ভাৰতত ডাটা চেণ্টাৰ:ডিজিটেল যুগৰ আন্তঃগাঁথনি

PIB Backgrounder

ভাৰতত ডাটা চেণ্টাৰ:ডিজিটেল যুগৰ আন্তঃগাঁথনি

পোষ্ট কৰা হৈছে: 14 SEP 2026 11:05AM by PIB Guwahati

ডাটা চেণ্টাৰসমূহ হৈছে ভাৰতৰ ডিজিটেল জীৱনক শক্তি যোগান ধৰা অদৃশ্য ইঞ্জিন। ই প্ৰতি ছেকেণ্ডতে বেংকিং, ই-শাসন আৰু অনলাইন সেৱাসমূহক সহায় কৰে। উদীয়মান প্ৰযুক্তিসমূহে দ্ৰুতগতিত ডাটাৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰাৰ লগে লগে চৰকাৰে এক সহায়ক নীতি-পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিছে। আন্তঃগাঁথনিৰ মৰ্যাদা, বিত্তীয় প্ৰোৎসাহন আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰে ভাৰতৰ ডাটা চেণ্টাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

ডাটা চেণ্টাৰৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰা

ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতি দ্ৰুত বৃদ্ধি আৰু প্ৰযুক্তিগত ৰূপান্তৰৰ এক নতুন পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। ডিজিটেলীকৰণে বিভিন্ন খণ্ডত উৎপাদনশীলতা, প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা আৰু সেৱা প্ৰদানৰ পদ্ধতি পুনৰ গঢ়ি তুলিছে। ডিজিটেল সেৱাসমূহ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে ই কম্পিউটিং ক্ষমতা, ডাটা সংৰক্ষণ আৰু উচ্চ-গতিৰ সংযোগৰ অভূতপূৰ্ব চাহিদা সৃষ্টি কৰিছে। এই চাহিদা পূৰণৰ বাবে এনে আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজন, যিয়ে নিৰন্তৰ, সুৰক্ষিত আৰু বৃহৎ পৰিসৰত কাম কৰিব পাৰে। ডাটা চেণ্টাৰসমূহে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেটি প্ৰদান কৰে আৰু ভাৰতৰ অৰ্থনীতি আৰু শাসন ব্যৱস্থাক ক্ৰমাৎ অধিক চালিত কৰা ডিজিটেল সেৱাসমূহক শক্তি যোগায়।

ডাটা চেণ্টাৰ হৈছে এক সুৰক্ষিত সুবিধা, য’ত কম্পিউটিং, সংৰক্ষণ আৰু নেটৱৰ্কিং সঁজুলি ৰখা হয়। ই বৃহৎ পৰিমাণৰ ডিজিটেল তথ্য সংৰক্ষণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, পৰিচালনা আৰু বিতৰণ কৰে। এই সক্ষমতাসমূহে অনলাইন বেংকিং, ই-শাসন, ডিজিটেল পেমেণ্ট, ক্লাউড কম্পিউটিং আৰু অন্যান্য উদীয়মান প্ৰযুক্তিক সহায় কৰে।

আধুনিক ডাটা চেণ্টাৰসমূহে কম্পিউটিং, নেটৱৰ্কিং, শক্তি, শীতলীকৰণ, সুৰক্ষা আৰু পৰিচালনা ব্যৱস্থাক একত্ৰিত কৰে। এই ব্যৱস্থাসমূহে নিৰ্ভৰযোগ্য কাৰ্যকলাপ, ডাটাৰ সুৰক্ষা আৰু অবিৰত ডিজিটেল সেৱা বজাই ৰাখিবলৈ নিৰন্তৰভাৱে কাম কৰে। ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতি সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে স্থিতিস্থাপক ডাটা চেণ্টাৰসমূহ উদ্ভাৱন, প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা আৰু নিৰন্তৰ ডিজিটেল বিকাশৰ বাবে এক কৌশলগত আন্তঃগাঁথনিত পৰিণত হৈছে।

