વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે ભારતના ઔદ્યોગિક પરિવર્તનને આગળ ધપાવવા માટે ગુણવત્તા, માપદંડ અને વૈશ્વિક બજારની પહોંચ પર ભાર મૂક્યો

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું છે કે ભારતનું ઔદ્યોગિક પરિવર્તન ગુણવત્તા, ઇકોનોમીઝ ઓફ સ્કેલ, વૈશ્વિક બજારની પહોંચ અને સમાવેશીતા દ્વારા સંચાલિત હોવું જોઈએ, જેમાં સરકાર, ખાનગી ક્ષેત્ર અને શૈક્ષણિક જગત વચ્ચેના સહયોગથી નવીનતા ઉભરી આવે છે. ISID અને IDRA દ્વારા આયોજિત ભારતના ઔદ્યોગિક પરિવર્તન પરની ચોથી રાષ્ટ્રીય પરિષદને સંબોધતા મંત્રીશ્રીએ કહ્યું કે ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત ઉત્પાદક રાષ્ટ્ર બનવાનું લક્ષ્ય રાખવું જોઈએ.

શ્રી ગોયલે ગુણવત્તા, વૈશ્વિક બજારની પહોંચ, ઇકોનોમીઝ ઓફ સ્કેલ અને સમાવેશીતાને ચાર મુખ્ય વિભેદક (key differentiators) તરીકે ઓળખાવ્યા હતા જે ભારતના ઔદ્યોગિક પરિદ્રશ્યના પરિવર્તનને ઝડપી બનાવી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના “ઝીરો ડિફેક્ટ, ઝીરો ઇફેક્ટ” ના ભારપૂર્વકના આહ્વાનને દોહરાવતા ગુણવત્તા એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિકતા હતી. મફત વેપાર કરારો (FTAs) દ્વારા વિશ્વભરમાં બજારો ખુલી રહ્યા છે ત્યારે, ભારતે બજાર હિસ્સા માટે સ્પર્ધા કરવી જોઈએ, તેની વૈશ્વિક હાજરીનો વિસ્તાર કરવો જોઈએ અને પ્રેફરેન્શિયલ માર્કેટ એક્સેસનો લાભ લેવો જોઈએ. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોની પહોંચ સાથે જોડાયેલી 1.4 અબજ લોકોના ભારતના સ્થાનિક બજારની વિશાળતા ઉત્પાદકોને પોસાય તેવી અને સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદન ખર્ચ પ્રાપ્ત કરવામાં સક્ષમ બનાવી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે તમામ ભારતીયો માટે વ્યાપક સમૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટકાઉ અને સમાવેશી વિકાસ જરૂરી છે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે 'વિકસિત ભારત 2047' નો સંકલ્પ એ 1.4 અબજ ભારતીયોની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતા છે અને આ ઉદ્દેશ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે સરકાર, ઉદ્યોગ, શૈક્ષણિક જગત અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલિત પ્રયાસો કરવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે દેશે તેના આર્થિક ઇતિહાસમાંથી બોધપાઠ લેવો જોઈએ, તેની વર્તમાન સ્થિતિનું વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ અને ભવિષ્ય માટે એજન્ડા વિકસાવવો જોઈએ. આંતર-પેઢી સહયોગના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે અવલોકન કર્યું કે સીલોસમાં (અલગ-અલગ) કામ કરવાને બદલે સમકાલીન પડકારોને પહોંચી વળવા વરિષ્ઠ વ્યાવસાયિકોનો અનુભવ અને યુવાનોની ઊર્જા એકસાથે આવવી જોઈએ.

ભારતની વેપાર નીતિ અંગે શ્રી ગોયલે કહ્યું કે દેશના વેપાર કરારો માત્ર ટેરિફ ઘટાડવા, રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન ઘડવા કે બજારની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા પૂરતા મર્યાદિત નથી. તે વ્યાપક ભાગીદારી છે જે ભારતની સ્પર્ધાત્મક શક્તિઓને ધ્યાનમાં લે છે, નિકાસ માટેની તકો ઓળખે છે, સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ કરે છે અને ઉચ્ચ તકનીકી ઉત્પાદનો, ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ (GPUs), મેમરી ટેકનોલોજી, મેડિકલ ટેકનોલોજી અને ભારતના વિકાસ માટે જરૂરી અન્ય સામાનની સુલભતા સરળ બનાવે છે.

