ઈ-કોર્ટ્સ મિશન મોડ પ્રોજેક્ટે ભારતના કાગળ આધારિત ન્યાયતંત્રને ડિજિટલી સક્ષમ અને ટ્રેક કરી શકાય તેવી ન્યાય વિતરણ પ્રણાલીમાં પરિવર્તિત કર્યું છે. 2014થી કેસ ફાઇલિંગ અને નિકાલ બંને લગભગ ત્રણ ગણા વધી ગયા છે, કોર્ટ દર વર્ષે દાખલ થતા કેસ કરતાં વધુ કેસનો નિકાલ કરે છે. 753 કરોડથી વધુ પાનાના કોર્ટ રેકોર્ડનું ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે હજારો ઈ- સેવા કેન્દ્રો ન્યાયિક સેવાઓની સુલભતા વધારીને ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરવામાં મદદ કરી રહ્યા છે. એકસાથે, આ સુધારાઓ ન્યાય પ્રણાલીને ઝડપી, વધુ પારદર્શક અને દરેક માટે વધુ સુલભ બનાવી રહ્યા છે.

 

ભારતના ન્યાયતંત્રનું ડિજિટાઇઝેશન

ભારતનું ન્યાયતંત્ર, જે એક અબજથી વધુ લોકોની સેવા કરે છે, તે લાંબા સમયથી કાગળના રેકોર્ડ અને ઈંટ-અને-મોર્ટાર માળખા પર આધાર રાખે છે. ઘણા નાગરિકોએ તેમના કેસ અને દસ્તાવેજો માટે કોર્ટ અને અન્ય સંસ્થાઓની મુલાકાત લેવા માટે વધુ પડતી મુસાફરી અને અન્ય ખર્ચાઓ ભોગવવા પડતા હતા. આ જૂની વ્યવસ્થાએ તે સેવા આપતા લોકો માટે ન્યાયની ડિલિવરી ધીમી, બોજારૂપ અને ખર્ચાળ બનાવી દીધી હતી.

આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે સરકારે 2007માં ઈ-કોર્ટ્સ મિશન મોડ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય વિવિધ કોર્ટ કાર્યવાહી અને દસ્તાવેજોનું ડિજિટાઇઝેશન કરીને કાર્યવાહીને વ્યવસ્થિત રીતે ઝડપી બનાવવાનો છે. તે વકીલો, ન્યાયાધીશો અને કારકુનો સહિત તમામ સંડોવાયેલા લોકો માટે ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ સસ્તું, સુલભ અને પારદર્શક બનાવી રહ્યું છે. હવે તેના ત્રીજા તબક્કામાં, મિશનએ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ન્યાયિક પ્રણાલીમાં પરિવર્તન લાવ્યું છે.

પ્રથમ તબક્કા (2011-2015) એ 14,000થી વધુ અદાલતોનું કમ્પ્યુટરાઇઝેશન કરીને અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ ન્યાયિક સેવાઓને ટેકો આપવા માટે જરૂરી મૂળભૂત નેટવર્ક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવીને આ મિશનનો પાયો નાખ્યો.

 

તબક્કો II (2015-2023) આના પર નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવાઓની શ્રેણી સાથે બનેલ છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક ડેટા ગ્રીડ (NJDG), eFiling અને eSewaKendras (ડિજિટલ કોર્ટ સેવાઓ પૂરી પાડતું ભૌતિક સહાય ડેસ્ક) રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ તબક્કામાં વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો પણ પાંચ ગણો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો, જેનાથી ન્યાયિક કાર્યવાહીની વર્ચ્યુઅલ ઍક્સેસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો.

 

આ પ્રોજેક્ટ હવે તેના ત્રીજા તબક્કા (2023-2027)માં છે.

રેકોર્ડના મોટા પાયે ડિજિટાઇઝેશન, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણીનો વ્યાપક ઉપયોગ, ન્યાય સંસ્થાઓમાં ઊંડા આંતર-કાર્યક્ષમતા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), એનાલિટિક્સ અને ઓપ્ટિકલ કેરેક્ટર રેકગ્નિશન (OCR) સહિત ઉભરતી તકનીકોને અપનાવીને ડિજિટલ, પેપરલેસ અને વધુ બુદ્ધિશાળી અદાલતો તરફ સંક્રમણની કલ્પના કરે છે.