ডাটা চেণ্টাৰৰ ভিতৰত: ডিজিটেল সেৱাসমূহক শক্তি যোগোৱা প্ৰযুক্তিসমূহ

ডাটা চেণ্টাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ সঁজুলিসমূহৰ নিৰৱচ্ছিন্ন কাৰ্যকলাপ নিশ্চিত কৰিবলৈ এক নিৰ্ভৰযোগ্য শক্তি আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ডাটা চেণ্টাৰৰ কম্পিউটাৰসমূহ কেতিয়াও বন্ধ হ’ব নোৱাৰে—এটা মিলিছেকেণ্ডৰ বাবেও নহয়। অবিৰত বিদ্যুৎ যোগান ব্যৱস্থাই (Uninterruptible Power Supplies—UPS) বৈদ্যুতিক ব্যাঘাতৰ সময়ত তাৎক্ষণিক বেকআপ প্ৰদান কৰে। বেকআপ জেনেৰেটৰ আৰু বৈদ্যুতিক বিতৰণ ব্যৱস্থাই দীৰ্ঘদিনীয়া বিদ্যুৎ ব্যাঘাতৰ সময়ত অতিৰিক্ত স্থিতিস্থাপকতা প্ৰদান কৰে। এনে বৃহৎ পৰিসৰৰ নিৰন্তৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে কম্পিউটিং সঁজুলিসমূহৰ বাবে উপযুক্ত কাৰ্যকৰী পৰিৱেশ বজাই ৰাখিবলৈ শীতলীকৰণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন হয়। উত্তাপন, বায়ু চলাচল আৰু শীতাতপ নিয়ন্ত্ৰণ (Heating, Ventilation and Air Conditioning—HVAC) ব্যৱস্থাই সুবিধাটোৰ ভিতৰত উষ্ণতা আৰু বায়ুপ্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। উন্নত বায়ুপ্ৰবাহ ব্যৱস্থাপনা আৰু তৰল শীতলীকৰণে তাপীয় দক্ষতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা অধিক উন্নত কৰে।

ইয়াৰ পিছত তথ্য প্ৰযুক্তি (Information Technology—IT) আন্তঃগাঁথনিয়ে মূল কম্পিউটিং কাৰ্যসমূহ সম্পন্ন কৰে। ছাৰ্ভাৰসমূহে তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে আৰু ডিজিটেল এপ্লিকেশ্যন চলায়। সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাই হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভ (Hard Disk Drives—HDDs) আৰু ছলিড-ষ্টেট ড্ৰাইভ (Solid-State Drives—SSDs) ব্যৱহাৰ কৰি বৃহৎ পৰিমাণৰ ডাটা সুৰক্ষিতভাৱে সংৰক্ষণ কৰে। সুৰক্ষা ব্যৱস্থাই সঁজুলি, নেটৱৰ্ক আৰু ডাটাক ভৌতিক আৰু ডিজিটেল ভাবুকিৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰে।

ৰাউটাৰ আৰু উচ্চ-গতিৰ ছুইচকে ধৰি নেটৱৰ্কিং সঁজুলিয়ে সুবিধাটোৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ বাহিৰত ডাটা বিনিময় সক্ষম কৰে। ফাইবাৰ-অপ্টিক সংযোগে ডাটা চেণ্টাৰ আৰু বাহ্যিক নেটৱৰ্কসমূহৰ মাজত উচ্চ-গতিৰ যোগাযোগ প্ৰদান কৰে।

শেষত, পৰিচালনা ছফ্টৱেৰে ব্যৱস্থাসমূহ নিৰীক্ষণ কৰে আৰু কম্পিউটিং সম্পদসমূহৰ ব্যৱহাৰ দক্ষতাৰে অনুকূল কৰাত সহায় কৰে। ভাৰ্চুৱেলাইজেচনে (Virtualisation) এটা ভৌতিক ছাৰ্ভাৰত একাধিক ভাৰ্চুৱেল মেচিন চলিবলৈ দিয়ে, যাৰ ফলত সম্পদৰ ব্যৱহাৰ উন্নত হয়। এটা ডাঙৰ ঘৰক কেইবাটাও পৃথক এপাৰ্টমেণ্টত ভাগ কৰাৰ কথা কল্পনা কৰক। ভাৰ্চুৱেলাইজেচনে এটা ভৌতিক কম্পিউটাৰক ইয়াৰ ভিতৰত একাধিক ভাৰ্চুৱেল “ক্ষুদ্ৰ-কম্পিউটাৰ” চলাবলৈ দিয়ে, যাৰ ফলত সম্পদৰ দক্ষতা সৰ্বাধিক হয়। স্বয়ংক্ৰিয়কৰণ সঁজুলিয়ে কামৰ বোজা পৰিচালনা কৰে, ৰক্ষণাবেক্ষণত সহায় কৰে আৰু কাৰ্যকলাপৰ সমস্যাসমূহ চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।

