કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પૃથ્વી વિજ્ઞાન, પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, પર્સનલ, જાહેર તકરાર, પેન્શન, અણુ ઊર્જા અને અંતરિક્ષ રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી) ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે રાજ્યસભામાં માહિતગાર કર્યા હતા કે ભારતના પ્રથમ માનવ અંતરિક્ષ ઉડ્ડયન મિશન, ગગનયાન, મહત્વપૂર્ણ હ્યુમન-રેટિંગ સિસ્ટમ્સના વિકાસ અને માન્યતામાં મુખ્ય માઇલસ્ટોન પ્રાપ્ત કર્યા છે, જે દેશના પ્રથમ સ્વદેશી માનવ અંતરિક્ષ ઉડ્ડયન મિશન તરફ સતત પ્રગતિ દર્શાવે છે.

રાજ્યસભામાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે હ્યુમન રેટેડ લોન્ચ વ્હિકલ (HLVM3) એ તમામ પ્રોપલ્શન સ્ટેજ અને સ્ટ્રક્ચર્સનો વિકાસ અને ગ્રાઉન્ડ ટેસ્ટિંગ પૂર્ણ કર્યું છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ક્રૂ મોડ્યુલ અને સર્વિસ મોડ્યુલની પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ વિકસાવવામાં આવી છે, પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે અને ક્વોલિફાય કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે એન્વાયર્નમેન્ટલ કંટ્રોલ એન્ડ લાઇફ સપોર્ટ સિસ્ટમ (ECLSS), થર્મલ પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ, ડિસિલરેશન સિસ્ટમ, ક્રૂ મોડ્યુલ અપ-રાઇટિંગ સિસ્ટમ અને એન્ડ-ટુ-એન્ડ એવિયોનિક્સનું એન્જિનિયરિંગ મોડેલ પણ સફળતાપૂર્વક વિકસાવવામાં આવ્યું છે અને પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે ક્રૂની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ નોંધપાત્ર પ્રગતિ હાંસલ કરવામાં આવી છે. ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ (CES) માટેના તમામ પાંચ પ્રકારના મોટર્સ વિકસાવવામાં આવ્યા છે અને સફળતાપૂર્વક સ્ટેટિક ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે તમામ સંબંધિત સ્ટ્રક્ચર્સ સાકાર અને ક્વોલિફાય કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે વધુમાં માહિતગાર કર્યા હતા કે આગામી મિશન પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપવા માટે ઓર્બિટલ મોડ્યુલ પ્રિપરેશન ફેસિલિટી, ગગનયાન કંટ્રોલ સેન્ટર, ક્રૂ ટ્રેનિંગ ફેસિલિટી અને સેકન્ડ લોન્ચ પેડમાં ફેરફારો સહિતના મુખ્ય મિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે માહિતી આપી હતી કે ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમની ઇન-ફ્લાઇટ માન્યતા માટે હાથ ધરવામાં આવેલું TV-D1 ટેસ્ટ વ્હિકલ મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે. આ ઉપરાંત, સિમ્યુલેટેડ ક્રૂ મોડ્યુલનો ઉપયોગ કરીને ઇન્ટિગ્રેટેડ એર ડ્રોપ ટેસ્ટ-01 અને ઇન્ટિગ્રેટેડ એર ડ્રોપ ટેસ્ટ-02 એ ડિસિલરેશન સિસ્ટમને સફળતાપૂર્વક માન્ય કરી છે. આગામી ટેસ્ટ વ્હિકલ મિશન (TV-D2) તરફની પ્રવૃત્તિઓ હાલમાં પ્રગતિમાં છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ગ્રાઉન્ડ કમ્યુનિકેશન નેટવર્કને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો છે, IDRSS-1 ફીડર સ્ટેશનો અને ટેરેસ્ટ્રિયલ લિંક્સ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, રિકવરી અસ્કયામતોની ઓળખ કરવામાં આવી છે અને ક્રૂ રિકવરી પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે નવી વિકસાવવામાં આવેલી સિસ્ટમ્સના વિવિધ ગ્રાઉન્ડ ક્વોલિફિકેશન ટેસ્ટ સમાંતર રીતે ચાલુ છે.