આ તબક્કાની બે સિદ્ધિઓ છે:

 

ના	ઘટકનું નામ	સિદ્ધિ
	સંપૂર્ણપણે કાર્યરત eSewa કેન્દ્રો	કોર્ટ સંકુલમાં 1,806 સ્થાપિત
	પેપરલેસ કોર્ટ માટે માળખાગત સુવિધાઓ ઉભી કરવી	474 કોર્ટ જરૂરી હાર્ડવેરથી સજ્જ છે.
	મજબૂત ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવીને કોર્ટ કેસોની સુનાવણી માટે વર્ચ્યુઅલ કોર્ટનો વિસ્તાર.	538 કોર્ટ સજ્જ છે
	કોર્ટ કેસના ઈ-ફાઇલિંગનો અમલ	4,519 કોર્ટ
	વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ (VC)ના ઉપલબ્ધ માળખાને વધારવા અને અપગ્રેડ કરવા માટેની જોગવાઈ	7,553 સંસ્થાઓમાં કોર્ટ, જેલ અને હોસ્પિટલો સહિત વીસી સુવિધાઓ છે.
	આઇસીટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સરળ ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સૌર સુવિધાઓ	1,626 કોર્ટ સંકુલ સજ્જ છે
	ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રક્રિયાઓની રાષ્ટ્રીય સેવા અને ટ્રેકિંગ (NSTEP) સુવિધા પૂરી પાડવી	6,895 કોર્ટમાં NSTEP સુવિધા છે.
	તમામ હાઇકોર્ટ અને ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટ વેબસાઇટ્સનું S3WAAS પ્લેટફોર્મ પર સ્થળાંતર	734 કોર્ટ સાઇટ્સનું સ્થળાંતર થયું
	બીજા તબક્કામાં અદાલતો અને ન્યાયિક અધિકારીઓ માટે વધારાના હાર્ડવેર	18,380 કોર્ટ પૂરા પાડવામાં આવ્યા
	કોર્ટ, પોલીસ, જેલો, ફોરેન્સિક લેબ જેવા વિવિધ સ્તંભો વચ્ચે ડેટા અને માહિતીના સરળ ટ્રાન્સફરને સક્ષમ બનાવવા માટે ઇન્ટર-ઓપરેટેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમ (ICJS) સાથે એકીકરણ .	બધી જ હાઈકોર્ટોએ ICJS લાગુ કર્યું છે.
	બધા હિસ્સેદારોને તાલીમ	2,372 તાલીમ યોજાઈ
	જ્ઞાન વ્યવસ્થાપન	ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી, મદ્રાસ લર્નિંગ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (LMS) વિકસાવી રહી છે.
	કનેક્ટિવિટી	સોફ્ટવેર ડિફાઇન્ડ વાઇડ એરિયા નેટવર્ક (SDWAN) ટેકનોલોજી સાથે જોડાયેલ 174 સાઇટ્સ

 

કોર્ટ ડિજિટાઇઝેશનના ફાયદા

વર્ચ્યુઅલ કોર્ટ, વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ સુવિધા, કેસ ટ્રેકર્સ અને પેન્ડિંગ અને નિકાલ થયેલા કેસો દર્શાવતા ડેશબોર્ડ, અન્ય ડિજિટલ સાધનોની સાથે, કોર્ટ કાર્યવાહીનું આયોજન અને ગતિ વધારી છે. આ સુધારાઓથી સંકળાયેલા તમામ હિસ્સેદારોને લાભ થાય છે.

નેશનલ ડેટા જ્યુડિશિયલ ગ્રીડ દ્વારા પેન્ડિંગ અને નિકાલ કરાયેલા કેસોમાં પારદર્શિતા

નેશનલ જ્યુડિશિયલ ડેટા ગ્રીડ (NJDG) એક ઓનલાઈન પબ્લિક ડેશબોર્ડ છે જે કોર્ટના આદેશો, ચુકાદાઓ અને કેસની વિગતોને વાસ્તવિક સમયમાં ટ્રેક કરે છે. આમાં ન્યાયતંત્રના તમામ સ્તરોના ખર્ચના કેસોનો સમાવેશ થાય છે.