ক্লিকৰ পৰা সঁহাৰিলৈ: ডাটা চেণ্টাৰে আপোনাৰ অনুৰোধ কেনেদৰে পৰিচালনা কৰে

প্ৰতিটো ডিজিটেল অনুৰোধ এটা সাধাৰণ কাৰ্যৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যেনে কোনো এপ খোলা, বেংকৰ বেলেন্স পৰীক্ষা কৰা বা কোনো নথি লাভ কৰা। তাৎক্ষণিক সঁহাৰিৰ আঁৰত, অনুৰোধটো এটা নেটৱৰ্কৰ মাজেৰে ডাটা চেণ্টাৰলৈ যায়, য’ত একাধিক ব্যৱস্থাই একেলগে কাম কৰি ইয়াক সুৰক্ষিত আৰু দক্ষতাৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে।

সুৰক্ষা স্তৰে প্ৰথমে অনুৰোধটো পৰীক্ষা কৰে আৰু চাইবাৰ ভাবুকিৰ পৰা ব্যৱস্থাটোক সুৰক্ষিত কৰে। তাৰ পিছত লোড বেলেন্সাৰে অনুৰোধটো এটা উপলব্ধ ছাৰ্ভাৰলৈ নিৰ্দেশ কৰে, যিয়ে কামৰ বোজা দক্ষতাৰে বিতৰণ কৰাত সহায় কৰে।

এপ্লিকেশ্যন ছাৰ্ভাৰে অনুৰোধটো প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে আৰু কি তথ্য বা সেৱাৰ প্ৰয়োজন সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে। প্ৰয়োজন হ’লে, ই এপ্লিকেশ্যন প্ৰগ্ৰামিং ইণ্টাৰফেচ (Application Programming Interface—API) ব্যৱহাৰ কৰি অন্য এপ্লিকেশ্যন বা সেৱাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰে।

তাৰ পিছত ডাটাবেছ ছাৰ্ভাৰে প্ৰয়োজনীয় তথ্য উদ্ধাৰ কৰে আৰু ইয়াক এপ্লিকেশ্যন ছাৰ্ভাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে। প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত তথ্যটো পুনৰ নেটৱৰ্কৰ মাজেৰে গৈ ব্যৱহাৰকাৰীৰ ডিভাইচত উপনীত হয়।

এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো মাত্ৰ ১–২ ছেকেণ্ড সময়ত সম্পন্ন হ’ব পাৰে, যিয়ে দ্ৰুত আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন ডিজিটেল সেৱা সক্ষম কৰে। এই আন্তঃসংযুক্ত শৃংখল—সংযোগ কৰক → গ্ৰহণ কৰক → নেটৱৰ্ক → প্ৰক্ৰিয়াকৰণ → সংৰক্ষণ → সুৰক্ষিত কৰক → সঁহাৰি—ই ক্লাউড সেৱা, ই-শাসন প্লেটফৰ্ম আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence—AI) এপ্লিকেশ্যনসমূহক নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে আৰু বৃহৎ পৰিসৰত তথ্য প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। ই দেখুৱাই যে আধুনিক ডাটা চেণ্টাৰসমূহ কেৱল সংৰক্ষণৰ সুবিধা নহয়; এইবোৰেই দৈনন্দিন অনলাইন সেৱাসমূহ সক্ষম কৰা ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি।

সৰল ভাষাত: আঁৰৰ কৰ্মী দল

নেটৱৰ্ক = কৰিডৰ আৰু ইণ্টাৰকম, সমগ্ৰ দলটোক সংযোগ কৰা আভ্যন্তৰীণ পথ, যাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে তাৎক্ষণিকভাৱে ইজনে-সিজনক তথ্য প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে।

