સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ એરફોર્સ સ્ટેશન જોધપુર ખાતે એક્સરસાઇઝ તરંગ શક્તિ 2026ની બીજી આવૃત્તિના સહભાગીઓને સંબોધિત કર્યા હતા. 26 સપ્ટેમ્બરથી 12 ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન ભારતીય વાયુસેના (IAF) દ્વારા આયોજિત આ બહુરાષ્ટ્રીય હવાઈ કવાયતમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, બાંગ્લાદેશ, ફ્રાન્સ, જર્મની, શ્રીલંકા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા સહિત સાત મિત્ર દેશોની વાયુસેનાઓ અને 32 નિરીક્ષક દેશોએ ભાગ લીધો હતો.

સંરક્ષણ મંત્રીએ આ કવાયતના સફળ આયોજનમાં સામેલ તમામ સંસ્થાઓ અને કર્મચારીઓને અભિનંદન આપ્યા હતા તથા સહભાગી દેશોનું સ્વાગત કરીને વ્યવસાયિક સમજણ અને ઓપરેશનલ સહયોગને મજબૂત કરવા બદલ તેમના યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે સહભાગી ટુકડીઓ ભારતની ક્ષમતાઓ અંગે ઊંડી સમજણ અને મૂલ્યવાન અનુભવ લઈને પરત ફરશે. તેમણે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા, તકનીકી નવીનતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે આધુનિક યુદ્ધ પદ્ધતિમાં મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે, જે જમીન, સમુદ્ર અને આકાશના પરંપરાગત ક્ષેત્રોથી આગળ વધીને સ્પેસ, સાયબર, ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમ અને માહિતી ક્ષેત્ર સુધી વિસ્તરી રહી છે. તેમણે માનવરહિત પ્રણાલીઓ, ડ્રોન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર અને લોંગ-રેન્જ પ્રીસાઇઝન શસ્ત્રોના વધતા પ્રભાવ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે ભવિષ્યની સૈન્ય શક્તિનો આધાર ઉપકરણોની સંખ્યા કરતાં પરિસ્થિતિને ઝડપથી સમજવા, નિર્ણય લેવા અને કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા પર રહેશે. ઝડપ, ચોકસાઈ, માહિતી અને સંકલન એ લશ્કરી ક્ષમતાના મુખ્ય લક્ષણો બની ગયા છે. તેમણે બદલાતા ભૂ-રાષ્ટ્રીય વાતાવરણ અને ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિને ધ્યાનમાં રાખીને સતત સતર્કતા દાખવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

સંરક્ષણ મંત્રી મંત્રીએ ઉમેર્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતાને રાષ્ટ્રીય નીતિ તરીકે અપનાવી છે. લાંબા સમય સુધી ચાલતા સંઘર્ષો અને અનિશ્ચિતતાના સમયગાળા દરમિયાન દેશ માટે પોતાના શસ્ત્રો અને નિર્ણાયક તકનીકોનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે.

ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના પરિવર્તનનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું કે ભારતીય વાયુસેના આઝાદી સમયના મર્યાદિત સંસાધનોથી વિકસીને આજે આધુનિક એરોસ્પેસ પાવર બની ગઈ છે. આત્મનિર્ભર ભારતનો અર્થ વિશ્વથી અલગ થવાનો નથી, પરંતુ દેશની અંદર જ સંરક્ષણ તકનીકોની ડિઝાઇન, વિકાસ, ઉત્પાદન અને જાળવણી કરવાની ક્ષમતા કેળવવાનો છે.

તેમણે તેજસ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, ધ્રુવ, રુદ્ર, પ્રચંડ અને એલયુએચ (LUH) જેવા હેલિકોપ્ટર, આકાશ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, એઇસા (AESA) રડાર અને એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોગ્રામ જેવા સ્વદેશી પ્રોજેક્ટ્સનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ભારતે સંશોધન, સહ-વિકાસ, ઉત્પાદન, જાળવણી અને તાલીમ ક્ષેત્રે સમાન વિચારસરણી ધરાવતા દેશો સાથે સહયોગ વધારવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભવિષ્યના સંરક્ષણ સંબંધો માત્ર પ્લેટફોર્મ પૂરતા મર્યાદિત ન રહેતાં ટેકનોલોજી અને ટ્રસ્ટ (વિશ્વાસ) પર આધારિત હશે.

આ સંદર્ભમાં, તેમણે એક્સરસાઇઝ તરંગ શક્તિના મહત્વને રેખાંકિત કર્યું હતું. આ કવાયત સહભાગી વાયુસેનાઓને એકબીજા સાથે કામ કરવાની, ઓપરેશનલ જ્ઞાનની આપ-લે કરવાની અને વિવિધ મિશન પ્લાનિંગ પદ્ધતિઓને સમજવાની ઉત્કૃષ્ટ તક પૂરી પાડે છે.

કવાયતના ભાવનાત્મક પાસાનું વર્ણન કરતા તેમણે કહ્યું કે "જુદા જુદા દેશો, જુદા જુદા એરક્રાફ્ટ, જુદા જુદા અનુભવો, પરંતુ એક જ આકાશ – એ જ તરંગ શક્તિનો સંદેશ છે." તેમણે ભારતીય વાયુસેનાને આ કવાયતના અનુભવોમાંથી શીખીને પોતાની તાલીમ, રણનીતિ અને ભવિષ્યની ક્ષમતાઓમાં સુધારો કરવા આહવાન કર્યું હતું.

તરંગ શક્તિ કવાયતની આ બીજી આવૃત્તિ 2024ના પ્રથમ આયોજનની સફળતા પર આધારિત છે. આ કવાયતમાં સ્વદેશી લડાયક વિમાન એલસીએ (LCA) તેજસ અને હેલિકોપ્ટર પ્રચંડની ભાગીદારીએ ભારતના એરોસ્પેસ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે થયેલા વિકાસને પ્રદર્શિત કર્યો હતો.

આ કવાયતની આધુનિક પ્રાસંગિકતા ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન વાયુસેનાની નિર્ણાયક ભૂમિકા દ્વારા પણ સ્પષ્ટ થાય છે, જેણે સુઆયોજિત અને અસરકારક કામગીરી કરવાની ભારતીય વાયુસેનાની ક્ષમતા સાબિત કરી હતી.

ઉડ્ડયન કામગીરી ઉપરાંત, આ કવાયતમાં વ્યાવસાયિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ, ઔદ્યોગિક મુલાકાતો અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આમાં યોગ સત્રો, વારસાગત મુલાકાતો અને ભાગ લેનારા દેશોની પરંપરાઓની ઉજવણી માટે 'આંતરરાષ્ટ્રીય રાત્રિ'નો સમાવેશ થતો હતો. આ કાર્યક્રમમાં ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ એન. એસ. રાજા સુબ્રમણ્ય, એર ચીફ માર્શલ એ. પી. સિંહ (હવાઈ દળના વડા), એડમિરલ કૃષ્ણ સ્વામીનાથન (નૌકાદળના વડા), અન્ય મહાનુભાવો, સંરક્ષણ મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને ભાગ લેનારા દેશોના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી.

ફ્લાઇંગ ઓપરેશન્સ ઉપરાંત, આ આયોજનમાં વ્યાવસાયિક જોડાણો, ઔદ્યોગિક મુલાકાતો, યોગ સત્રો અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસંગે ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ એન. એસ. રાજા સુબ્રમણિ, ચીફ ઓફ ધ એર સ્ટાફ, એર ચીફ માર્શલ એ. પી. સિંહ, ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટાફ, એડમિરલ ક્રિષ્ના સ્વામિનાથન અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/DK/GP/JT