શ્રી રામચંદ્ર મિશન (SRCM) અને અધ્યાત્મ વિજ્ઞાન સત્સંગ કેન્દ્ર (AVSK), જોધપુર સાથે બે સમજૂતી કરાર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરશે.

આ ભાગીદારીઓનો ઉદ્દેશ્ય ધ્યાન, યોગ અને અન્ય સુખાકારી-લક્ષી કાર્યક્રમો દ્વારા વરિષ્ઠ નાગરિકોના સર્વગ્રાહી કલ્યાણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. તેઓ સમુદાય-આધારિત પ્રવૃત્તિઓ અને સંવેદનશીલતા પહેલો દ્વારા આંતરપેઢીગત જોડાણને પણ સમર્થન આપશે, જેમાં પ્લેજ ડ્રાઇવ્સ અને વોકાથોન્સનો સમાવેશ થાય છે, જે વૃદ્ધ વ્યક્તિઓના કલ્યાણ પ્રત્યે વધુ જાહેર જાગૃતિ અને સામૂહિક જવાબદારીને પ્રોત્સાહિત કરશે.

આ સહયોગ વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણની પહેલોની પહોંચને વિસ્તૃત કરવા અને તંદુરસ્ત, સક્રિય તથા ગૌરવપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવામાં નાગરિક સમાજ સંસ્થાઓ અને અન્ય સંસ્થાકીય ભાગીદારોને જોડવા માટેની મંત્રાલયની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વયો સન્માન રાષ્ટ્રીય અભિયાન આંતરપેઢીગત એકજૂથતા અને સામૂહિક ભાગીદારી દ્વારા સામાજિક તાણાવાણાને મજબૂત કરવાના વ્યાપક પ્રયાસનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વરિષ્ઠ નાગરિકો અને યુવાનોને સામાન્ય પ્લેટફોર્મ પર એકસાથે લાવીને, આ અભિયાન એક એવી સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે જેમાં અનુભવ અને નવીનતા એકબીજાના પૂરક બને, પરંપરાગત જ્ઞાનને મૂલ્ય આપવામાં આવે અને વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ સમુદાય જીવન માટે અભિન્ન બની રહે.

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ નાગરિકો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુનિવર્સિટીઓ, યુવા સંસ્થાઓ, એનજીઓ (NGOs), રેસિડેન્ટ વેલફેર એસોસિએશન્સ, સમુદાય સંસ્થાઓ અને કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી ભાગીદારોને અભિયાનમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા અને વયો સાથી સ્વયંસેવકો તરીકે નોંધણી કરાવવા માટે આમંત્રિત કરે છે.

સતત જાહેર ભાગીદારી, સંસ્થાકીય ભાગીદારી અને સમુદાય-સંચાલિત પહેલો દ્વારા, અભિયાન એક એવા સમાજનું નિર્માણ કરવાની આકાંક્ષા રાખે છે જેમાં વરિષ્ઠ નાગરિકો ગૌરવ, આદર, સુરક્ષા, સક્રિય ભાગીદારી અને સમાવેશનથી ભરેલું જીવન જીવે, જ્યારે યુવા પેઢી વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ પ્રત્યેની તેમની જવાબદારીઓની ઊંડી સમજણ વિકસાવે.

આ અભિયાન આ સિદ્ધાંતને વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે કે વરિષ્ઠ નાગરિકોનું કલ્યાણ એ માત્ર સરકારી જવાબદારી નથી પરંતુ દરેક પેઢીની સક્રિય ભાગીદારીની જરૂરિયાત ધરાવતી એક સાઝી સામાજિક પ્રતિબદ્ધતા છે.

અહીં એ ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે કે અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) એ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયની એક ફ્લેગશિપ પહેલ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ, સંભાળ, સુરક્ષા અને સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. તેના વિવિધ હસ્તક્ષેપો દ્વારા, આ યોજના વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ યોગ્ય સમર્થન સેવાઓ અને સામાજિક ભાગીદારી માટેની તકો સુધી પહોંચ સાથે તંદુરસ્ત, સક્રિય, ગૌરવપૂર્ણ અને ઉત્પાદક જીવન જીવે તે માટે અનુકૂળ વાતાવરણ સુવિધાયુક્ત કરવા માંગે છે.

SM/DK/JD