সুৰক্ষা স্তৰ = নিৰাপত্তাৰক্ষী, যিয়ে সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰৱেশদ্বাৰত আপোনাৰ অনুৰোধ পৰীক্ষা কৰে।

লোড বেলেন্সাৰ = যান-বাহন নিয়ন্ত্ৰক, যিয়ে অহা ডিজিটেল ট্ৰেফিক নিৰ্দেশ কৰে যাতে কোনো এটা ছাৰ্ভাৰৰ ওপৰত অত্যধিক বোজা নপৰে।

এপ্লিকেশ্যন ছাৰ্ভাৰ = ৰান্ধনী, যিয়ে আপোনাৰ অৰ্ডাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু কি তথ্য বা ৰেচিপিৰ প্ৰয়োজন সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।

এপ্লিকেশ্যন প্ৰগ্ৰামিং ইণ্টাৰফেচ = পৰিৱেশক, যিয়ে বাৰ্তাবাহক হিচাপে কাম কৰে।

ডাটাবেছ ছাৰ্ভাৰ = ডিজিটেল ভঁৰাল, য’ত তথ্যসমূহ সুৰক্ষিতভাৱে ৰখা হয় আৰু প্ৰয়োজনৰ সময়ত উদ্ধাৰ কৰা হয়।

ভাৰতত ডাটা চেণ্টাৰৰ স্থিতি

ভাৰতৰ ডাটা চেণ্টাৰৰ যাত্ৰা ই-শাসন আৰু ডিজিটেল সেৱাৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণৰ সৈতে একেলগে বিকশিত হৈছে। অনলাইন সেৱাৰ বাবে নাগৰিকসকলৰ বৃদ্ধি পোৱা প্ৰত্যাশাই শক্তিশালী ডাটা চেণ্টাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যবিজ্ঞান কেন্দ্ৰই (National Informatics Centre—NIC) দেশজুৰি অত্যাধুনিক ৰাষ্ট্ৰীয় ডাটা চেণ্টাৰ স্থাপন কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত দিল্লী, পুনে, হায়দৰাবাদ আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ NIC মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সুবিধাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। NIC-এ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজধানীত ৩৭টা সৰু ডাটা চেণ্টাৰো স্থাপন কৰিছে। এই সুবিধাসমূহে বিভিন্ন স্তৰৰ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিৰ্ভৰযোগ্য ডিজিটেল সেৱা প্ৰদান কৰে। ইহঁতে ২৪ ঘণ্টাই কাৰ্যকলাপ, ব্যৱস্থা পৰিচালনা আৰু দক্ষ স্থানীয় কৰ্মীসকলক সহায় কৰে।

ভাৰতৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰিত ডিজিটেল অৰ্থনীতিয়ে সুৰক্ষিত আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য ডাটা আন্তঃগাঁথনিৰ চাহিদা অধিক শক্তিশালী কৰিছে। ২০২০ চনত স্থাপিত ডাটা-চেণ্টাৰ বিদ্যুৎ ক্ষমতা প্ৰায় ৩৭৫ মেগাৱাট আছিল। ২০২৬ চনৰ আগষ্টলৈকে ই ১.৫৭ গিগাৱাটলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ক্ষমতা আৰু বৃদ্ধি পাই প্ৰায় ৮ গিগাৱাট হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। ভাৰতৰ ডাটা চেণ্টাৰ খণ্ডত প্ৰায় ৭০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ বিনিয়োগ ইতিমধ্যে চলি আছে, আৰু অতিৰিক্ত ৯০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ প্ৰকল্প ঘোষণা কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিসৰ স্পষ্ট হোৱাৰ লগতে বিনিয়োগকাৰীৰ শক্তিশালী আস্থাও প্ৰতিফলিত হৈছে।

ডাটা চেণ্টাৰৰ বাবে সক্ষম নীতি-পৰিৱেশ

চৰকাৰে লক্ষ্যভিত্তিক নীতি আৰু বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ডাটা চেণ্টাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰিছে। ২০২২–২৩ বৰ্ষৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত ডাটা চেণ্টাৰসমূহক আন্তঃগাঁথনিৰ সমন্বিত তালিকা (Harmonized List of Infrastructure)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ডাটা চেণ্টাৰসমূহে আন্তঃগাঁথনিৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে ঋণ লাভৰ অধিক সুবিধা সৃষ্টি হয়। এই পদক্ষেপে ভাৰতৰ ডাটা চেণ্টাৰ ক্ষমতাৰ বিনিয়োগ আৰু সম্প্ৰসাৰণতো সহায় কৰে।

