જે ગામડાંઓમાં પરિવારનું ભવિષ્ય મોટાભાગે લણણી પર આધારિત હોય છે, ત્યાં કૌશલ્ય પ્રાપ્ત કરવું ઘણીવાર આજીવિકાના વૈકલ્પિક માર્ગો ખોલે છે. ઘણા ગ્રામીણ યુવાનો માટે, તે માર્ગ શીખવાની, કામ કરવાની અને કમાણીના નવા સ્ત્રોતો ઊભા કરવાની તક સાથે શરૂ થાય છે. ત્યાં જ દીનદયાળ ઉપાધ્યાય ગ્રામીણ કૌશલ્ય યોજના (DDU-GKY)ની શરૂઆત થાય છે. રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) હેઠળ 25 સપ્ટેમ્બર 2014ના રોજ શરૂ કરાયેલી, DDU-GKY વંચિત અને નબળા ગ્રામીણ પરિવારોના યુવાનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે ટકાઉ આજીવિકાના ઉદ્દેશ્યથી પ્લેસમેન્ટ-લિંક્ડ કૌશલ્ય તાલીમ પૂરી પાડે છે. આ કાર્યક્રમ 15 થી 35 વર્ષની વયના યુવાનોને લક્ષ્ય બનાવે છે, જે કૌશલ્ય તાલીમને રોજગારીની તકો સાથે જોડે છે.

કામની દુનિયા સાથે આ કાર્યક્રમ પણ બદલાઈ રહ્યો છે. સુધારેલ DDU-GKY 2.0 ફ્રેમવર્ક ઉદ્યોગ-સંચાલિત તાલીમ, ટકાઉ રોજગાર, પ્લેસમેન્ટ પછીની સહાય, અપસ્કિલિંગ અને રિસ્કિલિંગ પર વધુ ભાર મૂકે છે. એક એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટલ સિસ્ટમ હવે તાલીમ, આકારણી, પ્રમાણપત્ર, મોનિટરિંગ અને રોજગાર ટ્રેકિંગને આવરી લે છે. તે ભાગીદારી, રોજગાર મેળા, કેમ્પસ પ્લેસમેન્ટ અને ઉદ્યોગ પરામર્શ દ્વારા રોજગારદાતાઓ સાથે જોડાણને પણ મજબૂત બનાવે છે.

ફોકસ સ્પષ્ટ છે: તાલીમ કામ તરફ દોરી જવી જોઈએ, અને કામ લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની વધુ સારી તક ધરાવતું હોવું જોઈએ. જૂન 2026 સુધીમાં, DDU-GKY હેઠળ 18.45 લાખ ગ્રામીણ યુવાનોને તાલીમ આપવામાં આવી છે, જ્યારે 12.35 લાખ યુવાનોને રોજગારી આપવામાં આવી છે.

આ આંકડાઓ પાછળ એવા વ્યક્તિઓની વાર્તાઓ છે જેમના જીવન ત્યારે બદલાઈ ગયા જ્યારે શીખવાથી રોજગાર અને આજીવિકાના માર્ગો ખોલ્યા.

સ્વપ્નને જીવંત રાખવું

વર્ષો સુધી, નાગાલેન્ડની વિમેથાનો સાખરીએ (Vimethano Sakhrie) તેની માતાને દસ સભ્યોના પરિવારને ટેકો આપવા માટે અવિરત કામ કરતી જોઈ હતી. હાઇસ્કૂલ પૂર્ણ કર્યા પછી, વિમેથાનો ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા માંગતી હતી, પરંતુ આર્થિક મુશ્કેલીઓએ તે મહત્વાકાંક્ષાને પૂર્ણ કરવી મુશ્કેલ બનાવી દીધી હતી.

જ્યારે તેને DDU-GKY વિશે ખબર પડી ત્યારે બધું બદલાઈ ગયું. પોતાના સપના છોડવાનો ઇનકાર કરીને, તેણે DDU-GKY ના ટૂરિઝમ એન્ડ હોસ્પિટાલિટી ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામમાં નોંધણી કરાવી. મહિનાઓ પછી, વિમેથાનોએ ફૂડ અને બેવરેજ સર્વિસમાં ધ ડેન બેંગલુરુ ખાતે તેની પ્રથમ નોકરી શરૂ કરી. તે માત્ર એક નોકરી ન હતી. તે તેના અને તેના પરિવાર માટે એક નવા પ્રકરણની શરૂઆત હતી.

