কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়ে গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা নিয়ম,২০১৬ বাতিল কৰি কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা নিয়ম,২০২৬ জাননী জাৰি কৰিছে। নিয়মবোৰ পৰিৱেশ (সুৰক্ষা) আইন,১৯৮৬ -ৰ অধীনত জাৰী কৰা হৈছে আৰু ১ এপ্ৰিলৰ পৰা সম্পূৰ্ণ কাৰ্যকৰী হ'ব। সংশোধিত নিয়মসমূহে দক্ষ আৱৰ্জনা পৃথকীকৰণ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত এক নিৰ্দিষ্ট গুৰুত্বৰ সৈতে চাৰ্কুলাৰ অৰ্থনীতি আৰু সম্প্ৰসাৰিত উৎপাদক দায়বদ্ধতাৰ নীতিবোৰ একত্ৰিত কৰে।

নিয়মবোৰ অনুসৰণ নকৰাৰ বাবে 'প্ৰদূষক পৰিশোধ' নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পৰিৱেশৰ ক্ষতিপূৰণ আৰোপ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আছে পঞ্জীয়ন অবিহনে কাম কৰা, ভুৱা প্ৰতিবেদন, জাল নথিপত্ৰ দাখিল কৰা বা অনুপযুক্ত গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন। কেন্দ্ৰীয় প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডে (চি পি চি বি) প্ৰাসঙ্গিক নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰিব, আনহাতে ৰাজ্যিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড আৰু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ সমিতিয়ে পৰিৱেশৰ ক্ষতিপূৰণ আদায় কৰিব।

উৎসত গোটা আৱৰ্জনাৰ চাৰিটা ধাৰাৰ পৃথকীকৰণ

এছডব্লিউএম নিয়ম,২০২৬ -ৰ অধীনত উৎসত গোটা আৱৰ্জনাৰ চাৰিটা ধাৰা পৃথকীকৰণ বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। আৱৰ্জনাবোৰ  আৱৰ্জনা, শুকান আৱৰ্জনা, অনাময় আৱৰ্জনা আৰু বিশেষ যত্নৰ আৱৰ্জনাত পৃথক কৰিব লাগিব।

ভিজা আৱৰ্জনাৰ ভিতৰত আছে পাকঘৰৰ আৱৰ্জনা, শাক-পাচলি, ফলৰ বাকলি, মাংস, ফুল আদি, যিবোৰ নিকটতম সুবিধাত জৈৱ-মিথেনেচনৰ জৰিয়তে কম্প'ষ্ট বা প্ৰক্ৰিয়া কৰা হ'ব। শুকান আৱৰ্জনাত প্লাষ্টিক, কাগজ, ধাতু, কাঁচ, কাঠ আৰু ৰবৰ আদি থাকে আৰু ইয়াক পৃথকীকৰণ আৰু পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ বাবে সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ সুবিধাসমূহলৈ (এম আৰ এফ) পৰিবহণ কৰা হ'ব। অনাময় আৱৰ্জনাত ব্যৱহৃত ডায়েপাৰ, অনাময় টাৱেল, টেম্পুন আৰু কণ্ডম আদি অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যিবোৰ সুৰক্ষিতভাৱে আবৃত কৰি পৃথকে সংৰক্ষণ কৰিব লাগে। বিশেষ যত্নৰ আৱৰ্জনাৰ ভিতৰত আছে পেইণ্ট কেন, বাল্ব, পাৰা থার্মোমিটাৰ আৰু ঔষধ আদি, যিবোৰ অনুমোদিত সংস্থাসমূহে সংগ্ৰহ কৰিব লাগিব বা নিৰ্ধাৰিত সংগ্ৰহ কেন্দ্ৰত জমা কৰিব লাগিব।

বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকৰ স্পষ্ট সংজ্ঞা

বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকৰ ভিতৰত আছে ২০,০০০ বৰ্গ মিটাৰ বা তাতকৈ অধিক মাটিকালি থকা বস্তু বা প্ৰতিদিনে ৪০,০০০ লিটাৰ বা তাতকৈ অধিক পানী ব্যৱহাৰ কৰা বা প্ৰতিদিনে ১০০ কিলোগ্ৰাম বা তাতকৈ অধিক গোটা আৱৰ্জনা উৎপাদন কৰা বস্তু। ইয়াৰ ভিতৰত আছে কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিভাগ, স্থানীয় নিকায়, ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ, প্ৰতিষ্ঠান, বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু আৱাসিক সমিতি আদি। বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকসমূহে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা উৎপন্ন আৱৰ্জনাবোৰ পৰিৱেশগতভাৱে সুস্থ ধৰণে সংগ্ৰহ, পৰিবহণ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়। এই ব্যৱস্থাই নগৰীয়া স্থানীয় নিকায়সমূহৰ ওপৰত বোজা উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস কৰিব আৰু বিকেন্দ্ৰীকৃত আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাক উৎসাহিত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। নিয়মবোৰে স্থানীয় নিকায়ৰ উপ-আইন অনুসৰি আৱৰ্জনা উৎপাদনকাৰীৰ ওপৰত ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল আৰোপ কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।

