કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગ (DARE) અને ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) એ 2 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ દેશભરમાં આવેલા ICAR ના સંસ્થાન અને સ્થાપનોમાં વ્યાપક સ્વચ્છતા અને સફાઈ પ્રવૃત્તિઓ સાથે સ્પેશિયલ કેમ્પેઇન 6.0 નો પ્રારંભ કર્યો હતો. અભિયાનની શરૂઆતને ચિહ્નિત કરતા, ICAR મુખ્યાલયના અધિકારીઓએ નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ સાયન્સ કોમ્પ્લેક્સ (NASC), પૂસા, નવી દિલ્હી ખાતે સ્વચ્છતા અભિયાનમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. આ અભિયાન સ્વચ્છતાની ભાવનાને અનુરૂપ સ્વચ્છ અને આરોગ્યપ્રદ કાર્યસ્થળોને પ્રોત્સાહન આપવા, જાહેર ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા અને સ્વચ્છતાની સતત સંસ્કૃતિને પોષવા પ્રત્યે DARE અને ICAR ની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

સ્પેશિયલ કેમ્પેઇન 6.0 ના ભાગરૂપે, દેશભરના DARE અને ICAR સંસ્થાનો અને સ્થાપનોએ સંસ્થાકીય પરિસરો, ગામડાઓ, રસ્તાઓ, માર્ગો અને અન્ય ઓળખાયેલા વિસ્તારોમાં સ્વચ્છતા અભિયાન અને શ્રમદાન સહિત સ્વચ્છતા અને સફાઈની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરી હતી. સ્વચ્છતા, સફાઈ, આરોગ્યપ્રદ પરિસ્થિતિ, કચરા વ્યવસ્થાપન અને સામાજિક જવાબદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિશેષ ગ્રામ સભાઓ, સ્વચ્છતા સભાઓ અને જાગૃતિ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. જાહેર અને સંસ્થાકીય જગ્યાઓમાંથી કચરો અને અનિચ્છનીય સામગ્રી એકત્રિત કરવા અને દૂર કરવા માટે પ્લોગિંગ (Plogging) પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી, જ્યારે સ્વચ્છ કરાયેલા વિસ્તારોને "એક પેડ મા કે નામ" અભિયાન હેઠળની પ્રવૃત્તિઓ સહિત વૃક્ષારોપણ અને હરિયાળી પહેલ દ્વારા વધુ સુધારી લેવામાં આવ્યા હતા. જવાબદાર કચરા નિકાલ અને સામાજિક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઓળખાયેલા સ્થળોએ ડસ્ટબિનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને મૂકવામાં આવ્યા હતા. સ્વચ્છતા જાળવવામાં તેમના યોગદાન માટે સફાઈ મિત્રો, સ્વચ્છતા કામદારો અને સ્વયંસેવકોની ઓળખ કરી તેમના પ્રદાનને બિરદાવવામાં આવ્યું હતું. આ અભિયાનમાં અગાઉના અને પછીના ફોટોગ્રાફિક દસ્તાવેજીકરણના ટેકાથી સ્વચ્છ કરાયેલી જગ્યાઓના સૌંદર્યીકરણ અને કાયાકલ્પ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે જળ કુંભી (Water Hyacinth) ના વર્મીકમ્પોસ્ટિંગ અને યોગ્ય નિકાલ તથા રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ માટે જૂની ફાઇલોની પદ્ધતિસરની સાફસૂફી (Weeding) અને સમીક્ષા જેવા ટકાઉ અભ્યાસોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલોના પરિણામે સામાજિક ભાગીદારી અને સ્વચ્છતાની સામૂહિક માલિકીમાં વધારો થયો, સંસ્થાકીય અને જાહેર જગ્યાઓની સ્વચ્છતામાં સુધારો થયો, જવાબદાર કચરા નિકાલ અંગે વધુ જાગૃતિ આવી, વૃક્ષારોપણ અને હરિયાળી દ્વારા પર્યાવરણીય ટકાઉપણા સાથે સ્વચ્છતાનું સંકલન થયું, અને સફાઈ મિત્રો, સ્વચ્છતા કામદારો તથા સ્વયંસેવકોના યોગદાનને વ્યાપક માન્યતા મળી. આ અભિયાન વર્મીકમ્પોસ્ટિંગ અને જૂના રેકોર્ડ્સના પદ્ધતિસરના વ્યવસ્થાપન સહિત વ્યવહારુ પર્યાવરણીય અને સંસાધન-વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓને પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે.