NJDGમાં સુપ્રીમ કોર્ટ, હાઈકોર્ટ અને ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટ માટે ત્રણ સમર્પિત ડેશબોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. સાથે મળીને, તેઓ દેશભરની કોર્ટોની કામગીરી પર ટ્રેકિંગ દ્વારા સમજદાર વિગતો પ્રદાન કરે છે:

• દેશભરની ઉચ્ચ અદાલતો અને ગૌણ અદાલતોમાં પેન્ડિંગ અને નિકાલ કરાયેલા કેસોની સંખ્યા.
• કેસોનું વર્ગીકરણ અને કાર્યવાહીના તબક્કા દ્વારા વિતરણ, જેમ કે પ્રવેશ, સુનાવણી, ચુકાદો અને નિકાલ.
• કેસમાં વિલંબના કારણો, જેમાં પક્ષકારોની ઉપલબ્ધતા ન હોવી, બાકી દસ્તાવેજો, કોર્ટ સ્ટે અને અન્ય પ્રક્રિયાગત પરિબળો, તેમજ આવા વિલંબનો સમયગાળો સામેલ છે.

NJDGનો ઉદ્દેશ્ય પેન્ડિંગ કોર્ટ કેસોના ડેટાને જાહેર કરીને સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુધારવાનો છે. તેણે હાઇકોર્ટના ન્યાયાધીશો, જિલ્લા ન્યાયાધીશો અને હાઇકોર્ટ રજિસ્ટ્રી દ્વારા ન્યાયિક આયોજન, દેખરેખ અને દૂરસ્થ વહીવટમાં પણ મદદ કરી છે.

દસ્તાવેજોના ઈ-ફાઇલિંગ દ્વારા પ્રક્રિયાઓ ઝડપી બનાવવી

પહેલાં, નાગરિકો અને વકીલોને કોર્ટ દસ્તાવેજો - જેમ કે ફરિયાદો, લેખિત નિવેદનો, જવાબો અને અન્ય અરજીઓ - રૂબરૂમાં ફાઇલ કરવા પડતા હતા. ઈ-ફાઇલિંગ સિસ્ટમ હવે આ જરૂરિયાતને દૂર કરે છે, જેનાથી દસ્તાવેજો ગમે ત્યાંથી ઓનલાઈન ફાઇલ કરી શકાય છે. ન્યાયને વધુ સમાવિષ્ટ બનાવવા માટે, તે અંગ્રેજી તેમજ પ્રાદેશિક ભાષાઓને સમર્થન આપે છે, અને જિલ્લા અદાલતો, ઉચ્ચ અદાલતો અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાર્ય કરે છે.

• ઈ-ફાઇલિંગ સિસ્ટમ આને સમર્થન આપે છે/આપવામાં આવે છે:
  • ઓનલાઈન ચુકવણીઓ
  • વકાલત નામાનું ઓનલાઈન સબમિશન
  • દસ્તાવેજો પર ઈ-સહી
  • શપથનું ઓનલાઈન વીડિયો રેકોર્ડિંગ
  • અરજી ફાઇલિંગ
  • વકીલો અને અરજદારો માટે પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ
  • સહયોગી રીતે કેસનું સંચાલન કરવા માટે સાથીદારો, જુનિયર્સ વગેરેને ભાગીદાર તરીકે ઉમેરવા.
  • પૂર્ણ થયેલા/પેન્ડિંગ કેસોની સ્થિતિ પર નજર રાખતા ડેશબોર્ડ્સ
  • વિવિધ સામાન્ય રીતે દાખલ કરાયેલી અરજીઓ માટે તૈયાર નમૂનાઓ

• શરૂઆતથી 30 જૂન, 2026 સુધી:
  • ઈ-ફાઇલિંગ પ્લેટફોર્મ દ્વારા 1.25 કરોડથી વધુ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે.
  • ઈ-પેમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા કોર્ટ ફી તરીકે રૂ. 1,404 કરોડ અને દંડ તરીકે રૂ. 75 કરોડના વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે.

કાર્યક્ષમ કેસ પુનઃપ્રાપ્તિ અને સંગ્રહ માટે વારસાગત કોર્ટ રેકોર્ડનું ડિજિટાઇઝેશન

મિશનના ત્રીજા તબક્કા હેઠળ કરોડો જૂના કોર્ટ રેકોર્ડનું ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ મૂલ્યવાન રેકોર્ડને ભૌતિક નુકસાનથી બચાવવામાં મદદ કરે છે અને પુનઃપ્રાપ્તિ અને સંશોધનને ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.

