ಸರಕು ಸಾಗಣೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆಯ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಸರಕು ದಕ್ಷ ತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ತಡೆರಹಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಬಹುಮುಖಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ -

(i) ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಗಳಲ್ಲಿರೈಲು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ದಕ್ಷ ತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಎರಡು ಹಂತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ: ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಬಹು-ಮಾದರಿ ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ (ಜಿಸಿಟಿ) ನೀತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿಆಧುನಿಕ ರೈಲು ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಒಡೆತನದ ಗೂಡ್ಸ್‌ ಶೆಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು / ನವೀಕರಿಸುವುದು.

ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ‘ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಬಹು-ಮಾದರಿ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ (ಜಿಸಿಟಿ)’ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮದ ಬೇಡಿಕೆ, ಸರಕು ದಟ್ಟಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಿಸಿಟಿಗಳ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, 142 ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು (ಜಿಸಿಟಿಗಳು) ವರ್ಷಕ್ಕೆ 224 ದಶಲಕ್ಷ  ಟನ್‌ (ಎಂಟಿಪಿಎ) ಅಂದಾಜು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯು ಈ ಜಿಸಿಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 10,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದೆ. 2025-26ರಲ್ಲಿಈ ಜಿಸಿಟಿಗಳಲ್ಲಿನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ 146 ಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ಟನ್‌ ಆಗಿದೆ.

(ii) ವ್ಯಾಗನ್‌ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳು: ಸಿಮೆಂಟ್‌, ತೈಲ, ಉಕ್ಕು, ಫ್ಲೈ-ಆಶ್‌ ಮುಂತಾದ ಸರಕು ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಶೇಷ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಈಗಾಗಲೇ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳ ಸುಮಾರು 275 ರೇಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳ 397 ರೇಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ಇದು ಬೃಹತ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌, ಫ್ಲೈ-ಬೂದಿ, ಉಕ್ಕಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮುಂತಾದ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿಮಾದರಿ ಪಾಲನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯೋಜನೆಯಿದೆ, ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಉದ್ಯಮದ ಒಡೆತನದ ಸುಮಾರು 54 ರೇಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

(iii) ಜಂಟಿ ಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪನ್ನ-ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸರಕು ಸೇವೆ (ಜೆಪಿಪಿ-ಆರ್‌ಸಿಎಸ್‌) ಯೋಜನೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗ್ರಾಹಕರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ರಿಗೈಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಜತೆಗೆ) ‘ವರ್ಚುವಲ್‌ ಅಗ್ರಿಗೈಷನ್‌ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ (ವಿಎಪಿ)’ ಮೂಲಕ ಈ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್‌ ಬುಕಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

(iv) ಕಾನ್ಕೋರ್‌, ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಘಟಕವಾದ ಕಾನ್ಕೋರ್‌, ದೆಹಲಿ-ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ-ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಪಿಪಿ-ಆರ್‌ಸಿಎಸ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮನೆ-ಮನೆ ಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸೋನಿಕ್‌ ಗೂಡ್ಸ್‌ ಶೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಕೋರ್‌ ಮನೆ-ಮನೆ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಬಜೆಟ್‌ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಲ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಹಳಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ / ಅಳವಡಿಕೆಯ ವಿವರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: -

01.04.2026 ರಂತೆ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆದಾದ್ಯಂತ, ಒಟ್ಟು 40,000 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ 514 ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು (169 ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ, 29 ಗೇಜ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು 316 ಡಬ್ಲಿಂಗ್‌) ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ. 8.31 ಲಕ್ಷ  ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸಾರಾಂಶ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: -

ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು: ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯವು ಎರಡು ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ (ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ) ಅಂದರೆ ಲೂಧಿಯಾನದಿಂದ ಸೋನಗರದವರೆಗೆ (1337 ಕಿ.ಮೀ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮರ್ಪಿತ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ (ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ) ದಾದ್ರಿಯಿಂದ ಜವಾಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರು ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ (ಜೆಎನ್‌ಪಿಟಿ) (1506 ಕಿ.ಮೀ) ವರೆಗೆ (1506 ಕಿ.ಮೀ) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎರಡೂ ಡಿ.ಎಫ್‌.ಸಿ.ಗಳು ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವ ಡಿಎಫ್‌ಸಿ (1337 ಕಿ.ಮೀ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಡಿ.ಎಫ್‌.ಸಿ. (1506 ಕಿ.ಮೀ) ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿವೆ.

ಡಿಎಫ್‌ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 443 ರೈಲುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ದೃಢವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಾಸರಿ ವೇಗ, ವೇಗದ ತಿರುವು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಇಡಿಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿಎಫ್‌ಸಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಡಿಎಫ್‌ಸಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರೈಲ್ವೆಯು ತನ್ನ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಕೋಚಿಂಗ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಮರ್ಪಿತ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ (ಡಿ.ಎಫ್‌.ಸಿ.) ಯೋಜನೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡಬಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಕಂಟೈನರ್‌ (ಡಿ.ಎಸ್‌.ಸಿ.) ರೈಲುಗಳ ಸಂಚಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಕ್ಸಲ್‌ ಲೋಡ್‌ ರೈಲುಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರದ ಒಳನಾಡಿನ ತ್ವರಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಡಿ.ಎಫ್‌.ಸಿ. ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಗಳು/ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಲಿದೆ.

ಪೂರ್ವದ ಡಂಕುನಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೂರತ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹೊಸ ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಅನ್ನು 2026 ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಾಗಿ ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿ (ಡಿಪಿಆರ್‌) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ / ನವೀಕರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಮೇಲಿನ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. 2014 ರಿಂದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯು 2025-26 ರಲ್ಲಿ1,670 ಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ಟನ್‌ಗೆ ಏರಿದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರಕು ಸಾಗಿಸುವ ರೈಲ್ವೆಯಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್‌ ಅವರು ಇಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*****