મિશનના રોડમેપની રૂપરેખા આપતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે વ્યોમમિત્ર હાફ-હ્યુમનોઇડને લઈ જતું પ્રથમ અણનમ પ્રાયોગિક ગગનયાન મિશન આ પ્રોગ્રામ હેઠળ પ્રથમ વખત વિકસાવવામાં આવી રહેલી ટેકનોલોજીને માન્ય કરવા માટે 2026 ના ચોથા ક્વાર્ટર દરમિયાન લક્ષ્યાંકિત કરવામાં આવ્યું છે. આ પછી ભારતના પ્રથમ માનવ ઓર્બિટલ મિશન પહેલાં 2027 સુધીમાં લક્ષ્યાંકિત પ્રથમ માનવસહિત ઉડ્ડયનના રૂપરેખાંકનમાં બે વધારાના અણનમ મિશનો હાથ ધરવામાં આવશે.

માનવ અંતરિક્ષ સંશોધન માટે સરકારના લાંબા ગાળાના વિઝનને શેર કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (BAS) ને 2035 સુધીમાં કાર્યરત કરવાનું આયોજન છે. તેમણે માહિતગાર કર્યા હતા કે ઈસરો (ISRO) એ પાંચ મોડ્યુલ ધરાવતા અંતરિક્ષ સ્ટેશનનું એકંદર રૂપરેખાંકન તૈયાર કર્યું છે, જ્યારે સરકારે પ્રથમ મોડ્યુલ, BAS-01 ના વિકાસ અને લોન્ચિંગને મંજૂરી આપી છે. મોડ્યુલ માટે એકંદર સિસ્ટમ એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજી વિકાસ પ્રવૃત્તિઓ વિવિધ ઈસરો કેન્દ્રો અને એકમોમાં પ્રગતિમાં છે.

મંત્રીશ્રીએ વધુમાં માહિતી આપી હતી કે કેન્દ્રીય કેબિનેટે સપ્ટેમ્બર 2024 માં ભારતના માનવ અંતરિક્ષ ઉડ્ડયન કાર્યક્રમ હેઠળ આઠ મિશનોના અમલીકરણ માટે ₹20,193 કરોડની બજેટ ફાળવણીને મંજૂરી આપી હતી. તેમણે અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ એજન્સીઓ સાથે ઈસરોના સહયોગને પણ રેખાંકિત કર્યો હતો, જેમાં નેટવર્ક કામગીરી સપોર્ટ માટે યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA), ક્રૂ અને ક્રૂ મોડ્યુલ રિકવરી માટે ઓસ્ટ્રેલિયન સ્પેસ એજન્સી (ASA), ફ્લાઇટ સર્જનો અને ગ્રાઉન્ડ સપોર્ટ ટીમોની વિશેષ તાલીમ માટે ફ્રાન્સની CNES, અને એસ્ટ્રોનોટ તાલીમ તથા મહત્વપૂર્ણ માનવ અંતરિક્ષ ઉડ્ડયન પ્રણાલીઓની ખરીદી માટે રશિયાની રોસકોસ્મોસ (Roscosmos) નો સમાવેશ થાય છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ગગનયાન મિશન હેઠળ હાંસલ કરેલી પ્રગતિ, ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશનના રોડમેપ સાથે મળીને, ભારતની સ્વદેશી માનવ અંતરિક્ષ ઉડ્ડયન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા અને દેશના ભવિષ્યના અંતરિક્ષ સંશોધન કાર્યક્રમ માટે તકનીકી પાયો નાખવા માટે સરકારની સતત કટિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

 

SM/DK/JD

(रिलीज़ आईडी: 2295692) आगंतुक पटल : 6