ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગ, સોમવાર, 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ અગાત્તી, લક્ષદ્વીપ ખાતે એક આઉટરીચ કાર્યક્રમનું આયોજન કરી રહ્યું છે. માનનીય ઉપરાષ્ટ્રપતિ સુશોભન મત્સ્યઉદ્યોગના વિકાસ માટે "મિશન કલરફુલ ફિશ 2031" વ્યૂહાત્મક કાર્ય યોજનાનું પ્રકાશન કરશે.

આ આઉટરીચ કાર્યક્રમમાં માનનીય કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ; માનનીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને પંચાયતી રાજ રાજ્યમંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલ; અને લક્ષદ્વીપના માનનીય પ્રશાસક શ્રી પ્રફુલ ખોડાભાઈ પટેલ ઉપસ્થિત રહેશે. મોટી સંખ્યામાં મત્સ્યઉદ્યોગ ખેડૂતો અને માછીમારો (મહિલા મત્સ્યઉદ્યોગ ખેડૂતો અને માછીમારો સહિત) રૂબરૂ ભાગ લેશે. ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગ, લક્ષદ્વીપ વહીવટ, મત્સ્યઉદ્યોગ ક્લસ્ટર અને સંબંધિત મંત્રાલયો અને વિભાગોના અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ પણ ભાગ લેશે.

ભારત પાસે વિશાળ સમુદ્રી સંપત્તિ હોવા છતાં, તેના દરિયાઈ સંસાધનોનો હજુ પણ ખૂબ જ ઓછો ઉપયોગ થાય છે. 11,099 કિલોમીટરના દરિયાકિનારા, 22 લાખ ચોરસ કિલોમીટરના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (EEZ) અને 53.1 લાખ ટન અંદાજિત દરિયાઈ મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષમતા સાથે, ભારત ટકાઉ મત્સ્યઉદ્યોગ, ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી, મેરીકલ્ચર અને બ્લુ ઈકોનોમી વિકસાવવા માટે પ્રચંડ તકો પ્રદાન કરે છે. લક્ષદ્વીપ આ બિનઉપયોગી સંભાવનાનું એક મુખ્ય ઉદાહરણ છે; તેનું EEZ આશરે 400,000 ચોરસ કિલોમીટર (ભારતના કુલ EEZ ના આશરે 17%) ને આવરી લે છે અને તેનો લગૂન વિસ્તાર 4,200 ચોરસ કિલોમીટરથી વધુ છે. આ વિશાળ અને સંસાધનથી સમૃદ્ધ દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમ ઉચ્ચ-મૂલ્યના માછલી સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવા, મેરીકલ્ચરનો વિસ્તાર કરવા, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રોજગારી પેદા કરવા અને ટકાઉ વાદળી અર્થતંત્રના વિકાસને વેગ આપવા માટે નોંધપાત્ર અવકાશ પ્રદાન કરે છે.

ભારત સરકાર મત્સ્યોદ્યોગ ક્ષેત્રમાં સંકલિત અને મૂલ્ય શૃંખલા-આધારિત વિકાસને વેગ આપવા માટે ક્લસ્ટર-આધારિત અભિગમ અપનાવી રહી છે. આ વ્યૂહરચનાને અનુરૂપ, લક્ષદ્વીપને વાવેતર, પ્રોસેસિંગ, વેલ્યુ એડિશન અને માર્કેટ લિન્કેજને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક સમર્પિત સીવીડ ક્લસ્ટર તરીકે અધિસૂચિત કરવામાં આવ્યું છે. લક્ષદ્વીપના ટાપુઓ વિપુલ પ્રમાણમાં દરિયાઈ ઓર્નામેન્ટલ મત્સ્ય સંસાધનોથી પણ સમૃદ્ધ છે, જે દરિયાઈ ઈકોસિસ્ટમનું સંરક્ષણ કરતી વખતે ટકાઉ ઉછેર, નિકાસ અને આજીવિકા નિર્માણ માટે નોંધપાત્ર ક્ષમતા પૂરી પાડે છે.
આ આઉટરીચ કાર્યક્રમ દરમિયાન, માનનીય ઉપરાષ્ટ્રપતિ મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના લાભાર્થીઓને લાભોનું વિતરણ કરશે અને સુશોભન મત્સ્યઉદ્યોગના વિકાસ માટે "મિશન કલરફુલ ફિશ 2031" વ્યૂહાત્મક કાર્ય યોજના બહાર પાડશે. આ વ્યૂહાત્મક કાર્ય યોજના સમગ્ર સુશોભન મત્સ્યઉદ્યોગ મૂલ્ય શૃંખલામાં વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન, જૈવ સુરક્ષા, ગુણવત્તા ખાતરી અને નિયમનકારી પાલન માટે એક સમાન માળખું પૂરું પાડશે. SOPs બ્રુડસ્ટોક મેનેજમેન્ટ, સંવર્ધન, હેચરી કામગીરી, ઉત્પાદન પ્રણાલી, સંસર્ગનિષેધ, આરોગ્ય વ્યવસ્થાપન, ટ્રેસેબિલિટી, માછલીઘર કામગીરી, હેન્ડલિંગ, પરિવહન અને વેપાર સંબંધિત પ્રક્રિયાઓને પ્રમાણિત કરશે, સમગ્ર દેશમાં શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓની એકરૂપતા અને અપનાવવાની ખાતરી કરશે. તેઓ હિસ્સેદારોની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે, ઉત્પાદન ગુણવત્તા અને જૈવ સુરક્ષા ધોરણોમાં સુધારો કરશે, પ્રમાણપત્ર અને બજાર ઍક્સેસને સરળ બનાવશે અને ભારતના સુશોભન મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના ટકાઉ, સંગઠિત અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક વિકાસને ટેકો આપશે.