દૂરસ્થ સુનાવણી દ્વારા કોર્ટ કાર્યવાહીની સસ્તી સુલભતા

અરજદારો, વકીલો, સાક્ષીઓ અને અન્ય હિસ્સેદારો હવે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા દૂરસ્થ સુનાવણીમાં ભાગ લઈ શકે છે. આનાથી મુસાફરીની જરૂરિયાત દૂર થઈ ગઈ છે, જેના કારણે શહેરો અને રાજ્યોમાં કોર્ટ સુધી પહોંચવું સરળ બન્યું છે અને ન્યાયની પહોંચમાં સુધારો થયો છે.

• કોર્ટ, જેલો અને હોસ્પિટલો સહિત 7,553 સંસ્થાઓમાં વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ સુવિધાઓનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે.
• દેશભરની અદાલતોએ આ પદ્ધતિ દ્વારા 4.18 કરોડથી વધુ દૂરસ્થ સુનાવણી હાથ ધરી છે.
• 11 હાઈકોર્ટમાં કોર્ટ કાર્યવાહીનું લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ કાર્યરત છે.
• 31 વર્ચ્યુઅલ કોર્ટની સ્થાપના કરવામાં આવી છે - વર્ચ્યુઅલ કોર્ટને 11.33 કરોડ ચલણો મળ્યા છે જેની કુલ રકમ 1,135.79 કરોડ રૂપિયા છે .
• ન્યાય શ્રુતિ, આરોપીઓ, સાક્ષીઓ, પોલીસ અધિકારીઓ, ફરિયાદીઓ, વૈજ્ઞાનિક નિષ્ણાતો અને કેદીઓને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા વર્ચ્યુઅલી હાજર થવા અને જુબાની આપવા સક્ષમ બનાવે છે - કેસના નિરાકરણને ઝડપી બનાવતી વખતે સમય અને સંસાધનોની બચત કરે છે.

પોલીસ, કોર્ટ, જેલ અને ફોરેન્સિક્સને જોડવું

ડિજિટાઇઝેશન હવે ફક્ત અદાલતોને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ફોજદારી ન્યાય શૃંખલાને જોડે છે.

• ICJS (ઇન્ટરઓપરેબલ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમ) - પોલીસ, કોર્ટ, જેલ, ફોરેન્સિક્સ અને પ્રોસિક્યુશનને ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે FIR, ચાર્જશીટ, ઓર્ડર અને રિપોર્ટનું વિનિમય કરવાની સુવિધા આપતું પ્લેટફોર્મ.
• CCTNS (ક્રાઈમ એન્ડ ક્રિમિનલ ટ્રેકિંગ નેટવર્ક એન્ડ સિસ્ટમ) - FIR થી ચાર્જશીટ સુધીની પોલીસ પ્રક્રિયાઓનું કમ્પ્યુટરાઇઝેશન કરે છે , જેમાં તપાસ અધિકારીઓ માટે ન્યાય સંહિતા સાથે જોડાયેલી સમયમર્યાદા ચેતવણીઓ શામેલ છે.
• ITSSO (જાતીય ગુનાઓ માટે તપાસ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ) - ચાર્જશીટની સમયમર્યાદા સામે મહિલા/બાળક જાતીય ગુનાના કેસોમાં તપાસ માટે ડેશબોર્ડ ટ્રેકિંગ.
• ઈ- સાક્ષ્ય - ડિજિટલ પુરાવા મેળવવા અને તેનું સંચાલન કરવા માટે સુરક્ષિત એપ્લિકેશન, સંગ્રહથી લઈને કોર્ટ સુધી તેની અખંડિતતા જાળવી રાખવી.
• ઈ-સમન્સ - કોર્ટ સમન્સનું ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદન, પ્રસારણ અને અમલ.
• MedLEaPR (મેડિકો લીગલ એક્ઝામિનેશન એન્ડ પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટિંગ) - મેડિકો-લીગલ પરીક્ષાઓ અને પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ્સ માટે હોસ્પિટલોની ઓનલાઈન સિસ્ટમ.
• ન્યાય શ્રુતિ - આરોપીઓ, સાક્ષીઓ, પોલીસ, ફરિયાદીઓ અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતો દ્વારા વર્ચ્યુઅલ જુબાની માટે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ પ્લેટફોર્મ.
• ઈ-ફોરેન્સિક - ફોરેન્સિક લેબમાં એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટલ કેસ હેન્ડલિંગ.
• ઈ-પ્રિઝન - જેલ અને કેદી વ્યવસ્થાપન માટે ક્લાઉડ-આધારિત રાષ્ટ્રીય નેટવર્ક.
• ઈ-પ્રોસિક્યુશન - સમયસર કાનૂની મંતવ્યો માટે પોલીસ અને પ્રોસિક્યુશનને જોડતો ડિજિટલ વર્કફ્લો.
• NAFIS (નેશનલ ઓટોમેટેડ ફિંગરપ્રિન્ટ આઇડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ) - ગુનાહિત રેકોર્ડ સામે રીઅલ-ટાઇમ ફિંગરપ્રિન્ટ મેચિંગ માટે કેન્દ્રીયકૃત બાયોમેટ્રિક ડેટાબેઝ.

