સરકારે રાજ્યસભાને માહિતી આપી છે કે, અનુસૂચિત જાતિ માટેના ડેવલપમેન્ટ એક્શન પ્લાન (DAPSC), જે પહેલા અનુસૂચિત જાતિ સબ-પ્લાન (SCSP) તરીકે ઓળખાતો હતો, તેના માટે નીતિ આયોગની માર્ગદર્શિકા, 2017 અનુસાર, ભારત સરકારના 38 મંત્રાલયો/વિભાગો અનુસૂચિત જાતિના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ ભંડોળ ફાળવી રહ્યા છે.

સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામદાસ અઠાવલે રાજ્યસભામાં શ્રી ગોલ્લા બાબુરાવ દ્વારા અનુસૂચિત જાતિ માટેના ડેવલપમેન્ટ એક્શન પ્લાન અંગે પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં આ વિગતો શેર કરી હતી.

2020-21 થી મંત્રાલયો/વિભાગોમાં DAPSC હેઠળના બજેટ અંદાજ (BE), સુધારેલા અંદાજ (RE) અને વાસ્તવિક ખર્ચ અંગેના ડેટા દર્શાવે છે કે 2020-21 થી 2025-26 સુધીના દરેક વર્ષ દરમિયાન વાસ્તવિક ખર્ચ સુધારેલા અંદાજ કરતાં ઓછો રહ્યો હતો. સુધારેલા અંદાજનો ઉપયોગ 2020-21 માં 81.61 ટકા, 2021-22 માં 91.22 ટકા, 2022-23 માં 91.90 ટકા, 2023-24 માં 93.83 ટકા, 2024-25 માં 92.57 ટકા અને 2025-26 માં 85.65 ટકા હતો.

સરકારે જણાવ્યું હતું કે ભંડોળ માત્ર અનુસૂચિત જાતિના કલ્યાણ માટે જ ફાળવવામાં આવે છે. જો કે, કેટલાક મંત્રાલયો/વિભાગોમાં યોજનાઓના સામાન્ય સ્વરૂપને કારણે, અમુક કિસ્સાઓમાં ભંડોળનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થતો નથી.

સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા વિભાગ, માનનીય મંત્રી અને સચિવ, સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતાની અધ્યક્ષતા હેઠળ સામયિક સમીક્ષા બેઠકો દ્વારા જવાબદાર મંત્રાલયો/વિભાગો દ્વારા DAPSC ભંડોળના ઉપયોગની દેખરેખ રાખે છે. તાજેતરના ભૂતકાળમાં, DAPSC હેઠળ સમીક્ષા બેઠકો 29 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ માનનીય સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા રાજ્ય મંત્રી શ્રી બી. એલ. વર્માની અધ્યક્ષતામાં અને 25 ઓગસ્ટ, 2025 તથા 16 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ સચિવ, સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતાના સ્તરે યોજાઈ હતી.

સમયસમય પર, સંચાર માધ્યમો દ્વારા, DAPSC-જવાબદાર મંત્રાલયો/વિભાગોને ખર્ચમાં ઝડપ લાવવા અને DAPSC હેઠળ ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કહેવામાં આવે છે. વધુમાં, સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા મંત્રી દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશોનું પાલન કરીને, DAPSCનું અમલીકરણ કરતા તમામ 38 મંત્રાલયો/વિભાગોએ તેમના સંબંધિત મંત્રાલયો/વિભાગોમાં DAPSC ભંડોળના નાણાકીય અને શારીરિક મોનિટરિંગ માટે એક નોડલ ઓફિસરની નિમણૂક કરી છે.

અનુસૂચિત જાતિના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે DAPSC હેઠળ ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર મોનિટરિંગ અને સમીક્ષા પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવાનું ચાલુ રાખે છે.

SM/BS/JD