আন্তঃগাঁথনিৰ মৰ্যাদা সৰল ভাষাত

ডাটা চেণ্টাৰক “আন্তঃগাঁথনিৰ মৰ্যাদা” দিয়াৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, বিমানবন্দৰ আৰু পাৱাৰগ্ৰীডৰ দৰে গণ্য কৰা, যাৰ ফলত সহজ আৰু কম ব্যয়ৰ দীৰ্ঘম্যাদী ঋণ লাভৰ সুবিধা হয়।

২০২৬–২৭ বৰ্ষৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত ২০৪৭ চনলৈকে যোগ্য বিদেশী ক্লাউড সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলৰ বাবে কৰ ৰেহাইৰ ব্যৱস্থাও প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। এই প্ৰোৎসাহনে ভাৰতত অৱস্থিত ডাটা-চেণ্টাৰ আন্তঃগাঁথনি ব্যৱহাৰ কৰা বিশ্বব্যাপী কাৰ্যকলাপৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হয়। ই অধিসূচিত বিদেশী কোম্পানীসমূহৰ বাবে কৰ বৰ্ষ ২০২৬–২৭ৰ পৰা ২০৪৬–৪৭লৈকে প্ৰযোজ্য। এই ব্যৱস্থাসমূহে ডাটা চেণ্টাৰ আৰু ক্লাউড আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে ভাৰতৰ বিনিয়োগ পৰিৱেশ শক্তিশালী কৰে।

ডাটা চেণ্টাৰৰ বিকাশত সহায় কৰা সংযুক্ত পৰিৱেশতন্ত্ৰ আঁচনিসমূহ

ছেমিকন ইণ্ডিয়া প্ৰগ্ৰেমৰ দ্বিতীয় পৰ্যায় (Semicon India Programme—Semicon 2.0) ১৫.০৭.২০২৬ তাৰিখে কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে অনুমোদন কৰে, যাৰ বাবে ইণ্ডিয়া ছেমিকণ্ডাক্টৰ মিছন (India Semiconductor Mission—ISM)-ৰ অধীনত ১,২৭,৫০০ কোটি টকাৰ ব্যয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে দেশত এক বিশ্বাসযোগ্য আৰু স্থিতিস্থাপক ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ সামগ্ৰিকভাৱে গঢ়ি তোলা।

ভাৰত এ.আই. মিছন (IndiaAI Mission) দেশত এক ব্যাপক কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা পৰিৱেশতন্ত্ৰ গঢ়ি তোলাৰ বাবে মুঠ ১০,৩৭১.৯২ কোটি টকাৰ বাজেট ব্যয়ৰ সৈতে অনুমোদিত হৈছিল। মিছনৰ অধীনত গঢ়ি তোলা এআই পৰিৱেশতন্ত্ৰ ভাৰতত ডাটা চেণ্টাৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চালিকা শক্তি।

ইলেক্ট্ৰনিকছ উপাদান নিৰ্মাণ আঁচনি (Electronics Components Manufacturing Scheme—ECMS)-য়েও অধিক বিত্তীয় সহায় লাভ কৰিছে। ইয়াৰ আবণ্টন ২২,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ৪০,০০০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।

ভাৰত চৰকাৰে আই.টি. হাৰ্ডৱেৰৰ বাবে পি.এল.আই. আঁচনি ২.০ (PLI Scheme 2.0 for IT Hardware)-ও আৰম্ভ কৰিছে, যাতে আই.টি. হাৰ্ডৱেৰৰ (যেনে ছাৰ্ভাৰ) এক শক্তিশালী ঘৰুৱা নিৰ্মাণ পৰিৱেশতন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰা, বৃহৎ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰা, আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু ভাৰতক এক বিশ্বাসযোগ্য বিশ্বব্যাপী যোগান শৃংখলৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলা যায়।