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા ન્યાયિક કાર્યનું સીમલેસ ટ્રેકિંગ સક્ષમ બનાવવું

વકીલો, અરજદારો, ન્યાયાધીશો અને અન્ય લોકો હવે એપ્સ, બહુભાષી ઈ-કોર્ટ્સ સર્વિસીસ પોર્ટલ, ઈમેલ અને એસએમએસ જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા કેસની સ્થિતિ અને અપડેટ્સ ટ્રેક કરી શકે છે. આ સેવાઓએ ટ્રેકિંગ અને પારદર્શિતામાં વધારો કર્યો છે, જેનાથી કોર્ટમાં ભૌતિક મુલાકાત લેવાની જરૂરિયાત ઓછી થઈ છે અને ન્યાયિક સેવા વિતરણ સરળ બન્યું છે.

• દરરોજ 4 લાખથી વધુ SMS, 6 લાખ ઇમેઇલ મોકલવામાં આવે છે.
• બહુભાષી ઈ-કોર્ટ્સ સર્વિસ પોર્ટલ દરરોજ લગભગ 35 લાખ હિટ્સ રેકોર્ડ કરે છે.
• ઈ -કોર્ટ્સ સર્વિસીસ મોબાઇલ એપ (3.84 કરોડ ડાઉનલોડ્સ) વકીલો અને અરજદારોને કેસની સ્થિતિ, કારણ યાદી વગેરે વિશે સંબંધિત માહિતી પૂરી પાડે છે.
• JustIS એપ (22,594 ડાઉનલોડ્સ) ન્યાયાધીશો માટે એક મેનેજમેન્ટ ટૂલ છે, જે તેમને તેમના ન્યાયિક વ્યવસાયને અસરકારક રીતે ગોઠવવા અને દેખરેખ રાખવામાં મદદ કરે છે.

183. સમન્સની GPS-ટ્રેક ડિલિવરી માટે ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રક્રિયાઓની રાષ્ટ્રીય સેવા અને ટ્રેકિંગ :
     • બેલિફ ઇલેક્ટ્રોનિક અને વાસ્તવિક સમયમાં સમન્સ અને નોટિસ બજાવવા માટે NSTEP - એક કેન્દ્રિય , GPS-સક્ષમ વેબ અને મોબાઇલ એપ્લિકેશન - નો ઉપયોગ કરે છે. NSTEP અગાઉની ધીમી, કાગળ-આધારિત પ્રક્રિયાને પારદર્શક, ટ્રેક કરી શકાય તેવી ડિજિટલ સિસ્ટમથી બદલે છે, જે જિલ્લાઓ અને રાજ્યોમાં ઝડપી સેવાને સક્ષમ બનાવે છે.

કેન્દ્રો દ્વારા કાનૂની પ્રક્રિયાની સમજમાં સુધારો

ઇ- સેવા કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાપિત કેન્દ્રો નાગરિક-મૈત્રીપૂર્ણ સહાય કેન્દ્રો તરીકે સેવા આપે છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં લોકો વિવિધ કાનૂની પ્રક્રિયાઓ અને પ્રક્રિયાઓ પર માર્ગદર્શન મેળવી શકે છે. આ કિઓસ્ક નીચેની સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે:

