કેન્દ્રીય સંચાર અને પૂર્વોત્તર ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રી શ્રી જ્યોતિરાદિત્ય એમ. સિંધિયાએ નવી દિલ્હીમાં ઇન્ડિયા મોબાઇલ કોંગ્રેસ (IMC) 2026 ખાતે સંચાર મંત્રાલયના ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ વિભાગ (DoT) અને ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન (ITU) દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત "AI ફોર ગુડ લેબ વર્કશોપ: ફ્રોમ સ્ટ્રેટેજી ટુ ઇમ્પેક્ટ"નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ સીમાચિહ્નરૂપ કાર્યક્રમે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સને વૈશ્વિક વ્યૂહરચના ચર્ચાઓમાંથી વ્યવહારુ અમલીકરણ, સ્થાનિક ઉકેલો અને માનવ-કેન્દ્રીત વ્યાપ તરફ રૂપાંતરિત કરવામાં એક મુખ્ય માઇલસ્ટોન અંકિત કર્યો હતો. આ વર્કશોપમાં ITU ટેલિકોમ્યુનિકેશન સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન બ્યુરોના ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર ડૉ. બિલેલ જામુસી, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ વિભાગના સચિવ શ્રી અમિત અગ્રવાલ તેમજ વિશિષ્ટ સંશોધકો, નવીનતાઓ, ઉદ્યોગના નેતાઓ અને નીતિ વિષયક નિષ્ણાતો સહિતના અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય મહાનુભાવો એકઠા થયા હતા.

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી સિંધિયાએ જણાવ્યું હતું કે, “જીનિવા થી નવી દિલ્હી સુધીની AI ફોર ગુડ લેબની સફર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની પોતાની સફરને પ્રતિબિંબિત કરે છે—વૈશ્વિક વાર્તાલાપથી સ્થાનિક ઉકેલો તરફ, તકનીકી શક્યતાથી માનવીય અસર તરફ અને વ્યૂહરચનાથી વ્યાપક સ્તર તરફ. AI આકાંક્ષા અને AI અસર વચ્ચેનું અંતર કૌશલ્ય, કમ્પ્યુટ, ડેટા, સંસ્થાઓ અને કનેક્ટિવિટી દ્વારા પુરાય છે. આખરે, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનું વાસ્તવિક માપદંડ તેના મોડેલોનું કદ કે તેના એલ્ગોરિધમ્સની જટિલતા નહીં, પરંતુ તે કેટલા માનવ જીવનમાં સુધારો કરે છે તે હશે.”

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારતના "સર્વજન હિતાય, સર્વજન સુખાય" ના માર્ગદર્શક દર્શનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે વિશ્વભરમાં આશરે 2.2 અબજ લોકો હજુ પણ ઓફલાઇન છે, ત્યારે તકનીકે માનવ તકો કેન્દ્રિત કરવાને બદલે તેનો વિસ્તાર કરવો જોઈએ, જેથી ડિજિટલ વિભાજન AI વિભાજનમાં ફેરવાય નહીં.

તેમના સંબોધન દરમિયાન, મંત્રીએ ₹10,000-કરોડથી વધુના ઈન્ડિયા-AI મિશન (IndiaAI Mission) હેઠળ ભારતની સ્થાનિક AI ક્ષમતાઓ અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આગળ ધપાવતા મુખ્ય માઇલસ્ટોન્સની વિગતો આપી હતી. કમ્પ્યુટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના મોરચે, વૈશ્વિક સરેરાશ કિંમતના આશરે ત્રીજા ભાગના ખર્ચે 38,000 થી વધુ હાઇ-એન્ડ GPUs ઓનબોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં વધુ 20,000 GPUs ઉમેરવામાં આવી રહ્યા છે. ઓપન ડેટા અને પ્રતિભાના સંદર્ભમાં, AI કોષ પ્લેટફોર્મ કૃષિ, આરોગ્યસંભાળ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે ડેટાસેટ્સ અને સોવરેન મોડેલ્સ મુક્ત કરી રહ્યું છે. ભારત હાલમાં સાપેક્ષ AI કૌશલ્ય વ્યાપમાં વૈશ્વિક સ્તરે પ્રથમ ક્રમે છે, જેમાં ભારતીય ડેવલપર્સ GitHub પર દસ કે તેથી વધુ સ્ટાર્સ ધરાવતા ઓપન-સોર્સ AI પ્રોજેક્ટ્સમાં આશરે 5.2% યોગદાન આપે છે. વધુમાં, ટેલિકોમ નવીનતાને સંચાર સાથી જેવા AI અને ડેટા એનાલિટિક્સ ટૂલ્સ દ્વારા વિશ્વાસ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે, જેણે 7.14 કરોડથી વધુ કપટપૂર્ણ મોબાઈલ કનેક્શન્સ કાપી નાખવામાં, 35 લાખથી વધુ ખોવાયેલા હેન્ડસેટ ટ્રેસ કરવામાં અને ₹5,000 કરોડથી વધુના સંભવિત નાણાકીય ફ્રોડને રોકવામાં સુગમતા પૂરી પાડી છે. સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશનને સમર્થન આપવા માટે, ભારતની ટેલિકોમ્યુનિકેશન એન્જિનિયરિંગ સેન્ટર (TEC) એ ITU-T વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સાંકળવા માટે AI સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન પર રાષ્ટ્રીય વર્કિંગ ગ્રુપની સ્થાપના કરવાની સાથે AI ન્યાયીપણા, મજબૂતાઈ અને ઘટના રિપોર્ટિંગને આવરી લેતા રાષ્ટ્રીય ધોરણો વિકસાવ્યા છે.

