"ભારત હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં પ્રથમ પ્રતિભાવકર્તા, પસંદગીના સુસંરક્ષણ ભાગીદાર અને વિશ્વાસ તથા વિશ્વસનીયતાના પ્રતીક તરીકે મજબૂતીથી ઉભું છે અને સમગ્ર વિશ્વ આ ક્ષેત્રમાં આપણી વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ અને આપણી વ્યૂહાત્મક જવાબદારી બંનેની વૃદ્ધિનું સાક્ષી બની રહ્યું છે. આજે, ભીડભાડ, છેતરપિંડી અને ગ્રે-ઝોન પ્રવૃત્તિઓ જેવા મુદ્દાઓએ આપણા દરિયાઈ ક્ષેત્રને પહેલા કરતાં વધુ જટિલ બનાવી દીધું છે. તેથી, આપણે આપણી દેખરેખ અને પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓને નવા સ્તરે લઈ જવી જોઈએ," સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે 29 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ નૌસેના ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે ભારતીય નૌકાદળની દ્વિવાર્ષિક કમાન્ડર્સ કોન્ફરન્સ 2026ની બીજી આવૃત્તિને સંબોધિત કરતી વખતે જણાવ્યું હતું.

સંરક્ષણ મંત્રીએ દાવો કર્યો હતો કે ભારતીય યુદ્ધ જહાજોની ઉપસ્થિતિ દક્ષિણ ચીન સાગર, ભૂમધ્ય સાગર અને એટલાન્ટિક મહાસાગર સુધી વિસ્તરેલી છે, જે આપણી બ્લૂ-વોટર ફોર્સ ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે વ્યૂહાત્મક ઊંડાણ અને પ્રાદેશિક શક્તિ પ્રક્ષેપણ સુનિશ્ચિત કરવામાં ભારતીય નૌકાદળની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં નૌકાદળના આધુનિકીકરણ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિકૂળતા અને પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરતા શ્રી રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, "ભારતીય નૌકાદળ 'વિકસિત ભારત 2047' ના વિઝનમાં એક વ્યૂહાત્મક આધાર તરીકે કામ કરે છે. માત્ર દરિયાઈ સીમાઓનું રક્ષણ કરવા ઉપરાંત, આપણું નૌકાદળ આર્થિક રક્ષણ, પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને શક્તિ પ્રક્ષેપણને મજબૂત બનાવે છે." તેમણે ભારતીય નૌકાદળને ભવિષ્ય માટે તૈયાર, યુદ્ધ માટે તૈયાર અને વૈશ્વિક સ્તરે સન્માનિત દળમાં પરિવર્તિત થતી વખતે તેની અવિરત ગતિ જાળવી રાખવા આહ્વાન કર્યું હતું.

પશ્ચિમ એશિયાના સંકટમાં ભારતીય નૌકાદળની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરતા શ્રી રાજનાથ સિંહે રેખાંકિત કર્યું હતું કે 'ઓપરેશન ઊર્જા સુસંરક્ષણ' હેઠળ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા વેપારી જહાજો - ખાસ કરીને એલપીજી ટેન્કરોનો સુરક્ષિત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવો એ એક ઉત્કૃષ્ટ સિદ્ધિ છે. ભારતે તેના કાચા તેલના આશરે 85–90 ટકા અને કુદરતી ગેસના આશરે 50 ટકા દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા આયાત કરે છે; તેથી, દરિયાઈ માર્ગોની સુસંરક્ષણ દેશના અર્થતંત્ર, ઊર્જા પુરવઠા અને સંરક્ષણ સજ્જતા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે, એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે નૌકાદળના પ્રયાસો પર ભાર મૂકતાં, સંરક્ષણ મંત્રીએ જણાવ્યું, “ભારતીય નૌકાદળનું યુદ્ધજહાજ ઉત્પાદન પરિસર હવે વૈશ્વિક માપદંડોને પૂર્ણ કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં કાર્યરત કરવામાં આવેલા યુદ્ધજહાજોમાં 75%થી વધુ સ્વદેશી સામગ્રી છે. આવનારા સમયમાં, આપણે માત્ર આપણી પોતાની જરૂરિયાતો જ પૂરી કરવાની નથી, પરંતુ મિત્ર વિદેશી દેશોને આપણા યુદ્ધજહાજોની નિકાસ પણ કરવાની છે.

શ્રી રાજનાથ સિંહે હાલની સિસ્ટમોના મહત્વને સ્વીકારીને ભારતની દરિયાઈ દેખરેખ સંરચનાના નોંધપાત્ર અપગ્રેડેશન માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે દરિયાઈ વાહનવ્યવહારનું વધતું પ્રમાણ અને જટિલતા વધુ સક્ષમ વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતાઓની માંગ કરે છે.