તેણીની સફરને યાદ કરતા વિમેથાનો કહે છે, "હું DDU-GKY ના અમલીકરણ માટે ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય અને NSRLM, નાગાલેન્ડ સરકારનો આભાર માનું છું, જેણે ભારતભરના ઘણા બેરોજગાર યુવાનોને મદદ કરી છે. આ તક મારા માટે આશીર્વાદરૂપ હતી, અને હું આશા રાખું છું કે મારી જેમ અન્ય ઘણા યુવાનો પણ તેનો લાભ લઈ શકશે."

વિમેથાનો માટે, DDU-GKY એ અટકેલા શિક્ષણને કારકિર્દી માટેના લોન્ચપેડમાં ફેરવી દીધું. ચંદન શાહ માટે, આ તક આખરે ઘરથી ઘણી દૂર લઈ ગઈ.

છૂટક કામથી લઈને વિદેશમાં કારકિર્દી સુધી

એક સમય એવો હતો જ્યારે ચંદન શાહના પરિવાર માટે પ્રાથમિક જરૂરિયાતો પણ મુશ્કેલ હતી. બિહારના સિવાનના તેતાહલી ગામમાં રહેતા, તેમને તેમનું શિક્ષણ ચાલુ રાખવાની બહુ ઓછી આશા હતી. પિતાને ખેતરમાં મદદ કરવા માટે તેમણે હાઇસ્કૂલ પછી શાળા છોડી દીધી હતી. આસપાસ ઓછી તકો હોવાને કારણે, ચંદને આજીવિકા રળવા માટે નાના-મોટા કામો હાથ ધર્યા. છતાં, તે કામ સન્માનજનક જીવન માટે માંડ પૂરતું હતું.

તેમની માતા, જે ગેંડા જીવિકા (Genda JEEViKA) સ્વ સહાય જૂથનો ભાગ હતા, તેમના દ્વારા એક નવી શક્યતા ઉભરી આવી. તેણીએ તેમને DDU-GKY અન્વેષણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા. ચંદને કાઉન્સેલિંગ મેળવ્યું અને અસિસ્ટન્ટ ઇલેક્ટ્રિશિયન તરીકે તાલીમ મેળવવાનું પસંદ કર્યું. તાલીમે તેમને કારકિર્દી તરફ પોતાનું પહેલું પગલું ભરવા માટે જરૂરી કૌશલ્યોથી સજ્જ કર્યા. કોર્સ પૂરો કર્યા પછી, તેમણે બદ્દી ખાતે ડિસ્ટિલરીમાં હેલ્પર તરીકે દર મહિને ₹10,500 ના પગાર સાથે પોતાની પ્રથમ નોકરી મેળવી. આ પ્રારંભિક અનુભવે તેમને વધુ વ્યાવસાયિક વિકાસ માટે પાયો પૂરો પાડ્યો. આ કૌશલ્યો અને અનુભવના આધારે, ચંદને બાદમાં વિદેશમાં તક મેળવી અને તેઓ દુબઈ ગયા, જ્યાં તેઓ અલ શફા જનરલ કોન્ટ્રાક્ટિંગમાં ઇલેક્ટ્રિશિયન તરીકે જોડાયા.

ત્યાં સુધીમાં, તેમની માસિક કમાણી વધીને ₹35,000 થઈ ગઈ હતી. આ અસર તેમની પોતાની કારકિર્દીથી આગળ વધીને તેમના પરિવાર માટે વધુ આર્થિક સુરક્ષા લાવી. ચંદન તેના પરિવારને મદદરૂપ થવા અને ખાનગી શાળાઓમાં તેના ભાઈ-બહેનોના શિક્ષણમાં યોગદાન આપવા માટે સક્ષમ બન્યો. તેની આ સફરે તેને તેના ગામના યુવાનો માટે પ્રેરણા સ્ત્રોત પણ બનાવ્યો.

ચંદનની વાર્તા દર્શાવે છે કે કેવી રીતે પ્રથમ રોજગાર તક સતત આજીવિકાની પ્રગતિ માટેનો પાયો બની શકે છે. DDU-GKY એ તેને તે પ્રથમ પગલું ભરવા માટે કૌશલ્યોથી સજ્જ કર્યો, જ્યારે તેના દ્રઢ નિશ્ચય અને અનુભવે તેને વધુ તકો પ્રાપ્ત કરવા સક્ષમ બનાવ્યો. સાથે મળીને, તેઓએ તેને પોતાના અને તેના પરિવાર માટે વધુ સુરક્ષિત ભવિષ્ય બનાવવામાં મદદ કરી.

