मुंबई, 28 सप्‍टेंबर 2026

केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेले राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठ (RRU) आणि कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेले भारतीय कॉर्पोरेट व्यवहार संस्थान (IICA) यांच्या संयुक्त विद्यमाने आर्थिक व वित्तीय सुरक्षा विषयातील पदव्युत्तर पदवी अभ्यासक्रमाची (MFES) दुसरी तुकडी नोव्हेंबर 2026 मध्ये सुरू करण्यात येणार आहे.

या अभ्यासक्रमाच्या पहिल्या तुकडीचे यशस्वी आयोजन पूर्ण झाल्यानंतर आता दुसरी तुकडी सुरू करण्यात येत आहे. पहिल्या तुकडीत बँकिंग, कायदा अंमलबजावणी, तपास, शिक्षण, उद्योजकता आणि कायदेविषयक सेवा अशा विविध क्षेत्रांतील 40 हून अधिक व्यावसायिक सहभागी झाले होते.

कार्यरत व्यावसायिकांसाठी विशेषतः तयार करण्यात आलेला हा एक वर्षाचा अभ्यासक्रम हायब्रिड पद्धतीने राबविला जातो. त्यामुळे सहभागी व्यावसायिकांना त्यांच्या नियमित कामाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळतानाच या क्षेत्रातील विशेष ज्ञान आणि व्यावहारिक कौशल्ये आत्मसात करता येतात. आर्थिक व वित्तीय सुरक्षेसमोरील सध्याच्या आव्हानांची माहिती करून देण्यासोबतच या अभ्यासक्रमात प्रत्यक्ष अनुभवाधारित शिक्षण आणि प्रशिक्षणावर विशेष भर देण्यात आला आहे.

उदयोन्मुख आर्थिक व वित्तीय धोक्यांचा सामना करण्यासाठी क्षमता विकास

परस्परांशी जोडलेल्या जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या पार्श्वभूमीवर वित्तीय सुरक्षितता आणि आर्थिक व्यवस्थेची अखंडता यांना दिवसेंदिवस अधिक महत्त्व प्राप्त होत आहे. वित्तीय तंत्रज्ञान, डिजिटल मालमत्ता आणि सीमापार वित्तीय व्यवहारांमध्ये वेगाने होत असलेल्या बदलांमुळे आर्थिक गुन्हेगारी आणि आर्थिक व्यवस्थेला बाधा निर्माण होण्याचे नवे मार्गही उपलब्ध झाले आहेत.

त्यामुळे उदयोन्मुख आर्थिक व वित्तीय गुन्ह्यांचे स्वरूप समजून घेणे, त्यांना प्रतिबंध करणे आणि त्यांना प्रभावीपणे प्रतिसाद देणे यासाठी आवश्यक विशेष कौशल्य असलेल्या व्यावसायिकांची फळी तयार करण्याची गरज वाढत आहे. अशा प्रकारच्या क्षमता विकासामुळे भारताची आर्थिक लवचिकता अधिक बळकट होण्यासोबतच आंतरराष्ट्रीय शांतता, स्थैर्य आणि सुरक्षेला हातभार लागेल.

मुंबईतील राष्ट्रीय शेअर बाजारात बोलताना राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठाच्या स्कूल ऑफ क्रिमिनल लॉ अँड मिलिटरी लॉचे संचालक सुनील कविश्वर यांनी वित्तीय व्यवस्थेची विश्वासार्हता आणि लवचिकता जपण्याचे वाढते महत्त्व अधोरेखित केले. वित्तीय गुन्ह्यांचे स्वरूप सातत्याने बदलत असून, ते पारंपरिक स्वरूपाच्या गुन्ह्यांपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. आभासी डिजिटल मालमत्ता, दहशतवादी वित्तपुरवठा, प्रसारासाठी होणारा वित्तपुरवठा तसेच तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून होणारे वित्तीय गुन्हे अशा नव्या क्षेत्रांतही त्यांचा विस्तार होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

गुन्हेगारी नेटवर्ककडून अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर होत असल्याने कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या यंत्रणा, नियामक संस्था आणि वित्तीय संस्थांसमोरही नवी आव्हाने निर्माण झाली आहेत.

