કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તેમજ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે નવી દિલ્હીમાં રાજ્યોની વિસ્તૃત ભાગીદારી દ્વારા કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs) ને મજબૂત કરવાની કાર્ય યોજનાની સમીક્ષા કરવા માટે એક બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. ચર્ચામાં 5મી મુખ્ય સચિવોની પરિષદ 2025માંથી બહાર આવેલા KVKs સંબંધિત મુખ્ય ભલામણોના અમલીકરણ અને તેમના અમલીકરણને ઝડપી બનાવવાના પગલાં પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ભગીરથ ચૌધરી, એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ એન્ડ એજ્યુકેશન (DARE) વિભાગના સચિવ અને ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR) ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. માંગી લાલ જાટ અને મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

માર્ચ 2027 સુધીમાં 300 પ્રાથમિકતા ધરાવતા KVKs ની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લોજિસ્ટિક્સ સુવિધાઓને અપગ્રેડ કરવાના કાર્ય બિંદુ પર ચર્ચાઓ કેન્દ્રિત કરવામાં આવી હતી. શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે રાજ્ય સરકારોની સક્રિય ભાગીદારી અને સમયસર સહયોગની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. DARE ના સચિવે પ્રાથમિકતા ધરાવતા KVKs ના અપગ્રેડેશન માટે નાણાંકીય અને સંસ્થાકીય સહયોગ એકત્ર કરવા તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો સાથે વાતચીત કરી છે. કેટલાક રાજ્યોએ તેમની સંબંધિત રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા આ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, ગોવા અને છત્તીસગઢને યુનિવર્સિટીઓ/KVKs પાસેથી વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ્સ (DPRs) મળ્યા છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યો તૈયારી અને અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં છે.

ડિસેમ્બર 2028 સુધીમાં તમામ KVKs માં ઇન્ક્યુબેશન-કમ-સ્કિલ સેન્ટર્સની સ્થાપના કરવાના કાર્ય બિંદુને પણ આવરી લેવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલ હેઠળ, KVKs ને કૃષિ-આધારિત સાહસો, ટેકનિકલ ભાગીદાર સંસ્થાઓ અને જિલ્લા-વિશિષ્ટ કૃષિ તકો સાથે મેપ કરવામાં આવી રહ્યા છે. ભંડોળ અને અમલીકરણ સહાય માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સબમિટ કરવા માટે KVK-વાર ઇન્ક્યુબેશન યોજનાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

KVK કર્મચારીઓ સંબંધિત સુધારાઓ પર વધુ વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. KVK સ્ટાફના પગાર, ભથ્થાં અને પ્રમોશન સંબંધિત પ્રસ્તાવિત સુધારાઓને ખર્ચ વિભાગ (DoE) ની મંજૂરી મળી ગઈ છે. KVK સ્ટાફ માટે NPS યોગદાન અને નિવૃત્તિ લાભો પૂરા પાડવામાં રાજ્ય સરકારોની ભૂમિકા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. KVKs ની અસરકારક કામગીરી અને તેમની નિર્ધારિત પ્રવૃત્તિઓની ડિલિવરી માટે પર્યાપ્ત માનવબળ સુનિશ્ચિત કરવા રાજ્યોને ખાલી જગ્યાઓ પર સમયસર ભરતી કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

KVKs ને સમયસર ભંડોળ મુક્ત કરવાનું સુનિશ્ચિત કરવાના મહત્વ તરફ પણ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું, ખાસ કરીને મોસમી કૃષિ કાર્યક્રમો માટે, જેથી આયોજિત પ્રવૃત્તિઓ યોગ્ય કૃષિ સમયગાળામાં અમલમાં મૂકી શકાય. 2026–27 માટે કઠોળ અને તેલીબિયાં કાર્યક્રમ પર ક્લસ્ટર ફ્રન્ટલાઇન ડેમોન્સ્ટ્રેશન્સ (CFLD) હેઠળ, 24 રાજ્યોમાં 353 KVKs/જિલ્લાઓ દ્વારા પ્રવૃત્તિઓ અમલમાં મુકવામાં આવી રહી છે, જેમાં 12,349 હેક્ટરનો લક્ષ્યાંકિત વિસ્તાર છે. 9,750 હેક્ટરનો વિસ્તાર પહેલેથી જ હાંસલ કરી લેવાયો છે. ભંડોળના પ્રવાહના મેપિંગ અને કેટલાક રાજ્યોમાં ભંડોળ મુક્ત કરવામાં વિલંબ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. રાજ્યોને ATARI અને KVK સ્તરો સુધી ભંડોળના સુચારુ અને સમયસર પ્રવાહને સુગમ બનાવવા, ભલામણ કરેલ ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણો અને જાતોની સમયસર ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા અને નિદર્શનોના આયોજન અને અમલીકરણ દરમિયાન સંકલન મજબૂત કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

સમીક્ષામાં પ્રધાનમંત્રી ધન-ધાન્ય કૃષિ યોજના (PM DDKY) ને ટેકો આપવામાં KVKs ની ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. રાજ્યોને તેમની નિર્ધારિત પ્રવૃત્તિઓ તેમજ PM DDKY હેઠળ જિલ્લા-વિશિષ્ટ કાર્ય યોજનાઓ અમલમાં મૂકવા માટે KVKs ને પર્યાપ્ત ભંડોળ સહાય પૂરી પાડવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી. વધુમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ક્ષમતા-નિર્માણ કાર્યક્રમો ઉપરાંત જિલ્લા સ્તરે KVKs દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓને પરિણામોના વ્યાપક નિરીક્ષણ, રિપોર્ટિંગ અને મૂલ્યાંકનને સુગમ બનાવવા માટે નિયુક્ત પોર્ટલ પર કેપ્ચર અને અપલોડ કરવી જોઈએ.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે KVKs ના પરિવર્તન માટે મજબૂત કેન્દ્ર-રાજ્ય સુમેળ, સમયસર નાણાંકીય સહાય, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, પર્યાપ્ત માનવબળ અને જિલ્લા-વિશિષ્ટ કાર્ય યોજનાઓના અસરકારક અમલીકરણની જરૂર છે. તેમણે એ વાત સુનિશ્ચિત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો કે KVKs ખેડૂત સમુદાયને અસરકારક રીતે સેવા આપવા અને કૃષિમાં ઉભરતા પડકારોનો સામનો કરવા માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, માનવ સંસાધનો અને સંસ્થાકીય સહાયથી સજ્જ હોય.

મજબૂત બનેલા KVKs વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન, આધુનિક કૃષિ તકનીકો, અદ્યતન જાતો, કૌશલ્યો, નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની તકોને ખેડૂતો અને ગ્રામીણ સમુદાયોની વધુ નજીક લઈ જવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. ચર્ચામાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે સંમતિ આપેલા કાર્ય બિંદુઓના અમલીકરણને ઝડપી બનાવવાની અને કેન્દ્ર તેમજ અન્ય હિસ્સેદારો સાથે સુમેળ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો જેથી KVKs કૃષિ તકનીક પ્રસાર, કૌશલ્ય વિકાસ, નવીનતા અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતા માટે અસરકારક મંચ તરીકે ઉભરી આવે, જેનાથી એક વિકસિત અને સમૃદ્ધ કૃષિ ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપી શકાય.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com