છતાં, દરેક DDU-GKY સફર ઘરથી દૂર નથી લઈ જતી. રૂપાલી હાસદા (Rupali Hasda) માટે, આ તક આખરે તેને પાછી લઈ આવી.

નોકરીને એન્ટરપ્રાઇઝમાં ફેરવવી

નાણાંકીય મુશ્કેલીઓએ આસામના ચરાઈદેવની રૂપાલી હાસદાને ધોરણ 9 પછી શાળા છોડવાની ફરજ પાડી હતી. તેનો પરિવાર ખેતી પર આધારિત હતો, જેમાં તેના પિતા એકમાત્ર કમાનાર હતા. તેની માતા, સ્વ-સહાય જૂથના સક્રિય સભ્ય, તેના સપનાઓને પ્રોત્સાહિત કરતી રહી. રૂપાલીને જીવિકા સખી દ્વારા DDU-GKY વિશે ખબર પડી અને તેણે ડિસેમ્બર 2022 માં સ્યુઇંગ મશીન ઓપરેટર (Sewing Machine Operator) ટ્રેડમાં નોંધણી કરાવી.

તેણીની તાલીમ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેણે તિરુપ્પુર, તમિલનાડુમાં કેપીઆર એપેરેલ્સ મિલ્સ (KPR Apparels Mills) ખાતે નોકરી મેળવી. પાંચ મહિના સુધી, તેણીએ એક અજાણ્યા શહેરમાં કામ કર્યું અને નવા વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધ્યું. છતાં, તેના વિચારો ઘરની નજીક રહ્યા. તે તેની નોકરીમાંથી બચત સાથે હાતિબંધા પરત ફરી અને સ્યુઇંગ એન્ડ કટીંગ સેન્ટરમાં રૂ. 50,000 નું રોકાણ કર્યું. જે પોતાના માટે આજીવિકા તરીકે શરૂ થયું હતું તે ટૂંક સમયમાં અન્ય કોઈ માટે તક બની ગયું. તેણે સેન્ટરમાં એક નાની છોકરીને નોકરી આપી અને તેના સમુદાયમાં એક એન્ટરપ્રાઇઝ બનાવવાનું શરૂ કર્યું. આશરે રૂ. 1.10 લાખની વાર્ષિક આવક સાથે, રૂપાલીની સફર કૌશલ્યનું બીજું પાસું બતાવે છે. એક નોકરીએ તેને શરૂઆત તો અપાવી, પરંતુ તેણે તે અનુભવને પોતાના આગવા કામમાં ફેરવવાનું પસંદ કર્યું..

રૂપાલીએ ઘરની નજીક પોતાની આજીવિકા બનાવવાનું પસંદ કર્યું. હીરાલાલે, જોકે, એક અલગ માર્ગ શોધ્યો - જે તેને તેની સમક્ષના પડકારોનો સામનો કરીને કારકિર્દી બનાવવામાં સક્ષમ બનાવશે.

તેની પોતાની એક કારકિર્દી

ઝારખંડના હીરાલાલ પંડિત એ જોતા મોટા થયા હતા કે દરેક પાક નક્કી કરતો હતો કે તેમના પરિવારના પૈસા ક્યાં સુધી ચાલશે. તેમનો ચાર સભ્યોનો પરિવાર તેમના પિતાની મોસમી ખેતી પર આધારિત હતો, જે મહિને આશરે રૂ. 5,000 કમાતા હતા.

ધોરણ 10 પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે તેમના પિતાને શક્ય તે બધી રીતે મદદ કરવાનું શરૂ કર્યું. એક દિવ્યાંગ યુવાન તરીકે, કામ શોધવું સરળ ન હતું. પરંતુ હીરાલાલે તેમની પરિસ્થિતિઓને તેમના ભવિષ્યને વ્યાખ્યાયિત કરવા દેવાનો ઇનકાર કર્યો.