कविश्वर यांनी सांगितले की, आर्थिक व वित्तीय सुरक्षेच्या उदयोन्मुख क्षेत्रात क्षमता विकास, विशेष प्रशिक्षण आणि ज्ञानाची देवाणघेवाण यासाठी जागतिक व्यासपीठ उभारण्यात राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठाने पुढाकार घेतला आहे. या क्षेत्रातील विशेष ज्ञान आणि व्यावहारिक क्षमता अधिक बळकट करण्यासाठी संबंधित विविध क्षेत्रांतील व्यावसायिक, तज्ज्ञ आणि संस्थांना एकत्र आणण्याच्या दिशेने विद्यापीठ काम करत आहे.

ते पुढे म्हणाले की, आर्थिक व वित्तीय सुरक्षेतील पदव्युत्तर पदवी अभ्यासक्रमात (MFES) केवळ शिक्षणतज्ज्ञांचाच नव्हे, तर प्रत्यक्ष क्षेत्रातील अनुभव असलेल्या तज्ज्ञ आणि कार्यरत व्यावसायिकांचाही सहभाग आहे. आपल्या प्रत्यक्ष अनुभवाच्या आधारे हे तज्ज्ञ अभ्यासक्रमात अध्यापक आणि विषयतज्ज्ञ म्हणून योगदान देतील.

राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठातील (आरआरयू) अध्यापन आणि संशोधन अधिकारी हर्षित सिंग यांनी उदयोन्मुख आर्थिक आणि वित्तीय सुरक्षा आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी विशेष प्रशिक्षण घेऊन सुसज्ज असलेल्या व्यावसायिक संवर्गाच्या विकासाच्या महत्त्वाविषयी सांगितले. अशा प्रकारे प्रशिक्षित व्यावसायिक भारताची आर्थिक सक्षमता मजबूत करण्यासाठी, शाश्वत राष्ट्रीय विकासाला पाठबळ देण्यासाठी तसेच जागतिक वित्तीय सुरक्षा आणि स्थैर्यामध्ये देशाचे योगदान वाढवण्यासाठी हातभार लावू शकतात, असेही त्यांनी सांगितले.

हा कार्यक्रम पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या 'विकसित भारत @2047' या व्यापक दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे, कारण तो वित्तीय प्रणालींचे संरक्षण करण्यास, संस्थात्मक क्षमता मजबूत करण्यास तसेच उदयोन्मुख आर्थिक आणि सुरक्षा धोक्यांना प्रभावीपणे प्रतिसाद देण्यास सक्षम असलेल्या कुशल व्यावसायिकांच्या विकासात योगदान देतो. भारताची अर्थव्यवस्था जागतिक वित्तीय प्रणालींशी अधिकाधिक जोडली जात असताना सुरक्षित, सक्षम आणि शाश्वत आर्थिक विकासाला पाठबळ देण्यासाठी असे प्रशिक्षण महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.

या कार्यक्रमाच्या दुसऱ्या तुकडीसाठी देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय सहभागींसाठी प्रवेश खुला आहे. यामुळे विविध अधिकारक्षेत्रांतील आणि क्षेत्रांतील व्यावसायिकांना वित्तीय आणि वित्तीय सुरक्षेच्या समकालीन समस्यांबद्दल शिकण्याची आणि त्यात सहभागी होण्याची संधी मिळते. भारतीय विमा नियामक आणि विकास प्राधिकरण (आयआरडीएआय) देखील या कार्यक्रमाचे एक ज्ञान भागीदार आहेत.

इच्छुक व्यावसायिक राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठाच्या अधिकृत प्रवेश पोर्टलद्वारे नोंदणी करू शकतात. सहभागींना शैक्षणिक मार्गदर्शन, प्रत्यक्ष अनुभव आणि क्षेत्रातील तज्ञांशी संवाद याद्वारे आर्थिक आणि वित्तीय सुरक्षेची बहुविद्याशाखीय समज प्रदान करणे हा या कार्यक्रमाचा उद्देश आहे.

अधिक माहिती आणि नोंदणीसाठी, राष्ट्रीय रक्षा विद्यापीठाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या.

* * *

पीआयबी मुंबई | शैलेश पाटील/वैभवी जोशी/श्रद्धा मुखेडकर/दर्शना राणे

सोशल मिडियावर आम्हाला फॉलो करा:@PIBMumbai    /PIBMumbai    /pibmumbai  pibmumbai[at]gmail[dot]com  /PIBMumbai    /pibmumbai