જલ શક્તિ મંત્રાલય હેઠળના પેયજળ અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) એ ગઈકાલે પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ આદિવાસી ન્યાય મહા અભિયાન (PM-JANMAN) અને ધરતી આબા જનજાતીય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન (DA-JGUA) અંતર્ગત આદિવાસી વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની સુવિધાના વ્યાપને સંપૂર્ણ (સેચ્યુરેશન) સ્તર સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયાને વેગ આપવા માટે બીજી ફોલો-અપ સમીક્ષા અને સંકલન બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા સચિવ, DDWS દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને તેમાં નેશનલ જલ જીવન મિશન (NJJM), આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલય (MoTA), રાજ્ય ગ્રામીણ જળ પુરવઠા/જન સ્વાસ્થ્ય ઇજનેરી વિભાગો, રાજ્ય આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો અને અન્ય સંબંધિત હિસ્સેદારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી.

ડિપાર્ટમેન્ટલ સમિટ પછી શરૂ કરવામાં આવેલી ફોલો-અપ પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે આ બેઠક યોજાઈ હતી, જ્યાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ તમામ પાત્ર PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોમાં પીવાના પાણીના કવરેજનું સેચ્યુરેશન પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. આ પ્રતિબદ્ધતાઓ પરની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી અને રાજ્યોને જળ પુરવઠા/PHE અને આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો વચ્ચે વધુ સારા સમન્વય દ્વારા પ્રતિબદ્ધતાઓને સમયબદ્ધ કાર્યવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવા સલાહ આપવામાં આવી હતી, જેથી કરીને કોઈ પણ પાત્ર આદિવાસી ગામ કે વસાહત બાકી ન રહી જાય.

PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોમાં પીવાના પાણીની સુવિધાના અભાવને દૂર કરવા માટે JJM 2.0 હેઠળ ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ ફાળવવામાં આવી છે. આ સંદર્ભમાં, સમીક્ષા મુખ્યત્વે ચાર પ્રાથમિકતાવાળા ક્ષેત્રો પર કેન્દ્રિત હતી: આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો અને JJM ડેટાબેઝ વચ્ચે ડેટામાં સુમેળ સાધવો, હજુ સુધી આવરી ન લેવાયેલા ગામો અને વસાહતોની ઓળખ કરવી, તકનીકી રીતે યોગ્ય પ્રસ્તાવો તૈયાર કરવા અને કવરેજની સંયુક્ત ચકાસણી તથા પ્રમાણપત્રની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આ પ્રવૃત્તિઓ ઝડપથી પૂર્ણ કરવા અને વિચારણા માટે ચકાસાયેલા પ્રસ્તાવો રજૂ કરવા અનુરોધ કરવામાં આવ્યો હતો.

સહભાગીઓને સંબોધતા શ્રી અશોક કે.કે. મીના, સચિવ, DDWS એ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ડેપ્યુટી કમિશનર/જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની અધ્યક્ષતામાં જિલ્લા જળ અને સ્વચ્છતા મિશન (DWSM) ની બેઠકો દ્વારા PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોની નિયમિત સમીક્ષા હાથ ધરવી જોઈએ. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે DWSMએ આંતર-વિભાગીય સમન્વય, સર્વેક્ષણના તારણોની માન્યતા અને હસ્તક્ષેપની જરૂર હોય તેવી વાસ્તવિક કવરેજ ગેપ્સની ઓળખ માટેના મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપવી જોઈએ.

આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલયે રાજ્યવાર સર્વેસેતુ કવાયત હાથ ધરી છે, જેમાં કાર્યરત ઘરગથ્થુ નળ જોડાણ (FHTC)ની સ્થિતિની ઘરગથ્થુ સ્તરની ચકાસણી સામેલ છે. રાજ્યોને જળ પુરવઠા વિભાગો, આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો અને સર્વેક્ષણ એજન્સીના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા DWSM સમક્ષ સર્વેસેતુના તારણો સંયુક્ત રીતે રજૂ કરવા સલાહ આપવામાં આવી હતી. આ કવાયત દરમિયાન ઓળખવામાં આવેલી કોઈપણ વિસંગતતાઓને સલાહ-સૂચન અને ક્ષેત્રીય ચકાસણી દ્વારા ઉકેલવામાં આવે, જ્યાં પણ જરૂર હોય, જેથી જિલ્લા સ્તરે અંતિમ માન્ય ડેટાબેઝ ઉપલબ્ધ થાય.

બેઠકમાં પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે, આનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર નવું માળખાકીય માળખું બનાવવાનો નથી પરંતુ તમામ પાત્ર PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોનું સંપૂર્ણ સેચ્યુરેશન અને પ્રમાણપત્ર પ્રાપ્ત કરવાનો છે. તેથી રાજ્યોને સલાહ આપવામાં આવી હતી કે તેઓ અગાઉથી સેચ્યુરેશન પ્રાપ્ત કરી ચૂકેલા ગામોના પ્રમાણપત્રને સમાન પ્રાથમિકતા આપે અને દરખાસ્તો રજૂ કરતા પહેલા તમામ પાત્ર વસાહતો JJM-IMISમાં સચોટ રીતે પ્રતિબિંબિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરે.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સલાહ આપવામાં આવી હતી કે તેઓ 'સર્વેસેતુ' (SurveySetu) ના તારણોના આધારે બાકી રહી ગયેલા વસવાટોની ઓળખ કરે અને DWSM વ્યવસ્થાતંત્ર દ્વારા તેની ચકાસણી (વેલિડેશન) કરે. ગ્રામીણ જળ પુરવઠા/PHE અને આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગોને સંયુક્ત રીતે પ્રસ્તાવો તૈયાર કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે; આ પ્રસ્તાવો સક્ષમ અધિકારીઓ દ્વારા પ્રમાણિત અને સ્વ-મૂલ્યાંકન કરાયેલ DPR ચેકલિસ્ટ્સ સાથે જોડાયેલા હોવા જોઈએ. પ્રસ્તાવોમાં સમાવેશ માટેનું યોગ્ય કારણ સ્પષ્ટપણે દર્શાવેલું હોવું જોઈએ, તેમાં કામગીરીનું પુનરાવર્તન ટાળવું જોઈએ, ચકાસાયેલ LGD કોડ્સનો સમાવેશ કરવો જોઈએ અને સંપૂર્ણ તકનીકી તથા નાણાકીય વિગતો હોવી જોઈએ.