ডাটা চেণ্টাৰ খণ্ডক স্থায়ী কৰা: শক্তি আৰু পানীৰ পৰিকল্পনা

ডাটা চেণ্টাৰৰ ক্ষমতা দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈ থকাৰ ফলত শক্তি আৰু সম্পদৰ দক্ষতা ক্ৰমাৎ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। নিৰন্তৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ডাটা চেণ্টাৰসমূহক নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ আৰু দক্ষ শীতলীকৰণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন হয়। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ প্ৰাধিকৰণ (Central Electricity Authority—CEA), বিদ্যুৎ মন্ত্ৰালয়ৰ মতে, ২০৩১–৩২ চনৰ ভিতৰত চাহিদা ১৭ গিগাৱাটত উপনীত হ’ব পাৰে। খণ্ডটো সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে চৰকাৰে খণ্ডটোৰ বহনক্ষম বিকাশত সহায় কৰিবলৈ পৰিষ্কাৰ শক্তি আৰু সম্পদৰ দক্ষ ব্যৱহাৰকো উৎসাহিত কৰিছে।

নৱীকৰণযোগ্য শক্তি আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তি

চৰকাৰে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপৰ জৰিয়তে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিক উৎসাহিত কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত সেউজ শক্তি মুক্ত প্ৰৱেশ নিয়ম (Green Energy Open Access Rules), সেউজ শক্তি কৰিডৰ আঁচনি (Green Energy Corridor Scheme) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ হাইড্ৰজেন মিছন (National Green Hydrogen Mission) অন্তৰ্ভুক্ত। উচ্চ-দক্ষতাসম্পন্ন সৌৰ ফটোভল্টেইক মডিউলৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী (National Programme on High Efficiency Solar PV Modules) আৰু সৌৰ উদ্যান আঁচনি (Solar Park Scheme)-য়েও পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰক অধিক সহায় কৰে। এই ব্যৱস্থাসমূহে শক্তি-নিবিড় ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে অধিক পৰিষ্কাৰ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য শক্তিৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰে।

SHANTI আইন আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তি

ভাৰতক ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে বহনক্ষমভাৱে পাৰমাণৱিক শক্তিৰ ব্যৱহাৰ আৰু উন্নয়ন আইন (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India) চমুকৈ SHANTI আইনে পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰে। ই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু ডাটা চেণ্টাৰকে ধৰি উদীয়মান খণ্ডসমূহৰ বাবে নিৰ্ভৰযোগ্য পাৰমাণৱিক শক্তিক সহায় কৰে। এই কাঠামোৱে ভৱিষ্যতে ক্ষুদ্ৰ মডুলাৰ ৰিয়েক্টৰ আৰু মাইক্ৰ’ নিউক্লিয়াৰ ৰিয়েক্টৰ স্থাপনৰ বাবেও সক্ষমতা প্ৰদান কৰে।

ডাটা চেণ্টাৰৰ বাবে বি.আই.এছ. মানদণ্ড

ভাৰতীয় মানক ব্যুৰোৱে (Bureau of Indian Standards—BIS) ডাটা চেণ্টাৰৰ দক্ষতাৰ বাবে মানদণ্ড বিকশিত কৰিছে। ইয়াৰ কাৰিকৰী সমিতি LITD 31-এ ক্লাউড কম্পিউটিং, তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ডাটা চেণ্টাৰ সামৰি লয়। BIS-এ বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Power Usage Effectiveness—PUE) আৰু কাৰ্বন ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Carbon Usage Effectiveness—CUE) সামৰি মানদণ্ড প্ৰকাশ কৰিছে। এই মানদণ্ডসমূহত শীতলীকৰণ দক্ষতা অনুপাত (Cooling Efficiency Ratio—CER) আৰু পানী ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Water Usage Effectiveness—WUE)-ও সামৰি লোৱা হৈছে।

সৰল ভাষাত

বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Power Usage Effectiveness—PUE) আৰু পানী ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Water Usage Effectiveness—WUE)— কোনো সুবিধাই বিদ্যুৎ আৰু পানী কিমান দক্ষতাৰে ব্যৱহাৰ কৰে তাক জোখাৰ বাবে সেউজ মাইলেজ ৰেটিঙৰ দৰে কাম কৰে।