તેમણે કહ્યું કે ભારતની વેપાર વાટાઘાટોમાં સેવાઓ, રોકાણો, શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ, ટેકનોલોજી ભાગીદારી અને આબોહવા લક્ષ્યો તથા દેશોના નિર્ધારિત રાષ્ટ્રીય યોગદાન (NDCs) તરફના સહયોગનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ વ્યાપક કરારો કોઈપણ કરાર આખરી થાય તે પહેલાં વ્યાપક હિતધારકોની સમીક્ષા/સલાહમશુરા દ્વારા ભારતની સંવેદનશીલતા અને રક્ષણાત્મક હિતોનું જતન કરીને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સાથે ભારતના એકીકરણનો પાયો નાખી રહ્યા છે.

ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર વાટાઘાટોનો સંદર્ભ આપતા, શ્રી ગોયલે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે જ્યારે કરારની વિગતો જાહેર કરવામાં આવશે, ત્યારે ભારતના લોકો સ્વીકારશે કે ખેડૂતો અને અન્ય હિતધારકોના સંવેદનશીલ હિતો સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવી નથી અને ભારતને મજબૂત તુલનાત્મક લાભની સ્થિતિમાં મૂકવામાં આવશે.

શ્રી ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વેપાર એ માત્ર નિરપેક્ષ આંકડાઓ કરતાં મૂળભૂત રીતે તુલનાત્મક લાભ અને સ્પર્ધાત્મકતા વિશે છે. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે ઘણા વિકસિત દેશોએ શ્રમ-ગહન વસ્તુઓ (labour-intensive goods) પર વધુ ડ્યુટી લાદવા માટે તેમના ટેરિફ શિડ્યુલ ઘડ્યા છે, જેનો ઉપયોગ વાટાઘાટોના સાધન તરીકે થાય છે.

તેમણે કહ્યું કે ભારતના વેપાર કરારો 38 વિકસિત અને પ્રમાણમાં સમૃદ્ધ દેશોને આવરી લે છે, જે બંને પક્ષો માટે પૂરક વેપાર તકો ઊભી કરે છે, જેમાં ભારત તેમને જરૂરી ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે અને તેના વિકાસ માટે જરૂરી ઉત્પાદનોની આયાત કરે છે. તેમણે આને વિન-વિન (બંને પક્ષે ફાયદાકારક) ભાગીદારી ગણાવી હતી અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અસરકારક કરારો ન્યાયી, ન્યાયસંગત અને સંતુલિત હોવા જોઈએ.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા નવ મુક્ત વેપાર અને દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારોએ USD 60 ટ્રિલિયનના સંચયી જીડીપી ધરાવતા અર્થતંત્રોમાં પ્રેફરેન્શિયલ બજારની તકો ખોલી છે, જે 2014 પહેલા પૂર્ણ થયેલા કરારોમાં USD 10 ટ્રિલિયન હતી. તેમણે કહ્યું કે અગાઉના કરારો મોટે ભાગે ભારત સાથે સ્પર્ધા કરતા દેશો સાથે હતા, જ્યારે વર્તમાન અભિગમ પૂરક આર્થિક સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.

તેમણે ભારતીય પ્રતિભા અને કૌશલ્યની વધતી જતી આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ભારત અને જર્મની વચ્ચેના સ્થળાંતર કરાર અને વાર્ષિક 90,000 ભારતીયોની જરૂરિયાત અંગે જર્મન વિદેશ મંત્રી સાથેની વાતચીતને યાદ કરતા શ્રી ગોયલે કહ્યું કે તેમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે જર્મનીને ભારતીય પ્રતિભાની નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં વધુ જરૂર છે. તેમણે ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓમાં વરિષ્ઠ હોદ્દા પર ભારતીય વ્યાવસાયિકોની હાજરી અને અદ્યતન ટેકનોલોજીના ડેવલપર્સ વચ્ચે ભારતીય માનવબળની ક્ષમતાઓના પુરાવા તરીકે ટાંકી હતી.

મંત્રીશ્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારત તેના લોકોની પ્રતિભા, કૌશલ્ય અને ઊર્જાને કારણે આગામી 20 થી 25 વર્ષ સુધી વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું મોટું અર્થતંત્ર બની રહેશે.

શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ક્લાઇમેટ એક્શન 'પોલ્યુટર પેઝ' (પ્રદૂષણ ફેલાવનાર ચૂકવે) અને સમાન પરંતુ ભિન્ન જવાબદારીઓના સિદ્ધાંતો દ્વારા માર્ગદર્શિત હોવા જોઈએ, જેમાં વિકસતા દેશો માટે પૂરતી નાણાકીય અને તકનીકી સહાય હોવી જોઈએ. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે ભારતની સ્થાપિત વીજ ક્ષમતાના 60 ટકા ગ્રીન અને રિન્યુએબલ સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે, જ્યારે કોલસો ઊર્જા સુરક્ષા અને પોસાય તેવી વીજળી માટે આવશ્યક રહે છે.

