રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ની ભલામણો અનુસાર, નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) એ નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક ફોર ફાઉન્ડેશનલ સ્ટેજ (NCF-FS) 2022 અને નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક ફોર સ્કૂલ એજ્યુકેશન (NCF-SE) 2023 બહાર પાડ્યું છે. આ ફ્રેમવર્ક તબક્કાવાર અને વિષયવાર અભ્યાસક્રમના ધ્યેયો, ક્ષમતાઓ, શિક્ષણ પરિણામો, અભ્યાસક્રમ, પાઠ્યપુસ્તકો, શિક્ષણશાસ્ત્ર અને મૂલ્યાંકન માટે આધાર પૂરો પાડે છે.

નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક વિકસાવવા માટે, નેશનલ સ્ટીયરિંગ કમિટીની રચના કરવામાં આવી હતી, જેણે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી શિક્ષકો, વાલીઓ, વિદ્યાર્થીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, નવ- અને બિન-સાક્ષરો, વિષય નિષ્ણાતો, વિદ્વાનો, આંગણવાડી કર્મચારીઓ વગેરે સહિત વિવિધ હિસ્સેદારો પાસેથી રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા માટે ઇનપુટ્સ મેળવવાના તળિયેથી ઉપરના અભિગમને અનુસરીને, રૂબરૂ તેમજ ડિજિટલ મોડમાં જાહેર પરામર્શની એક વિશાળ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયાથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે સિટિઝન-સેન્ટ્રિક મોબાઇલ એપ સર્વેક્ષણ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને માતાપિતા સહિત 13 લાખથી વધુ રસ ધરાવતા નાગરિકોના જોડાણનો અને રાજ્ય સ્તરે મોબાઇલ એપ સર્વેક્ષણ દ્વારા 1.5 લાખથી વધુ શિક્ષકો, માતાપિતા, વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણવિદોના જોડાણનો લાભ મળ્યો હતો.

32 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 1550થી વધુ જિલ્લા-સ્તરના પરામર્શ હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા. 35 સંસ્થાઓના જૂથો, 8000 હિતધારકો પાસેથી પણ ઇનપુટ્સ પ્રાપ્ત થયા હતા જેઓ યુનિવર્સિટીઓ અને સિવિલ સોસાયટી જૂથો સાથેના 12 પરામર્શમાં હાજર રહ્યા હતા. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા રચવામાં આવેલા ફોકસ ગ્રુપ્સ દ્વારા 25 ખાસ સંબંધિત વિષયો પર 600થી વધુ પોઝિશન પેપર્સ લખવામાં આવ્યા હતા, જેમાં કુલ મળીને 4000 થી વધુ નિષ્ણાતો હતા અને 175થી વધુ સભ્યો ધરાવતા નિષ્ણાત જૂથો દ્વારા નેશનલ ફોકસ ગ્રુપ્સમાંથી 25 પેપર્સ NCERT દ્વારા રચવામાં આવ્યા હતા. આ ઇનપુટ્સનું પૃથ્થકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને NCFમાં સંબંધિત સૂચનોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઇનપુટ્સને ધ્યાનમાં લઈને, NCF-FS 20 ઓક્ટોબર, 2022ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું અને NCF-SE 23 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.