NJJM ના ટેકનિકલ વિભાગે DPR સબમિશનની ગુણવત્તા અને સંપૂર્ણતામાં સુધારો કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. રાજ્યોને વાસ્તવિક વસ્તીના અનુમાનો, નિર્ધારિત સેવા સ્તરોનું પાલન, સ્ત્રોતની ટકાઉપણા અને જળ સુરક્ષા માટે પૂરતી જોગવાઈઓ, અને યોગ્ય તકનીકી ઔચિત્ય દ્વારા સમર્થિત વાજબી પ્રતિ-FHTC ખર્ચ સુનિશ્ચિત કરવા સલાહ આપવામાં આવી હતી. DPR ચેકલિસ્ટ્સ પૂર્ણપણે સચોટ રીતે પૂરી કરવા અને તમામ સુધારા અને સુધારણાઓના યોગ્ય પ્રમાણીકરણ તરફ ખાસ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું.

શ્રી કમલ કિશોર સોન, AS&MD, NJJM એ જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સ્તરે સંયુક્ત માલિકીના મહત્વ પર પણ પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો. રાજ્ય RWS/PHE અને આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો સંયુક્ત રીતે સચિવ, DDWS અને સચિવ, MoTAની સહ-અધ્યક્ષતા વાળી સંયુક્ત સમિતિ સમક્ષ દરખાસ્તો તૈયાર કરશે અને રજૂ કરશે. જિલ્લા સ્તરે, DC/DMની અધ્યક્ષતામાં DWSM સર્વેક્ષણ એજન્સી અને સંબંધિત રાજ્ય વિભાગોની સહભાગિતા સાથે માન્યતા અને નિર્ણય લેવા માટેના મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપશે.

બેઠક દરમિયાન, રાજ્યવાર પ્રગતિ અને અગાઉ મળેલી દરખાસ્તો પરના અવલોકનોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. આંધ્રપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઝારખંડ, કેરલમ અને મણિપુરને LGD કોડ માન્યતા, DPR દસ્તાવેજીકરણ, સેવા સ્તરો અને પ્રતિ-FHTC ખર્ચ સંબંધિત વિશિષ્ટ અવલોકનોને સંબોધવા સલાહ આપવામાં આવી હતી. બિહાર, તમિલનાડુ અને આસામને DDWS દ્વારા અગાઉથી જણાવવામાં આવેલા અવલોકનો પર કાર્યવાહી કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી. કેટલાક રાજ્યોએ દરખાસ્તો સબમિટ કરવા માટેની સમયરેખા પણ શેર કરી હતી, જેમાં લદ્દાખ, મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ અને છત્તીસગઢ દર્શાવે છે કે ઓળખાયેલા PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોને આવરી લેતી દરખાસ્તો ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન સબમિટ કરવામાં આવશે.

સંમત થયેલા આગળના માર્ગના ભાગરૂપે, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો PM-JANMAN, DA-JGUA, સર્વેસેતુ અને JJM-IMIS રેકોર્ડ્સના સુમેળ દ્વારા એક સામાન્ય માન્ય ડેટાબેઝ સ્થાપિત કરશે. સંયુક્ત રીતે માન્ય થયેલ દરખાસ્તો, યોગ્ય રીતે હસ્તાક્ષરિત DPR ચેકલિસ્ટ્સ અને જરૂરી મંજૂરીઓ સાથે સચિવ, DDWS અને સચિવ, આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલયની સહ-અધ્યક્ષતા વાળી સંયુક્ત સમિતિ દ્વારા વિચારણા માટે રજૂ કરવામાં આવશે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રોને DWSM બેઠકો દ્વારા 'સર્વેસેતુ' ના તારણોની ચકાસણી કરવા અને જિલ્લા-સ્તરની ચકાસણી દરમિયાન જણાયેલા કોઈપણ ઉમેરા કે બાદબાકી અંગે રાજ્ય સરકાર તથા DDWS ને જાણ કરવા માટે પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.

બેઠકમાં તમામ પાત્ર PM-JANMAN અને DA-JGUA ગામોમાં કાર્યરત પીવાના પાણીની સેવાઓનું સેચ્યુરેશન સુનિશ્ચિત કરવા તરફ DDWS, MoTA, રાજ્ય જળ પુરવઠા/PHE વિભાગો, આદિજાતિ કલ્યાણ વિભાગો અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રોની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો. ડેટા સુમેળ, જિલ્લા-સ્તરની માન્યતા, સંયુક્ત આયોજન, દરખાસ્તો સમયસર સબમિટ કરવા અને સેચ્યુરેશનના પ્રમાણપત્ર દ્વારા, આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય દરેક પાત્ર આદિવાસી ગામ અને વસાહતને વિશ્વસનીય અને ટકાઉ પીવાના પાણીની સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

 

SM/BS/GP/JT

(રીલીઝ આઈડી: 2317478) મુલાકાતી સંખ્યા : 13