શ્રી ગોયલે હાઇલાઇટ કર્યું કે ભારત મુખ્યત્વે અન્યત્ર ઉત્પાદિત વસ્તુઓનો ખરીદદાર રહેવાને બદલે ઉત્પાદન માટે વધુને વધુ માન્યતા પ્રાપ્ત કરતો દેશ બની ગયો છે. મંત્રીશ્રીએ ઉમેર્યું હતું કે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તબક્કાવાર ઉત્પાદન કાર્યક્રમોએ (phased manufacturing programmes) ભારતમાં ફેક્ટરીઓ લાવવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવામાં મદદ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત તેની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત કરવાનું ચાલુ રાખશે.

શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઔદ્યોગિક પરિવર્તનમાં નવીનતા (ઇનોવેશન) કેન્દ્રસ્થાને હશે. સાર્વજનિક સંસ્થાઓ, ખાનગી સાહસો અને શૈક્ષણિક જગતે એકસાથે કામ કરવાની જરૂર પડશે, જેમાં સરકાર મુખ્યત્વે ખાનગી ક્ષેત્ર સંચાલિત નવીનતા માટે સુવિધાકર્તા અને ઉત્પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરશે. તેમણે IITs, એન્જિનિયરિંગ કોલેજો અને ઉચ્ચ શિક્ષણ અને વિજ્ઞાનની અન્ય સંસ્થાઓમાં ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન, શોધ અને સંશોધન ક્ષમતાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

સ્ટાર્ટઅપ ફંડ ઓફ ફંડ્સનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે પ્રથમ ફંડનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ ગયો છે અને હવે બીજું ફંડ અમલમાં છે. તેમણે ભારતમાં રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન ફંડ (RDIF) નો પણ સંદર્ભ આપ્યો અને કહ્યું કે આ પહેલોએ ભારતના સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું છે, જે તેને વિશ્વનું ત્રીજી સૌથી મોટી ઇકોસિસ્ટમ બનાવે છે.

શ્રી ગોયલે સ્પેસ સેક્ટરને ખાનગી ભાગીદારી માટે ખુલ્લું મુકવા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતની સ્પેસ ઈકોનોમી, જે તેમના સંબોધન સમયે USD 8.4 બિલિયન મૂલ્યની હતી, તેમાં 2033 સુધીમાં USD 44 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ક્ષમતા છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારો અવકાશ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), કમ્પ્યુટિંગ અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ભારત સાથે સહયોગ કરવામાં વધુને વધુ રસ દાખવી રહ્યા છે.

તેમની તાજેતરની જર્મની મુલાકાતનો સંદર્ભ આપતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે જર્મન સંશોધન સંસ્થાઓ, જેમાંની કેટલીક બારથી ત્રીસ હજાર લોકોને રોજગારી આપે છે, ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે મળીને કામ કરી રહી છે અને તેમણે ભારત સાથે સહયોગ કરવામાં રસ દાખવ્યો છે. તેમણે આ વધતા રસનો શ્રેય ભારત અને જર્મની વચ્ચેની ભાગીદારીમાં વિશ્વાસ અને ભારત પ્રતિભા, કૌશલ્ય, ન્યાયી રમત અને સમાન તકોના સંદર્ભમાં જે આત્મવિશ્વાસ આપે છે તેને આપ્યો હતો.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહેલા નવા વેપાર કરારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો સંયુક્ત સંશોધન, ટેકનોલોજી વિકાસ અને ઔદ્યોગિક સહયોગ માટેની તકો ખોલી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ ભાગીદારી આંતરરાષ્ટ્રીય કુશળતા અને રોકાણ સાથે સ્થાનિક ક્ષમતાઓને જોડીને ભારતના વિકાસના માર્ગને બદલવામાં મદદ કરી શકે છે.

શ્રી ગોયલે ભારતના ઔદ્યોગિક ભવિષ્ય પર ત્રણ દિવસના ગંભીર વિચાર-વિમર્શનું આયોજન કરવા બદલ ISID ની પ્રશંસા કરીને વક્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું હતું. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે દેશનું ઔદ્યોગિક પરિવર્તન ગુણવત્તા, વૈશ્વિક બજારો સુધીની પહોંચ, ઇકોનોમીઝ ઓફ સ્કેલ અને સમાવેશીતા પર સતત ધ્યાનાકર્ષણ પર નિર્ભર રહેશે, જેને ઉત્પાદન, નવીનતા અને સંશોધનમાં સહયોગ દ્વારા સમર્થન મળશે. તેમણે 'વિકસિત ભારત 2047' હાંસલ કરવા માટેના યોગદાન બદલ પરિષદ અને તેના સહભાગીઓને શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી.

SM/DK/JD