શ્રી રાજનાથ સિંહે 2026ને ભારતીય નૌકાદળ માટે એક ઐતિહાસિક વર્ષ ગણાવ્યું, જેમાં 18 યુદ્ધજહાજોને સામેલ કરવાની અથવા કાર્યરત કરવાની યોજના છે, જે નૌકાદળના ઇતિહાસમાં એક જ વર્ષમાં થનારી સૌથી મોટી સૈન્ય ક્ષમતામાં વૃદ્ધિ હશે. તેમણે જણાવ્યું, “આ વિકાસ ભારતના સ્થાનિક નૌકાદળના જહાજ નિર્માણ પરિસરની વધતી પરિપક્વતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યારે એ વાત પર પણ ભાર મૂકે છે કે ક્ષમતામાં વધુ વધારો કરવો હજુ પણ જરૂરી છે.”

"ઓલ રેન્ક્સ, ઓલ રોલ્સ" અભિગમ હેઠળ મહિલા સશક્તિકરણ, ભરતી અને નવીનતા તરફ નૌકાદળના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરતા સંરક્ષણ મંત્રીએ ફ્રન્ટલાઈન યુદ્ધ જહાજો અને વિમાનો પર મહિલા અધિકારીઓની તૈનાતીને રેખાંકિત કરી હતી. તેમણે નાવિકા સાગર પરિક્રમા યાત્રા સહિત નૌકાદળ નેવિગેશનલ અભિયાનોમાં મહિલાઓની ભાગીદારીની પણ પ્રશંસા કરી હતી.

શ્રી રાજનાથ સિંહે કમ્બાઇન્ડ મરીન ફોરસીસ હેઠળ કમ્બાઇન્ડ ટાસ્ક ફોર્સ-154 નો કમાન્ડ સંભાળવા બદલ ભારતીય નૌકાદળને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા, જેને પ્રાદેશિક સહકારી સુસંરક્ષણમાં એક મહત્વપૂર્ણ યોગદાન તરીકે વર્ણવ્યું હતું. તેમણે CTF-154 ના ભારતના કમાન્ડ કાર્યકાળ દરમિયાન કોચી ખાતે આયોજિત ઓપરેશન સધર્ન રેડિનેસ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં 27 દેશોના 276 કર્મચારીઓ, 76 ફેસિલિટેટર્સ અને વિષય નિષ્ણાતો અને ચાર આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો સામેલ હતા.

સંરક્ષણ મંત્રીએ લોકાયન-26 માટે INS સુદર્શિનીની તૈનાતીની વધુ પ્રશંસા કરી હતી, જેણે ભારતની દરિયાઈ વિરાસત પ્રદર્શિત કરવાની સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, એટલાન્ટિક અને ભૂમધ્ય ક્ષેત્રોમાં ભારતની દરિયાઈ મુત્સદ્દીગીરી અને ભારતીય ડાયસ્પોરા સાથેના જોડાણને મજબૂત બનાવ્યું હતું.

પોતાના સંબોધનના સમાપનમાં શ્રી રાજનાથ સિંહે યુદ્ધની ઉચ્ચ સ્તરની સજ્જતા જાળવવા અને ઉભરતા પડકારો છતાં સમગ્ર ક્ષેત્રમાં પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓને પૂર્ણ કરવા બદલ ભારતીય નૌકાદળની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે ભારતની દરિયાઈ શક્તિનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર સમુદ્રમાં રાષ્ટ્રીય ધ્વજ પ્રદર્શિત કરવાનો નથી, પરંતુ જ્યાં પણ ત્રિરંગો દેખાય ત્યાં સુસંરક્ષણ, વિશ્વાસ અને આત્મવિશ્વાસનો સંદેશ આપે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે ભારતીય નૌકાદળને સરકારના સમર્થનની પુનઃપુષ્ટિ કરી અને કહ્યું: "જો સમુદ્રો સુરક્ષિત રહેશે, તો ભારત સુરક્ષિત રહેશે; અને જો ભારત સુરક્ષિત રહેશે, તો વિકસિત ભારતનો સંકલ્પ વધુ મજબૂત થશે."

શ્રી રાજનાથ સિંહે પરિષદ દરમિયાન ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) અને ચીફ ઓફ ધ આર્મી સ્ટાફ સાથે પણ વાર્તાલાપ કર્યો હતો. 29 સપ્ટેમ્બર 2026 થી 01 ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન યોજાઈ રહેલી આ ત્રણ દિવસીય સર્વોચ્ચ કક્ષાની પરિષદ ઓપરેશનલ સજ્જતા, દરિયાઈ સુસંરક્ષણ અને ભવિષ્યની ક્ષમતા વિકાસની સમીક્ષા કરવા માટે ભારતીય નૌકાદળના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વને એકસાથે લાવે છે.

SM/BS/JD