તેઓ પોતાના પરિવારના આર્થિક કલ્યાણમાં યોગદાન આપવાની સાથે પોતાની કારકિર્દી બનાવવા માંગતા હતા. તેમના વિકલ્પોની શોધખોળ કરતી વખતે, હીરાલાલને DDU-GKY વિશે જાણવા મળ્યું. આ પ્રોગ્રામની મફત તાલીમ અને પ્લેસમેન્ટ સપોર્ટે તેમને કૌશલ્ય મેળવવાની અને રોજગાર મેળવવાની તક આપી. તેમણે દુમકા, ઝારખંડ ખાતેના તાલીમ કેન્દ્રમાં હેલ્થકેર મલ્ટીપર્પઝ ટ્રેડમાં નોંધણી કરાવી.

આ તાલીમે હીરાલાલની સફરમાં એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવ આણ્યો. તેમણે એક સહાયક અને સર્વસમાવેશી શિક્ષણ વાતાવરણમાં નવા કૌશલ્યો પ્રાપ્ત કર્યા જ્યાં તેમની સાથે ગૌરવ અને સમાનતા સાથે વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો. કોર્સ પૂરો કર્યા પછી, તેમણે નાસિકની SMBT હોસ્પિટલમાં જનરલ ડ્યુટી અસિસ્ટન્ટ તરીકે પ્લેસમેન્ટ મેળવ્યું. આ તકે તેમને સ્વતંત્ર રીતે કમાણી કરવા માટે સક્ષમ બનાવ્યા અને સાથે જ તેમના પરિવારના કલ્યાણમાં યોગદાન આપ્યું. વધુ મહત્વનું એ છે કે, આ અનુભવે તેમના આત્મવિશ્વાસને મજબૂત બનાવ્યો અને તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે તે અંગેની તેમની સમજને વિસ્તૃત કરી.

આજે, હીરાલાલ અન્ય યુવાનોને તેમની પરિસ્થિતિઓથી આગળ જોવા અને તેમને ઉપલબ્ધ તકોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેમના માટે, સફર પ્રથમ પગલું ભરવાની હિંમત સાથે શરૂ થઈ હતી. DDU-GKY એ તેમને તે પ્રથમ પગલાંને કારકિર્દી અને વધુ સુરક્ષિત ભવિષ્ય તરફના માર્ગમાં ફેરવવામાં મદદ કરી.

જ્યારે કૌશલ્ય આજીવિકા બની જાય છે

કૌશલ્ય ગ્રામીણ પરિવાર દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી દરેક મુશ્કેલીને દૂર કરી શકતું નથી, પરંતુ તે મોટી શક્યતાઓ તરફના દરવાજા ખોલી શકે છે. વિમેથાનો માટે, જ્યારે આર્થિક મુશ્કેલીઓએ તેના શિક્ષણને અટકાવ્યું ત્યારે તેણે રોજગારનો માર્ગ પૂરો પાડ્યો. ચંદન માટે, તે એક કારકિર્દીની શરૂઆત હતી જે તેને આખરે દુબઈ લઈ ગઈ. રૂપાલીએ તેના કૌશલ્ય અને અનુભવે આધારે પોતાના ઘર આંગણે પાછી લાવીને પોતાનું એન્ટરપ્રાઇઝ બનાવ્યું, જ્યારે હીરાલાલને રોજગારનો માર્ગ અને તેમના પરિવારને ટેકો આપવાની તક મળી.

તેમની મુસાફરીએ જુદી-જુદી દિશાઓ મેળવી, પરંતુ તેઓ એક સમાન તાંતણે જોડાયેલા છે: કૌશલ્ય પ્રાપ્ત કરવાની, તેને લાગુ કરવાની અને આજીવિકા ઊભી કરવાની તક. DDU-GKY એ પ્રથમ પગલું શક્ય બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, ગ્રામીણ યુવાનોને તાલીમમાંથી રોજગાર તરફ અને રોજગારમાંથી વધુ સુરક્ષિત અને ટકાઉ આજીવિકા તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરે છે.

સંદર્ભ

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

http://ddugky.info/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289001

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297790

https://nsrlm.nagaland.gov.in/vimethano-sakhrie/

https://www.nitiforstates.gov.in/public-assets/Best_Practices/Compendiums/75%20Inspirational%20Stories%20of%20Aatmanirbhar%20Rural%20Women.pdf

https://asrlms.assam.gov.in/portlets/success-stories-0

pdf જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2314397) મુલાકાતી સંખ્યા : 9