ਭਾਰਤ  ਦੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ  ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਕਰ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਕਰਸ,  ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਕਰਸ,  ਘਰੇਲੂ ਵਰਕਰਸ,  ਮਾਰਗ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਰਕਰਸ,  ਗਿਗ ਅਤੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਵਰਕਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਕਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜਬਲ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਚਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ  ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ 26 ਅਗਸਤ,  2021 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ 5 ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਮੀਲ  ਦਾ ਪੱਥਰ ਹੈ।

Behind e-Shram

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ (ਐੱਨਆਈਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਸੰਗਠਿਤ ਵਰਕਰਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਟਾਬੇਸ  (ਐੱਨਡੀਯੂਡਬਲਿਊ )  ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਰਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ 12 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ (ਯੂਏਐੱਨ)  ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਵਿਭਿੰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ  ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ।

ਏਪੀਆਈ  ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ  ਦੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਅਤੇ ਸਬੂਤ - ਅਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ।

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਪੋਰਟੇਬਿਲਟੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ।

• ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟਾਂ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ।

Evolution into a One-Stop Solution

21 ਅਕਤੂਬਰ, 2024 ਨੂੰ ਈ -ਸ਼੍ਰਮ ਵਨ- ਸਟਾਪ ਸੌਲਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਂਚ ਨਾਲ, ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ਇੱਕ ਵਰਕਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਮੰਚ ਵੱਲੋ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੇਵਾ ਵੰਡ ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਭਲਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ,  ਕੌਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ 2024-25 ਦੇ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੈਟਫਾਰਮ  ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਤ੍ਰਤਿਤ ਲੜੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਰਕਰ ਯੋਗ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਪੋਰਟਲਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

• ਵਨ- ਸਟੌਪ ਸੌਲਿਊਸ਼ਨ ਸੁਰਕਸ਼ਾ 15 ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰਮ ਯੋਗੀ ਮਾਨ-ਧਨ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮ- ਐੱਸਵਾਈਐੱਮ),  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮਐੱਸਬੀਵਾਈ),  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀਵਨ ਜਯੋਤੀ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮਜੇਜੇਬੀਵਾਈ),  ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਐੱਨਐੱਸਏਪੀ), ਵਨ ਨੈਸ਼ਨ ਵਨ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ  ( ਓਐੱਨਓਆਰਸੀ) ,  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ-ਪੇਂਡੂ  ( ਪੀਐੱਮਏਵਾਈ-ਜੀ)  ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮਐੱਸਬੀਵਾਈ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀਵਨ ਜਯੋਤੀ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ  (ਪੀਐੱਮਜੇਜੇਬੀਵਾਈ) ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੀਐੱਮਏਸਬੀਵਾਈ ਦੇ ਤਹਿਤ,  ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਅਪੰਗਤਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਅਪੰਗਤਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਦੁਰਘਟਨਾ ਬੀਮਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।  ਪੀਐੱਮਜੇਜੇਬੀਵਾਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਣ ‘ਤੇ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਵਸਰਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰੀਅਰ ਸਰਵਿਸ (ਐੱਨਸੀਐੱਸ)  ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਕੌਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਕਿਲ ਇੰਡੀਆ ਡਿਜੀਟਲ ਹਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਕਰ myScheme ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

• ਇਸ ਪੋਰਟਲ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਵਰਕਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰਮ ਯੋਗੀ ਮਾਨ-ਧਨ  (ਪੀਐੱਮ-ਐੱਸਵਾਈਐੱਮ) ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਂਕਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ,  ਜੋ ਯੋਗਤਾ  ਦੇ ਅਧੀਨ,  60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ 3,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਯਕੀਨੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਿਣੀ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ, 2025 ਵਿੱਚ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਪੋਰਟਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ  ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਿਤ ਭਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਕਰਸ  (ਬੀਓਸੀਡਬਲਿਊ)  ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

• ਈ -ਸ਼੍ਰਮ ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਟਾਬੇਸ  ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਗ ਅਤੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਹੁਣ ਤੱਕ, ਲਗਭਗ 11.5 ਲੱਖ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਡੇਟਾਬੇਸ ਅਜਿਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਉਪਰਾਲਿਆਂ  ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਈ -ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਰਲ,  ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।

ਯੋਗਤਾ  :  ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਕਰ ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਵਰਕਰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਭਵਿੱਖ ਫੰਡ ਸੰਗਠਨ (ਈਪੀਐੱਫਓ)  ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਾਜ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ (ਈਐੱਸਆਈਸੀ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਵਰੇਜ :  ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਕਰਸ,  ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਰਕਰਸ,  ਗਿਗ ਅਤੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਵਰਕਰਸ,  ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੈਂਡਰ,  ਘਰੇਲੂ ਵਰਕਰਸ,  ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਕਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੰਗਠਿਤ ਵਰਕਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ : ਵਰਕਰਸ ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ  (https://register.eshram.gov.in/#/user/self) ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਕੌਮਨ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ (ਸੀਐੱਸਸੀ)  ਜਾਂ ਰਾਜ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ  ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਵੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੀਲਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਉਪ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੀਸ:  ਈ- ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ :  ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ (ਆਧਾਰ ਈਕੇਵਾਈਸੀ  ਦੇ ਲਈ) ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ  (ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ)  ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ 5 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਾਲ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਂਡਰ,  ਉਮਰ ਵਰਗ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ  ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ  (18 ਅਗਸਤ,  2026 ਤੱਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ )।

ਕੁਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ :  ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ 31.89 ਕਰੋੜ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

• ਜੈਂਡਰ ਵੰਡ:  ਰਜਿਸਟਰਡ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 54.28%  ਹੈ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 45 .72%  ਹੈ।

ਉਮਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ:  0.08%  16-18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਰਜਿਸਟਰਡ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 55.21%  18-40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ,  24.18%  40-50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ  ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 20.53 %  50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ  ਦੇ ਹਨ  (20 ਅਗਸਤ, 2026 ਤੱਕ)।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ,  ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਰਕਰਸ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।

ਸਿਖਰਲੇ ਰਾਜ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ,  ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ,  ਮੱਧ  ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ।

ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ : ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਮਨ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ  ( ਸੀਐੱਸਸੀ) ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ,  ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੈਲਫ- ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Building the Future of Labou Welfare

ਈ - ਸ਼੍ਰਮ ਪੋਰਟਲ ਨੇ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਕਾਰਜਬਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ- ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਹੈ।  ਅਸੰਗਠਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਟੀਚਾਬੱਧ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।  ਜਿਵੇਂ- ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਈ- ਸ਼੍ਰਮ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਾਰਜਬਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਡਿਜੀਟਲ ਥੰਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸੰਦਰਭ

ਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਰੋਜਗਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ

https://eshram.gov.in/

https://maandhan.in/

https://www.youtube.com/watch?v=b5anRFQBono

https://www.pib.gov.in/pressreleasepage.aspx?prid=1749294&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2090895&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099153&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2109421&reg=48&lang=2

https://eshramwebportal-megh.azureedge.net/nduwwsmedia/sites/default/files/pdf/leaflets/leaflet-en.pdf

ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ

https://www.nic.gov.in/newsletter-content/products-services/

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ

https://www.indiabudget.gov.in/doc/bspeech/bs2024_25.pdf

Click here to see pdf

***************

ਪੀਆਈਬੀ ਰਿਸਰਚ/ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