ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ શ્રી સી.પી. રાધાકૃષ્ણન આજે તેલંગાણાના સિકંદરાબાદના પરેડ ગ્રાઉન્ડ ખાતે 79મા હૈદરાબાદ મુક્તિ દિવસની ઉજવણીમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજરી આપી હતી.

જનસભાને સંબોધતા ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જણાવ્યું હતું કે 17 સપ્ટેમ્બર 1948ના રોજ સપ્ટેમ્બર 1948ની ઘટનાઓ અને ઓપરેશન પોલોને અનુસરીને તત્કાલીન હૈદરાબાદ રાજ્યના ભારતીય સંઘમાં વિલીનીકરણ સાથે સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં એક નિર્ણાયક પ્રકરણનો અંત આવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, હૈદરાબાદ મુક્તિ દિવસ માત્ર એક ઐતિહાસિક તારીખની સ્મૃતિ નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રનિર્માણની યાત્રા અને ભારતને એકસૂત્રે બાંધતા રહેતા મૂલ્યોની યાદ અપાવતો દિવસ છે.

તેમણે કહ્યું કે હૈદરાબાદની વાર્તા એક યુવા રાષ્ટ્રે વિવિધ રાજકીય પરિસ્થિતિઓમાંથી ઉભરેલા લોકોને એકસાથે લાવવામાં સામનો કરેલા અતિ વિશાળ પડકારોને દર્શાવે છે. તે મુત્સદ્દીગીરી, હિંમત અને બલિદાનની વાર્તા હતી, જે ત્યારબાદ બંધારણીય લોકશાહીનું નિર્માણ કરવાના મોટા અને સતત કાર્ય દ્વારા અનુસરવામાં આવી હતી જેમાં દરેક નાગરિકનું સમાન સ્થાન છે.

રાષ્ટ્રીય એકીકરણમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના યોગદાનને યાદ કરતા ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે, દેશના પ્રથમ ગૃહ મંત્રી અને રાજ્યોના મંત્રી તરીકે સરદાર પટેલે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી નિભાવી હતી; તે એવો સમય હતો જ્યારે ભારત દેશના ભાગલાની અસરોમાંથી બહાર આવી રહ્યું હતું અને સાથે સાથે સેંકડો રજવાડાંઓને એક સંઘમાં એકત્રિત કરી રહ્યું હતું. શ્રી સી. પી. રાધાકૃષ્ણને કહ્યું કે, "સરદાર પટેલજીએ એક મજબૂત અને સંયુક્ત 'એક ભારત'નો મજબૂત પાયો નાખ્યો હતો."

ભારતના રાષ્ટ્ર-નિર્માણના વિવિધ તબક્કાઓ વચ્ચે સમાનતા દર્શાવતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું: "ગાંધીજી અને નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝજીએ ભારતની આઝાદીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. સરદાર પટેલજીએ આધુનિક ભારતમાં રજવાડાઓને એકીકૃત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી હવે ‘વિકસિત ભારત @2047’ના નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.”

હૈદરાબાદના સંઘર્ષ પાછળના જન આંદોલનને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરતા શ્રી સી. પી. રાધાકૃષ્ણને જણાવ્યું હતું કે વિદ્યાર્થીઓ, બુદ્ધિજીવીઓ, લેખકો, સામાજિક કાર્યકરો, રાજકીય કાર્યકરો, ખેડૂતો અને સામાન્ય નાગરિકોએ સંઘર્ષમાં ભાગ લીધો હતો અને જેલવાસ, હિંસા અને પુષ્કળ વ્યક્તિગત મુશ્કેલીઓ સહન કરી હતી.

તેમણે રામજી ગોંડ, તુર્રેબાઝ ખાન અને કોમરામ ભીમ સહિતના અનેક દેશભક્તોને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી અને જણાવ્યું હતું કે તેમની હિંમત આપણને યાદ અપાવે છે કે ઇતિહાસ માત્ર સરકારી કચેરીઓમાં કે પ્રખ્યાત મુત્સદ્દીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવતો નથી, પરંતુ તે સામાન્ય નાગરિકો દ્વારા પણ બનાવવામાં આવે છે જેઓ અન્યાયને પોતાનું નસીબ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરે છે.

"રાજકીય એકીકરણ પ્રદેશોને એકસાથે લાવી શકે છે; બંધારણીય લોકશાહી નાગરિકોને એકસાથે લાવે છે," તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય એકતા માત્ર ભૌગોલિકતા દ્વારા ટકી શકતી નથી અને તેને સમાન અધિકારો, સમાન સન્માન અને સમાન તકો દ્વારા મજબૂત કરવી જોઈએ.

તેમણે કહ્યું કે ભારતની એકતા માટે દરેક નાગરિક સમાન હોય તે જરૂરી નથી, તેમણે નોંધ્યું કે ભારતીયો વિવિધ ભાષાઓ બોલી શકે છે, વિવિધ પરંપરાઓનું પાલન કરી શકે છે, અલગ અલગ રીતે પૂજા કરી શકે છે અને વિવિધ રાજકીય વિચારો ધરાવી શકે છે, છતાં પણ તેઓ બંધારણ અને એ જ સિદ્ધાંતથી એકબીજા સાથે બંધાયેલા રહે છે કે સાર્વભૌમત્વ આખરે જનતાનું છે.

સેન્ટ્રલ આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કરતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે તેઓએ રજવાડાઓના એકીકરણમાં અને 1947–48માં ભારતની પ્રાદેશિક અખંડિતતાના રક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે તેલંગાણા, છત્તીસગઢ, ઝારખંડ અને અન્ય પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં ડાબેરી વિંગ ઉગ્રવાદ (Left-Wing Extremism) સામે લડવામાં તેમના યોગદાનનો પણ સ્વીકાર કર્યો હતો.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ વોર મેમોરિયલની મુલાકાત લીધી હતી અને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરીને વીર જવાનોને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. તેમણે પરેડનું નિરીક્ષણ પણ કર્યું હતું અને કાર્યક્રમમાં પ્રભાવશાળી માર્ચ પાસ્ટ અને ભાવનાત્મક સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ નિહાળી હતી. તેમણે કહ્યું કે હૈદરાબાદનો વારસો રાષ્ટ્રને યાદ અપાવવો જોઈએ કે એકીકરણ સમાવેશીતા તરફ દોરી જવું જોઈએ, અને દેશભક્તિ આખરે રાષ્ટ્ર સેવાના સર્વોચ્ચ સ્વરૂપમાં પરિણમવી જોઈએ.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ કોમ્યુનિકેશન, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત પ્રદર્શનની પણ મુલાકાત લીધી હતી, જે હૈદરાબાદના ભારતીય સંઘ સાથે મુક્તિ અને એકીકરણ તરફના સંઘર્ષ, બલિદાન અને ઐતિહાસિક યાત્રાને દર્શાવે છે.

તેલંગાણાના રાજ્યપાલ શ્રી શિવ પ્રતાપ શુક્લા, કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન મંત્રી શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવત, કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ મંત્રી શ્રી જી. કિશન રેડ્ડી, કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્ય મંત્રી શ્રી બંડી સંજય કુમાર, મલકાજગિરીના સાંસદ શ્રી ઇટેલા રાજેન્દર અને અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com