নতুন নিয়মসমূহে সম্প্ৰসাৰিত বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকৰ ৰেছপন্সিবিলিটি (ই বি ডব্লিউ জি আৰ) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে, যাৰ অধীনত বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকক তেওঁলোকৰ দ্বাৰা উৎপন্ন কঠিন আৱৰ্জনাৰ বাবে দায়বদ্ধ কৰা হয়। বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকসমূহে  যিমান দূৰ সম্ভৱ স্থানত ভিজা আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়া কৰিব লাগিব বা ই বি ডব্লিউ জি আৰ প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰাপ্ত কৰিব লাগিব যিবোৰত সেই স্থানতেই প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সম্ভৱ নহয়। এই পৰিকাঠামোৰ লক্ষ্য হৈছে আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীবোৰ শক্তিশালী কৰা, কিয়নো মুঠ কঠিন আৱৰ্জনা উৎপাদনৰ প্ৰায় ৩০ শতাংশ বৃহৎ পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা উৎপাদকৰ।

আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু সম্পূৰ্ণ গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ অনলাইন নিৰীক্ষণৰ বাবে দ্ৰুত আবণ্টন

নিয়মবোৰে দ্ৰুত আবণ্টনৰ সুবিধাৰ বাবে গোটা আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু নিষ্পত্তি সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ বাবে শ্ৰেণীবদ্ধ মানদণ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। প্ৰতিদিনে ৫ টনতকৈ অধিক স্থাপন ক্ষমতা থকা সুবিধাসমূহৰ বাবে আবণ্টিত মুঠ এলেকাৰ ভিতৰত এটা বাফাৰ জ‘ন বজাই ৰাখিব লাগিব। চি পি চি বি-য়ে সুবিধাৰ ক্ষমতা আৰু প্ৰদূষণৰ বোজাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বাফাৰ জ’নৰ আকাৰ আৰু ইয়াৰ ভিতৰত অনুমোদিত কাৰ্যকলাপ নিৰ্ধাৰণ কৰি নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰিব। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ দ্বাৰা আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সুবিধাৰ বাবে আবণ্টন ত্বৰান্বিত হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

নিয়মবোৰে আৱৰ্জনা উৎপাদন, সংগ্ৰহ, পৰিবহণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু নিষ্পত্তিৰ লগতে উত্তৰাধিকাৰী আৱৰ্জনা ডাম্প ছাইটসমূহৰ বায়টমাইনিং আৰু বায়’ৰিমিডিয়েশ্যনকে ধৰি গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ সকলো পৰ্যায় অনুসৰণ কৰিবলৈ এক কেন্দ্ৰীভূত অনলাইন পৰ্টেলৰ বিকাশৰ ব্যৱস্থা কৰে। স্থানীয় নিকায় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড বা প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ সমিতিৰ সৈতে আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সুবিধাৰ পঞ্জীয়ন আৰু অনুমোদন চি পি চি বি-ৰ দ্বাৰা বিকশিত প’ৰ্টেলৰ জৰিয়তে অনলাইনত সম্পন্ন কৰা হ’ব।

কঠিন আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সুবিধাৰ দ্বাৰা প্ৰতিবেদন দাখিল কৰাটোও প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে অনলাইন কৰা হ'ব, যাৰ ফলত বহু-পৰ্যায়ৰ ভৌতিক প্ৰতিবেদন প্ৰতিস্থাপন কৰা হ'ব। নিয়মবোৰে সকলো আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সুবিধাৰ অডিট বাধ্যতামূলক কৰে। অডিট প্ৰতিবেদন কেন্দ্ৰীভূত অনলাইন পৰ্টেলত আপলোড কৰিব লাগিব।

স্থানীয় নিকায়সমূহৰ দায়িত্ব আৰু সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ সুবিধা (এম আৰ এফ)

সংশোধিত নিয়মৰ অধীনত, স্থানীয় সংস্থাসমূহ এম আৰ এফ-ৰ সৈতে সমন্বয় কৰি গোটা আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ, পৃথকীকৰণ আৰু পৰিবহণৰ বাবে দায়বদ্ধ যি ই-আৱৰ্জনা, বিশেষ যত্নৰ আৱৰ্জনা, অনাময় আৱৰ্জনা আৰু অধিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে অন্যান্য আৱৰ্জনা ধাৰৰ বাবে জমা কৰা কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিব পাৰে। এম আৰ এফ সমূহক আনুষ্ঠানিকভাৱে গোটা আৱৰ্জনাৰ পৃথকীকৰণৰ সুবিধা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।

স্থানীয় নিকায়সমূহক কাৰ্বন ক্ৰেডিট সৃষ্টি কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনাময় আৰু গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে দায়বদ্ধ বিভাগটোক পেৰি-নগৰীয়া গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিবলৈ বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে।