ICAR–સેન્ટ્રલ કોસ્ટલ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ICAR–CCARI), ગોવા ખાતે, આ પ્રસંગનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શ્રમિક સન્માન' હતું, જેમાં કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણએ સ્વચ્છ અને આરોગ્યપ્રદ કેમ્પસ જાળવવા માટે આખું વર્ષ કામ કરતા તમામ સફાઈ મિત્રોની સમર્પિત સેવાઓની પ્રશંસાના પ્રતીક રૂપે ICAR–CCARI ના સફાઈ મિત્રોનું શાલ, પુષ્પગુચ્છ અને ભેટ આપીને સન્માન કર્યું હતું. ગોવાના મુખ્યમંત્રી ડૉ. પ્રમોદ સાવંતે સ્વચ્છતા હી સેવા–2026 હેઠળ ICAR–CCARI ની ભાગીદારી અને પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી. કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી શ્રી શ્રીપદ યેસો નાઈક, રાજ્યસભાના સાંસદ શ્રી સદાનંદ શેત તનાવડે પણ આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ કાર્યક્રમે સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ પર્યાવરણ પ્રત્યે સફાઈ મિત્રોના અમૂલ્ય યોગદાનને બિરદાવીને સ્વચ્છતા, સેવા અને શ્રમિક સન્માનની ભાવના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ICAR-ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ICAR-IARI), નવી દિલ્હીએ 2 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ "સ્વચ્છતા મેં સહભાગ – સ્વચ્છ ભારત, વિકસિત ભારત" થીમ હેઠળ સ્વચ્છ ભારત દિવસની ઉજવણી કરી હતી, જેમાં સંસ્થાભરમાં સ્વચ્છતા પ્રવૃત્તિઓની શ્રેણી યોજવામાં આવી હતી અને સ્વચ્છ તથા સ્વસ્થ સંસ્થાકીય પર્યાવરણ જાળવવા માટે સતત ભાગીદારીનું આહ્વાન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે તેમને પુષ્પાંજલિ પણ અર્પણ કરવામાં આવી હતી.

પોતાના સંબોધનમાં, સચિવ (DARE) અને ડીજી (ICAR), ડૉ. માંગી લાલ જાટે ICAR-IARI દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વચ્છતા અભિયાનની પ્રશંસા કરી હતી અને ટીમના ધોરણે હાથ ધરવામાં આવતા સ્વચ્છતા કાર્યક્રમો સાથે સ્વચ્છતાને વર્ષભરની પ્રવૃત્તિ બનાવવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્વચ્છતા અને કાર્યસ્થળનું ઉત્તમ પર્યાવરણ કર્મચારીઓના સર્વાંગી કલ્યાણમાં ફાળો આપે છે અને વિજ્ઞાનની પ્રગતિ તથા લોકોના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે. ડૉ. માંગી લાલ જાટે ટીમ નિર્માણ અને સકારાત્મક કાર્યસ્થળ પર્યાવરણ ઊભું કરવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, અને સંસ્થાકીય કામગીરી તથા માનસિક સ્વાસ્થ્ય બંને માટે તેની સુસંગતતા નોંધી હતી. તેમણે ભવિષ્યના સાયન્સ લીડર્સને માર્ગદર્શન અને તાલીમ આપવા સહિત દ્વિતીય હરોળના નેતૃત્વના વિકાસની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને જવાબદાર વ્યાવસાયિકો અને વિજ્ઞાન તથા સમાજમાં ભવિષ્યના યોગદાનકર્તા તરીકે ઘડવા માટે તેમના સર્વાંગી વિકાસ માટે પોષણ આપવાના મહત્વ પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો. સંસ્થાકીય કામગીરીમાં જવાબદારી પર ભાર મુકતા, તેમણે નોંધ્યું હતું કે દરેક વ્યક્તિએ તેમના સોંપાયેલા કામ માટે જવાબદાર રહેવું જોઈએ અને તેમને સોંપાયેલી જવાબદારીઓમાં નિષ્ઠાપૂર્વક યોગદાન આપવું જોઈએ.