આ વર્કશોપમાં AI ફોર ગુડ લેબ ફ્રેમવર્ક રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે દેશોને ત્રણ પરસ્પર જોડાયેલા સ્તંભો દ્વારા મર્યાદિત કૌશલ્યો, વિખરાયેલી નવીનતા અને ખૂટતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત પડકારોને દૂર કરવામાં મદદ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. પ્રથમ, AI સજ્જતા અને નીતિ સ્તંભ નીતિગત ક્ષતિઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને વ્યવહારુ ગવર્નન્સ માળખું સ્થાપિત કરે છે. બીજું, AI કૌશલ્ય વિકાસ સ્તંભ રાષ્ટ્રીય AI પ્રતિભા, ક્ષમતા-નિર્માણ અને તાલીમ પહેલોને વિસ્તારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ત્રીજું, પબ્લિક AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્તંભ છેવાડાના નાગરિક સુધી ઉકેલો પહોંચાડતા પહેલા સ્થાનિક રીતે સંબંધિત AI ઉકેલોનું પરીક્ષણ કરવા, ચકાસવા, વિસ્તારવા અને પુનઃઉપયોગ કરવા માટે ધોરણો-આધારિત, આંતરસંચાલનક્ષમ (interoperable) AI સેન્ડબોક્સ વાતાવરણ સ્થાપિત કરે છે. આફ્રિકા, એશિયા, લેટિન અમેરિકા અને ખાડી દેશોના ભાગીદારો સાથે દસ પાઇલટ દેશોમાંથી એક તરીકે, ભારત ગ્લોબલ સાઉથમાં આંતર-પ્રાદેશિક શીખવાની પ્રક્રિયા અને તકનીકી સહયોગનું નેતૃત્વ કરવા માટે શેર કરેલ કમ્પ્યુટ, ઓપન ડેટાસેટ્સ અને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) નું પોતાનું મોડેલ લાવે છે.

આ સત્રોએ સંસ્થાકીય જોડાણ, પ્રાથમિકતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં સ્વીકૃતિ અને ગ્લોબલ સાઉથ જ્ઞાન-આપ-લે માટે નક્કર રોડમેપ નિર્ધારિત કરવા પર સંરચિત વિચાર-વિમર્શ પૂરો પાડ્યો હતો. હિતધારકોએ છેવાડાના નાગરિક સુધી ઉકેલો પહોંચાડતા પહેલા ન્યાયીપણા, મજબૂતાઈ અને સુરક્ષાની ચકાસણી કરવાની સાથે પ્રયોગોને સમર્થન આપવા માટે AI સેન્ડબોક્સ જરૂરિયાતોની સહિયારી સમજ પ્રાપ્ત કરી હતી.

વર્કશોપનું સમાપન ડૉ. બિલેલ જામુસી દ્વારા સારાંશ સાથે થયું હતું, ત્યારબાદ DoT ના AI & ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટના ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર જનરલ શ્રી સંજીવ કુમાર શર્મા દ્વારા ફોલો-અપ એક્શન્સ માટેનું આહ્વાન અને TEC ના સીનિયર ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર જનરલ શ્રી એસ. ટી. અબ્બાસ દ્વારા વિશેષ સંબોધન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ વર્કશોપે એક એવું AI ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સરકાર, ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત, સ્ટાર્ટઅપ્સ, નાગરિક સમાજ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો વચ્ચે સતત સહયોગના મહત્વને બળ આપ્યું હતું જે નવીન, સમાવેશી, સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય અને સૌના માટે ફાયદાકારક હોય. આ ચર્ચાઓએ સંવાદથી અમલીકરણ તરફ, વિઝનથી એક્શન તરફ અને અલગ-અલગ પહેલોમાંથી AI ફોર ગુડ અને AI ફોર ઓલ માટેના એક સહયોગી આંદોલન તરફ આગળ વધવા માટે મજબૂત પાયો પૂરો પાડ્યો હતો.

વધુ માહિતી માટે DoT હેન્ડલ્સ ફોલો કરો: -

X - https://x.com/DoT_India Insta- https://www.instagram.com/department_of_telecom?igsh=MXUxbHFjd3llZTU0YQ==

Fb - https://www.facebook.com/DoTIndia

Youtube: https://youtube.com/@departmentoftelecom?si=DALnhYkt89U5jAaa

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2321583) મુલાકાતી સંખ્યા : 8