NCFના ફોલો-અપ તરીકે, NCERTએ નેશનલ સિલેબસ એન્ડ ટીચિંગ-લર્નિંગ મટિરિયલ કમિટી (NSTC) ની રચના કરી છે. આ સમિતિ હેઠળ, તમામ વિષયો અને ગ્રેડ માટે 13 કરિક્યુલર એરિયા ગ્રુપ્સ (CAGs) અને ટેક્સ્ટબુક ડેવલપમેન્ટ ટીમ્સ (TDTs) ની રચના કરવામાં આવી છે. NSTC ને પાઠ્યપુસ્તકો સહિતની શિક્ષણ-શીખવાની સામગ્રી (ટીચિંગ-લર્નિંગ મટિરિયલ) વિકસાવવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે. NCERTએ પાઠ્યપુસ્તકો સહિતની નવી શિક્ષણ-શીખવાની સામગ્રીમાં NCF પરિપ્રેક્ષ્યના અનુવાદને જોવા માટે નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક ઓવરસાઇટ કમિટી (NOC)ની પણ રચના કરી છે. NSTC, NOC અને CAGમાં વિદ્વાનો, વિષય નિષ્ણાતો, પ્રખ્યાત ખેલાડીઓ, કલાકારો, શિક્ષક પ્રશિક્ષકો (ટીચર એજ્યુકેટર્સ), NCERTના ફેકલ્ટી સભ્યો, SCERTના અધિકારીઓ વગેરે સામેલ છે. TDTમાં વિદ્વાનો, વિષય નિષ્ણાતો, શિક્ષકો, શિક્ષક પ્રશિક્ષકો, NCERTના ફેકલ્ટી સભ્યો, SCERTના ફેકલ્ટી સભ્યો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. NSTCના સમર્થન સાથે, NCERTએ ગ્રેડ 1-9 માટે નવો અભ્યાસક્રમ અને પાઠ્યપુસ્તકો બહાર પાડ્યા છે અને બાલવાટિકા 1, 2 અને 3 માટે શીખવાના સંસાધનો (લર્નિંગ રિસોર્સિસ) - જાદુઈ પિટારા અને ઈ જાદુઈ પિટારાનો સંગ્રહ પણ બહાર પાડ્યો છે.

પાઠ્યપુસ્તકો અને શીખવાની સામગ્રી (લર્નિંગ મટિરિયલ) સહિતની નવી શિક્ષણ-શીખવાની સામગ્રી અભ્યાસક્રમના લક્ષ્યો, ક્ષમતાઓ અને શીખવાના પરિણામોના વિગતવાર મેપિંગ દ્વારા વિકસાવવામાં આવે છે. ડ્રાફ્ટ્સ શૈક્ષણિક, શિક્ષણશાસ્ત્રીય, ભાષા અને સંવેદનશીલતા સમીક્ષાના બહુવિધ રાઉન્ડમાંથી પસાર થાય છે. સમીક્ષા પ્રક્રિયા શૈક્ષણિક ચોકસાઈ, વય-યોગ્યતા, સર્વસમાવેશકતા, બંધારણીય મૂલ્યો, લિંગ સંવેદનશીલતા, સાંસ્કૃતિક અને ભાષાકીય સુસંગતતા, શિક્ષણશાસ્ત્રની યોગ્યતા અને NEP 2020, NCF-FS 2022 તથા NCF-SE 2023 સાથેના જોડાણની તપાસ કરે છે. NCF-SEના ફોલો-અપ તરીકે, લર્નિંગ આઉટકમ ડોક્યુમેન્ટ અને મેન્ડેટ ડોક્યુમેન્ટ્સ વિકસાવવામાં આવ્યા હતા, જેણે NCF-FS અને NCF-SEની સાથે નવા અભ્યાસક્રમો અને પાઠ્યપુસ્તકોના વિકાસ માટે માર્ગદર્શિકા તરીકે કામ કર્યું હતું.

NCERT, દર વર્ષે તેના પાઠ્યપુસ્તકોનું પુનઃમુદ્રણ કરતી વખતે, કોઈપણ માળખાકીય ફેરફારો કર્યા વિના, વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને અન્ય હિતધારકોના સંબંધિત પ્રતિસાદ સાથે સુસંગત રીતે તેના પાઠ્યપુસ્તકોને અપડેટ કરે છે. આ હેતુ માટે, જો જરૂરી હોય તો, NCERT ફેરફારોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે નિષ્ણાતોને પણ આમંત્રિત કરે છે.

આ માહિતી શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી જયંત ચૌધરીએ આજે લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપી હતી.

SM/BS/JD