কাৰ্বন ব্যৱহাৰ দক্ষতা (Carbon Usage Effectiveness—CUE)-এ ডাটা চেণ্টাৰৰ কম্পিউটাৰসমূহে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতিটো একক বিদ্যুতৰ বিপৰীতে ডাটা চেণ্টাৰে কিমান কাৰ্বন প্ৰদূষণ সৃষ্টি কৰে তাক জোখে।

শীতলীকৰণ দক্ষতা অনুপাত (Cooling Efficiency Ratio—CER)-এ শীতলীকৰণ ব্যৱস্থাই (যেনে ফেন, শীতল পানীৰ পাইপ বা তৰল শীতল পদাৰ্থ) ব্যৱহাৰ কৰা বিদ্যুতৰ তুলনাত সেই ব্যৱস্থাই তাপ কিমান দক্ষতাৰে আঁতৰ কৰে তাক জোখে।

শক্তি আৰু পানীৰ দক্ষতাৰ মানদণ্ড

শক্তি দক্ষতা ব্যুৰোৱে (Bureau of Energy Efficiency—BEE) শক্তি সংৰক্ষণ ভৱন সংহিতা (Energy Conservation Building Code—ECBC) ২০১৭ অধিসূচিত কৰিছে। ই শক্তি সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ভৱন সংহিতা (Energy Conservation and Sustainable Building Code—ECSBC) ২০২৪ও অধিসূচিত কৰিছে। এই সংহিতাসমূহে ভৱনৰ বাবে শক্তি-দক্ষতা আৰু পানী সংৰক্ষণৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে। ইয়াত ডাটা-চেণ্টাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্যৱস্থাসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

উন্নত শীতলীকৰণ আৰু পানী ব্যৱস্থাপনা

ডাটা চেণ্টাৰৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যৱহৃত শীতলীকৰণ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। উদ্যোগিক উদ্দেশ্যকে ধৰি ভূগৰ্ভস্থ পানী নিষ্কাশন জল শক্তি মন্ত্ৰালয়ে জাৰি কৰা নিৰ্দেশনাৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত হয়। এআই আন্তঃগাঁথনিয়ে ডাটা চেণ্টাৰত উন্নত শীতলীকৰণ প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ডাইৰেক্ট-টু-চিপ তৰল শীতলীকৰণ, এডিয়াবেটিক শীতলীকৰণ আৰু ইমাৰ্ছন শীতলীকৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। বন্ধ-লুপ তৰল শীতলীকৰণ ব্যৱস্থাও সম্পদ-দক্ষ সমাধান হিচাপে উদীয়মান হৈ আছে।

আগলৈ যোৱাৰ পথ

ভাৰতৰ ডাটা-চেণ্টাৰৰ বিকাশে এক স্থিতিস্থাপক আৰু সাৰ্বভৌম ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ দিশত এক নিৰন্তৰ নীতি-যাত্ৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। ডাটা সাৰ্বভৌমত্ব, ডিজিটেল বিশ্বাস, অৰ্থনৈতিক প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা আৰু প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ বাবে ইয়াৰ গুৰুত্ব ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে। ক্লাউড আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণে উদ্ভাৱন আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। অৱশ্যে, এই বিকাশৰ বাবে ডাটা, প্ৰযুক্তি, শক্তি আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ দায়িত্বশীল শাসনো প্ৰয়োজন। এক প্ৰযুক্তি শাসন পদ্ধতিয়ে উদ্ভাৱনৰ সৈতে সুৰক্ষা, বহনক্ষমতা, জবাবদিহিতা আৰু জনস্বাৰ্থৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে শক্তিশালী মানদণ্ড, দৃঢ় চাইবাৰ সুৰক্ষা, দায়িত্বশীল ডাটা ব্যৱস্থা আৰু দক্ষ সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন। ইয়াৰ লগতে কম্পিউটিং, ছেমিকণ্ডাক্টৰ, শক্তি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত অধিক ঘৰুৱা সক্ষমতাৰ প্ৰয়োজন। ভাৰত বিকশিত ভাৰত ২০৪৭ৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে ডাটা চেণ্টাৰসমূহে ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ এক মৌলিক স্তৰ হিচাপে সেৱা আগবঢ়াব পাৰে।

তথ্যসূত্ৰ:

নিটি আয়োগ