પૃષ્ઠભૂમિ 

ભારત વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર દરિયાઈ સંસાધન આધારથી સંપન્ન છે, જે આશરે 11,099 કિમીના દરિયાકિનારા અને આશરે 24 લાખ ચોરસ કિમીના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર દ્વારા સમર્થિત છે. ભારતના EEZમાં દરિયાઈ મત્સ્યઉદ્યોગની સંભાવના 58.6 લાખ મેટ્રિક ટન હોવાનો અંદાજ છે, જે આશરે 50 લાખ માછીમારોની આજીવિકાને ટેકો આપે છે અને ખાદ્ય સુરક્ષા, પોષણ, રોજગાર, આવક નિર્માણ અને નિકાસ આવકમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. ભારત હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી મત્સ્યઉદ્યોગ અને જળચરઉદ્યોગ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે અને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન આશરે ₹73,890 કરોડ મૂલ્યના સીફૂડની નિકાસ કરવામાં આવી છે.

મોટાભાગની માછીમારી પ્રવૃત્તિઓ દરિયાકાંઠાના 40-50 નોટિકલ માઇલની અંદર થાય છે, જ્યારે ઊંડા પાણી અને રાષ્ટ્રીય અધિકારક્ષેત્રની બહારના વિસ્તારો ઉચ્ચ-મૂલ્યવાળી માછલીઓ, ખાસ કરીને ટુના અને તેના જેવી માછલીઓ પકડવા માટે નોંધપાત્ર તકો પ્રદાન કરે છે. ટકાઉ દરિયાઈ માછીમારીના વ્યૂહાત્મક મહત્વને ઓળખીને, ભારત સરકારે ભારતીય EEZ અને ઉચ્ચ સમુદ્રોમાં ટકાઉ માછીમારી પ્રથાઓ માટે એક માળખું વિકસાવ્યું છે. આમાં 'ભારતીય ધ્વજાંકિત માછીમારી જહાજો દ્વારા ઉચ્ચ સમુદ્રોમાં ટકાઉ માછીમારી પ્રથાઓ માટેની માર્ગદર્શિકા, 2025' સામેલ છે.

લક્ષદ્વીપમાં વિપુલ પ્રમાણમાં દરિયાઈ માછલી સંસાધનો છે, ખાસ કરીને યલોફિન ટુના અને સ્કીપજેક ટુના જેવી ઉચ્ચ-મૂલ્યવાળી ટુના માછલી, જે ટાપુઓના દરિયાઈ માછીમારી ઉદ્યોગની કરોડરજ્જુ બનાવે છે. વિશાળ અને ફળદ્રુપ સમુદ્રો સાથે, આ વ્યાપારી રીતે મહત્વપૂર્ણ માછીમારી ટકાઉ માછીમારી, મૂલ્યવર્ધન, નિકાસ વૃદ્ધિ અને રોજગાર સર્જન માટે નોંધપાત્ર તકો પ્રદાન કરે છે. આ લક્ષદ્વીપને ટુના-આધારિત માછીમારી ઉદ્યોગ અને બ્લુ ઈકોનોમીના વિકાસ માટે એક મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવે છે.

SM/NK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad