સેન્ટર ફોર એરોસ્પેસ પાવર એન્ડ સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (CAPSS) દ્વારા ભારતીય વાયુસેના (IAF) સાથે મળીને 09 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીના સુબ્રતો પાર્ક સ્થિત એરફોર્સ ઓડિટોરિયમ ખાતે કવાયત તરંગ શક્તિ-26 ના માર્ગદર્શન હેઠળ એક સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. "ઉભરતા યુદ્ધક્ષેત્રમાં હવાઈ ક્ષમતાની (એર પાવર) કેન્દ્રીય ભૂમિકા" થીમ પર આધારિત આ સેમિનારમાં તમામ ખંડોની ભાગીદાર વાયુસેનાઓના પ્રતિનિધિઓ, વરિષ્ઠ લશ્કરી નેતાઓ, શિક્ષણવિદો, ઉદ્યોગ જગત અને મીડિયાને એકસાથે લાવીને યુદ્ધના બદલાતા સ્વરૂપ સાથે એર પાવર કેવી રીતે અનુકૂલન સાધી રહી છે તેની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.

આ ફ્લાઇંગ એક્સરસાઇઝ દરમિયાન મેળવેલા ઓપરેશનલ અનુભવો બાદ, ટીમોએ હવે સેમિનાર દરમિયાન વૈચારિક સ્તરે તેમના જોડાણને આગળ ધપાવ્યું હતું. આ સેમિનારનો ઉદ્દેશ્ય સિદ્ધાંતગત પ્રાથમિકતાઓ અને ભવિષ્યના સહયોગ માટેના ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવાનો હતો અને ભાગીદાર વાયુસેનાઓ વચ્ચે માહિતગાર સંવાદને પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો.

CAPSS ના મહાનિદેશક એર માર્શલ નાગેશ કપૂર (નિવૃત્ત) એ સ્વાગત પ્રવચન આપ્યું હતું. તેમણે સમકાલીન સંઘર્ષોમાં એર પાવરની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરી હતી અને તેને પ્રોત્સાહિત કરવામાં CAPSS ના યોગદાન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. CAPSS ની સ્થાપના 2001 માં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, પરમાણુ અને એરોસ્પેસ મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત એક સ્વાયત્ત સંશોધન અને વિશ્લેષણ સંસ્થા તરીકે કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2026 એ CAPSS ની રજત જયંતીનું વર્ષ છે.

એર ચીફ માર્શલ એ. પી. સિંઘ, ચીફ ઓફ ધ એર સ્ટાફે ઉદ્ઘાટન સંબોધન કર્યું હતું. એર ચીફ માર્શલે હવાઈ યુદ્ધમાં ઉભરતા પડકારોને પહોંચી વળવા માટે સંકલિત ક્ષમતાઓ, ઓપરેશનલ સ્થિતિસ્થાપકતા અને સુધારેલી આંતર-કાર્યક્ષમતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ રોજગાર સિદ્ધાંતો દ્વારા સંચાલિત માનવસહિત અને માનવરહિત કામગીરીના સમવર્તી વિકાસ અને શરૂઆતથી જ સંચાર અને ડેટા નેટવર્ક સાથે તમામ સેન્સર્સ, વેપન સિસ્ટમ્સ અને અનમેન્ડ પ્લેટફોર્મ્સના સંકલન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવા, નવીન તાલીમ પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને લાંબા ગાળાના ઓપરેશન્સ જાળવી રાખવા માટે ક્ષમતા વધારવા માટે પણ આહ્વાન કર્યું હતું. માનવતાવાદી સહાય, ભાગીદાર દેશોને સમર્થન અને રાષ્ટ્રના આંતરરાષ્ટ્રીય કદને આગળ ધપાવવામાં એર પાવરની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા, તેમણે માહિતી યુદ્ધ અને ધારણા વ્યવસ્થાપન પર કેન્દ્રિત વિચાર-વિમર્શ, તેમજ સામાન્ય પડકારોને ઉકેલવા માટે ઓપરેશનલ અનુભવના વધુ આદાન-પ્રદાન અને વાયુસેનાઓ વચ્ચે સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

પ્રથમ કાર્યકારી સત્રમાં 21મી સદીમાં હવાઈ યુદ્ધના રૂપાંતરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું અને તેની અધ્યક્ષતા પૂર્વ ચીફ ઓફ ધ એર સ્ટાફ એર ચીફ માર્શલ વી. આર. ચૌધરીએ કરી હતી. આ સત્રમાં હવાઈ શ્રેષ્ઠતાથી યુદ્ધક્ષેત્ર નિયંત્રણ, નિર્ણય પ્રભુત્વ અને વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે મીડિયાની ભૂમિકા તરફના બદલાવની તપાસ કરવામાં આવી હતી. પેનલના સભ્યોએ દલીલ કરી હતી કે એર પાવર હવે માત્ર આકાશ પર કબજો જમાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી; તેમાં એક સમગ્ર ઓપરેશનલ ઇકોસિસ્ટમ સામેલ છે. આ સત્રમાં પરંપરાગત ખ્યાલો તેમજ આધુનિક થીમ્સ બંનેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. બીજા સત્રની અધ્યક્ષતા રોયલ ઓસ્ટ્રેલિયન એર ફોર્સના ચીફ ઓફ ધ એર સ્ટાફ એર માર્શલ સ્ટીફન ચેપલે કરી હતી. આ સત્રમાં રાષ્ટ્રીય શક્તિની વ્યૂહરચના તરીકે એર પાવરની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિરોધ અટકાવવો, બળજબરી, તણાવ નિયંત્રણ અને માનવ સંસાધન વિકાસને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આ સત્રમાં યુદ્ધભૂમિની ઉભરતી અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને સમગ્રલક્ષી રીતે પહોંચી વળવા માટે એર પાવરમાં જરૂરી સુધારાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. તેણે ડિટરન્સ અને એસ્કેલેશન કંટ્રોલમાં એર પાવરની ભૂમિકાનું પણ વિશ્લેષણ કર્યું હતું.

ચર્ચાઓ ખૂબ જ આંતરદ્રષ્ટિપૂર્ણ અને રસપ્રદ હતી, જેણે સહભાગીઓ અને ઓનલાઇન દર્શકોને એર પાવરના ભવિષ્ય પર મૂલ્યવાન, સમૃદ્ધ અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ પૂરા પાડ્યા હતા

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2322215) મુલાકાતી સંખ્યા : 17