আবৰ্জনা প্ৰাপ্ত ইন্ধন (আৰ ডি এফ)ৰ ব্যৱহাৰ

নতুন নিয়মবোৰে আবৰ্জনা প্ৰাপ্ত ইন্ধন (আৰ ডি এফ)ৰ উচ্চ কেলৰিফিক মূল্যৰ সৈতে পৌৰ নিগমৰ গোটা আৱৰ্জনা টুকুৰা কৰি আৰু ডিহাইড্ৰেট কৰি উৎপাদিত ইন্ধন হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰিছে, য’ত প্ৰাথমিকভাৱে অ-পুনৰ্ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ থাকে। বৰ্তমান কঠিন ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰা চিমেণ্ট প্ৰকল্প আৰু আৱৰ্জনাৰ পৰা শক্তি প্ৰকল্পকে ধৰি ঔদ্যোগিক গোটসমূহক ইয়াৰ ঠাইত আৰ ডি এফ স্থাপন কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। ছবছৰৰ সময়ছোৱাত ইন্ধনৰ বিকল্পৰ হাৰ বৰ্তমানৰ ৫ শতাংশৰ পৰা ১৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাব।

মাটি পূৰ কৰা আৰু আৱৰ্জনা পেলোৱা পৰম্পৰাগত স্থানৰ ওপৰত সীমাবদ্ধতা

নিয়মবোৰে পূৰণৰ ওপৰত থকা সীমাবদ্ধতা অধিক শক্তিশালী কৰে আৰু পৰম্পৰাগত আৱৰ্জনা পেলোৱা স্থানৰ প্ৰতিকাৰৰ বিষয়ে সম্বোধন কৰে। অ-পুনৰ্ব্যৱহাৰযোগ্য, অ-শক্তি পুনৰুদ্ধাৰযোগ্য আৱৰ্জনা আৰু নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভাণ্ডাৰসমূহ কঠোৰভাৱে সীমাবদ্ধ কৰা হৈছে। পৃথকীকৃত নোহোৱা আৱৰ্জনা অনাময় স্থল ভাণ্ডাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ বাবে স্থানীয় নিকায়সমূহৰ বাবে অধিক ভাণ্ডাৰ মাচুল নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। পৃথকীকৃত আৱৰ্জনাৰ বাবে ভাণ্ডাৰ মাচুল পৃথকীকৰণ, পৰিবহণ আৰু পৃথকীকৃত আৱৰ্জনাৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ খৰচতকৈ অধিক হ’ব। নিয়মবোৰে লগতে ৰাজ্যিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডৰ দ্বাৰা লেণ্ডফিলৰ বাৰ্ষিক অডিট বাধ্যতামূলক কৰে, য’ত লেণ্ডফিলৰ প্ৰদৰ্শন জিলা কালেক্টৰসকলে নিৰীক্ষণ কৰিব লাগিব।

নিয়মবোৰে সকলো উত্তৰাধিকাৰী আৱৰ্জনা ডাম্পচাইটৰ মেপিং আৰু মূল্যায়ন বাধ্যতামূলক কৰে আৰু অনলাইন প’ৰ্টেলৰ জৰিয়তে ত্ৰিমাসিক প্ৰগতিৰ প্ৰতিবেদনৰ সৈতে সময়সীমাৰ ভিতৰত বায়’মাইনিং আৰু বায়’ৰিমেডিএশ্যনৰ ব্যৱস্থা কৰে।

পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু দ্বীপসমূহত গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা

পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু দ্বীপসমূহত কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে পৰ্যটকৰ ওপৰত ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল আৰোপ কৰা আৰু উপলব্ধ আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা সুবিধাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্থানীয় নিকায়সমূহৰ দ্বাৰা পৰ্যটকৰ আগমন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। এনে অঞ্চলসমূহত অ-জৈৱপচনশীল আৱৰ্জনাৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সংগ্ৰহ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হ'ব। স্থানীয় জনসাধাৰণক আৱৰ্জনা স্থানীয় নিকায়লৈ হস্তান্তৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হ’ব আৰু আৱৰ্জনা পেলোৱাৰ কৰাত নিৰুৎসাহিত কৰা হ’ব। হোটেল আৰু ৰেষ্টুৰেণ্টসমূহে এছ পি চি বি বা পি চি চি-ৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত নিয়ম অনুসৰি ভিজা আৱৰ্জনাৰ বিকেন্দ্ৰীকৃত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব।

এই নিয়মসমূহে ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ সমিতি গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰিছে। ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল পৰ্যায়ত, ৰাজ্যৰ মুখ্য সচিব বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল প্ৰশাসনৰ মুৰব্বীৰ অধ্যক্ষতাত এখন সমিতিয়ে নিয়মসমূহৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডক ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ দিব।

গোটা আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা নিয়ম,২০২৬:

https://egazette.gov.in/(S(xdpf55qwoxtnnwkqvmffeyba))/ViewPDF.aspx

*****

VM/GS/MK