કાર્યક્રમના ભાગરૂપે, સ્વચ્છતા અભિયાન દરમિયાન પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન, ICAR-IARI દ્વારા આયોજિત ચિત્ર સ્પર્ધાના વિજેતાઓને ઇનામોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સ્પર્ધાએ વિદ્યાર્થીઓને કળા દ્વારા સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણીય જવાબદારી પર તેમના વિચારો રજૂ કરવાની તક પૂરી પાડી હતી.

ICAR-NAARM, હૈદરાબાદ ખાતે, સ્વચ્છતા સ્પેશિયલ કેમ્પેઇન 6.0 ના ભાગરૂપે મહાત્મા ગાંધીને શ્રદ્ધાંજલિ અને સફાઈ મિત્રોનું સન્માન આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું. કાર્યક્રમની શરૂઆત સ્વચ્છ ભારત દિવસના પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધીને શ્રદ્ધાંજલિ સાથે થઈ હતી.

સ્વચ્છતા હી સેવા અભિયાનના ભાગરૂપે, ICAR–CAFRI, ઝાંસી ખાતે સ્વચ્છ ભારત દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમ સ્વચ્છતા, સફાઈ, સામાજિક ભાગીદારી અને જવાબદાર કચરા વ્યવસ્થાપનને પ્રોત્સાહન આપવા પર કેન્દ્રિત હતો. આ પ્રવૃત્તિએ સ્વચ્છ આસપાસનું વાતાવરણ જાળવવામાં સામૂહિક કાર્યવાહી અને શ્રમદાનના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. સ્વચ્છતા અને આરોગ્યપ્રદ પરિસ્થિતિ જાળવવામાં તેમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા, સફાઈ મિત્રો અને સ્વચ્છતા કામદારોના યોગદાનની પણ સરાહના કરવામાં આવી હતી. પ્રતિભાગીઓને સ્વચ્છતાને નિયમિત ટેવ તરીકે અપનાવવા અને સ્વચ્છ તથા સ્વસ્થ પરિસર જાળવવા તરફ યોગદાન આપવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા. કાર્યક્રમનું સમાપન સ્વચ્છતા, ટકાઉ અભ્યાસો અને સામૂહિક જવાબદારી પ્રત્યેના પુનઃનવીનીકૃત સંકલ્પ સાથે થયું હતું.

"સ્વચ્છતા હી સેવા અભિયાન 2026" ના ભાગરૂપે કર્મચારીઓ અને નાગરિકોને સ્વચ્છતા અભિયાન દ્વારા સ્વયંસેવક સ્વચ્છતા સેવા (શ્રમદાન) નો એક કલાક આપવા અને શહરી હરિયાળી પોષવા માટે "એક પેડ મા કે નામ" હેઠળ સાફ કરાયેલા CTUs ખાતે વૃક્ષારોપણ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો કાર્યક્રમ 02.10.2026 ના રોજ ICAR-સેન્ટ્રલ આઇલેન્ડ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, શ્રી વિજય પુરમ ખાતે ATIC બિલ્ડિંગની પાછળ અને જૂના ટાઇપ III અને IV ક્વાર્ટર નજીક આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો. કર્મચારીઓ દ્વારા વેસ્ટ ઇન્ડિયન ચેરીના લગભગ 55 છોડ વાવવામાં આવ્યા હતા અને વિસ્તારની સફાઈ પણ કરવામાં આવી હતી. કુલ 85 સ્ટાફ સભ્યોએ આ કાર્યક્રમમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો.

SM/IJ/JD