• કેસની સ્થિતિ, આગામી સુનાવણીની તારીખ અને સંબંધિત કેસ વિગતો અંગેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.
• પ્રમાણિત નકલો માટે ઓનલાઇન અરજીઓની પ્રક્રિયા કરો.
• અરજીઓનું ઈ-ફાઇલિંગ સંભાળો - હાર્ડ કોપી સ્કેન કરવી, ઈ-સહીઓ જોડવી, CIS પર અપલોડ કરવી અને ફાઇલિંગ નંબર જનરેટ કરવો.
• ઈ-સ્ટેમ્પ પેપર અને ઈ-પેમેન્ટની ઓનલાઈન ખરીદીમાં સહાય કરો.
• આધાર -આધારિત ડિજિટલ સહીઓ માટે અરજી કરવા અને મેળવવામાં અરજદારોને મદદ કરો.
• eCourts મોબાઇલ એપ્લિકેશન (Android/iOS) ડાઉનલોડ કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપો અને સહાય કરો.
• સંબંધીઓ સાથે જેલ મુલાકાત માટે eMulakat એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો.
• ન્યાયાધીશોની રજાના સમયપત્રક અંગેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.
• જિલ્લા, હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ કાનૂની સેવા સત્તામંડળો/સમિતિઓ દ્વારા મફત કાનૂની સહાય મેળવવા માટે અરજદારોને માર્ગદર્શન આપો.
• વર્ચ્યુઅલ કોર્ટ દ્વારા ટ્રાફિક ચલણના નિકાલની સુવિધા આપો, જેમાં ચલણ અને અન્ય નાના ગુનાઓનું ઓનલાઈન સંયોજન સામેલ છે.
• વીડિયો-કોન્ફરન્સ સુનાવણી કેવી રીતે ગોઠવવી અને તેમાં કેવી રીતે જોડાવવું તે સમજાવો.
• ઇમેઇલ, વોટ્સએપ અથવા અન્ય ડિજિટલ ચેનલો દ્વારા ચુકાદા/ઓર્ડરની નકલો શેર કરો.
• 30 જૂન, 2026 સુધીમાં, તમામ હાઈકોર્ટમાં 49 ઈ-સેવા કેન્દ્રો અને જિલ્લા કોર્ટમાં 2,535 ઈ-સેવા કેન્દ્રો કાર્યરત છે.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને મશીન લર્નિંગ દ્વારા ડિજિટલ ન્યાયને આગળ વધારવો

મિશનના ત્રીજા તબક્કા હેઠળ 2027 સુધી હાઇકોર્ટમાં AI અને મશીન લર્નિંગ આગળનું પગલું છે. આ વિકાસ માટે કુલ રૂ. 7,210 કરોડના ખર્ચમાંથી રૂ. 53.57 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ તકનીકોના એકીકરણ સાથે કાનૂની સંશોધન, કેસ મેનેજમેન્ટ, ટ્રાન્સક્રિપ્શન, અનુવાદો અને ન્યાયિક નિર્ણય લેવામાં સહાયમાં વધારો થાય છે.

પાયલોટ પરીક્ષણ હેઠળ રહેલી મુખ્ય પહેલોમાં સામેલ છે:

• AI અને ML ટૂલ્સ બંધારણીય બેંચના મામલાઓમાં મૌખિક દલીલોનું ટ્રાન્સક્રિપ્ટ કરે છે, જેની ટ્રાન્સક્રિપ્ટ સુપ્રીમ કોર્ટની વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત થાય છે.
• LegRAA (કાનૂની સંશોધન અને વિશ્લેષણ સહાયક) ન્યાયાધીશોને કાનૂની સંશોધન અને દસ્તાવેજ વિશ્લેષણમાં મદદ કરે છે.
• ડિજિટલ કોર્ટ્સ 2.1 ન્યાયાધીશો અને ન્યાયિક અધિકારીઓને પેપરલેસ ફોર્મેટમાં કેસોનું સંચાલન કરવાની મંજૂરી આપે છે, જે તેમને કેસ સંબંધિત બધી માહિતી અને કાર્યો માટે એક જ વિન્ડો આપે છે.
• તેમાં ઓર્ડર અને ચુકાદાના શ્રુતલેખનમાં સહાય કરવા માટે વૉઇસ-ટુ-ટેક્સ્ટ (ASR-SHRUTI) અને અનુવાદ (PANINI) સાધનોનો સમાવેશ થાય છે.
• eSCR પોર્ટલ દ્વારા 18 ભારતીય ભાષાઓમાં ચુકાદાઓનો અનુવાદ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે - અત્યાર સુધીમાં 83,000થી વધુ ભાષાંતર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં 36,344 હિન્દીમાં (માર્ચ 2025 સુધીમાં)નો સમાવેશ થાય છે.
• IIT મદ્રાસ સાથે બનેલ એક AI ટૂલ આપમેળે ઈ-ફાઇલ્ડ અરજીઓમાં ખામીઓને ઓળખે છે અને કેસ ડેટા/મેટાડેટા કાઢે છે; ઈ-ફાઇલિંગ સિસ્ટમ અને કોર્ટના કેસ મેનેજમેન્ટ સોફ્ટવેર (ICMIS) માં એકીકરણ સાથે, 200 એડવોકેટ્સ-ઓન-રેકોર્ડને પ્રોટોટાઇપ ઍક્સેસ આપવામાં આવી છે.

એક સુધારેલી ન્યાયિક વ્યવસ્થા

ઈ-કોર્ટ્સ મિશને ભારતની ન્યાયિક પ્રણાલીને આધુનિક અને ડિજિટાઇઝ કરી છે. તેણે કંટાળાજનક પ્રક્રિયાઓ - રૂબરૂ કોર્ટ મુલાકાતો અને ભૌતિક કાગળકામ - ને ખૂબ સરળ, વધુ ટ્રેક કરી શકાય તેવી અને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવી દીધી છે. નવા AI સાધનો વિવિધ હિસ્સેદારોને વધુ અસરકારક રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરી રહ્યા છે. આ હસ્તક્ષેપો દ્વારા, કોઈપણ વ્યક્તિ ગમે ત્યાંથી ન્યાયિક સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે. ન્યાય વિતરણ હવે વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને જનતા માટે વધુ સસ્તું છે.

વધુ સુલભ, પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ ન્યાયતંત્ર

ઈ-કોર્ટ્સ મિશને પરંપરાગત રીતે કાગળથી ભરપૂર, પ્રક્રિયાથી ચાલતી અને અપારદર્શક ન્યાયતંત્રને વધુ સુલભ, પારદર્શક અને ટેકનોલોજીથી સજ્જ ઓનલાઈન સિસ્ટમમાં પરિવર્તિત કરી છે. રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક ડેટા ગ્રીડે પહેલીવાર પેન્ડિંગ કેસોને દૃશ્યમાન બનાવ્યા છે. જૂના કોર્ટ રેકોર્ડના 753 કરોડથી વધુ પાના ડિજિટાઇઝ કરવામાં આવ્યા છે અને તેને શોધી શકાય તેવા બનાવવામાં આવ્યા છે.

આ નવા સાધનો અને ટેકનોલોજી સાથે, ન્યાયતંત્ર વધેલા કેસલોડને કાર્યક્ષમ રીતે હેન્ડલ કરી શકે છે. જેમ જેમ તબક્કો III 2027 સુધી આગળ વધે છે, તેમ તેમ તે ન્યાય વ્યવસ્થાના વિઝનને વધુ આગળ વધારી રહ્યું છે જે બધા માટે કાર્ય કરે છે, પછી ભલે તેમનું સ્થાન કે પરિસ્થિતિ ગમે તે હોય.

સંદર્ભ:

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો:

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1848737®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238781®=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2040232®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227720®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1951373®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1957318®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2238782®=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2223644®=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2043471®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202162®=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239467®=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148356®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118241®=48&lang=2

 

કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય અને અન્ય:

https://ecommitteesci.gov.in/service/e-sewa-kendra/

https://ecommitteesci.gov.in/nstep/

https://scdg.sci.gov.in/scnjdg/

https://njdg.ecourts.gov.in/hcnjdg_v2/?app_token=204f3db12173a97075a7c68857cc39db4704dfcf749a5298a3548795be328fa6

https://njdg.ecourts.gov.in/njdg_v3//?p=home&app_token=204f3db12173a97075a7c68857cc39db4704dfcf749a5298a3548795be328fa6

https://njdg.ecourts.gov.in/njdg_v3/

https://www.nic.gov.in/project/national-judicial-data-grid/

https://filing.ecourts.gov.in/pdedev/

https://efiling.sci.gov.in/

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2295920) आगंतुक पटल : 11